ଭୃଗୁଙ୍କ ଶାପର ପ୍ରଭାବରେ, ଏହି ସମୟରେ ଦେବତାମାନେ ଓ ଦାନବମାନଙ୍କ ଉଦ୍ଧାର ପାଇଁ, ହରି କିପରି ଦେହ ଧାରଣ କଲେ? ଏହି ପ୍ରଶ୍ନର ଉତ୍ତର ଜାଣିବାକୁ ଭୀଷ୍ମ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଉତ୍ସୁକ ହେଲେ। ସେ ପୁଲସ୍ତ୍ୟଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ, “ହେ ଧର୍ମଜ୍ଞ, ଦେବ-ଦାନବଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଯେଉଁ ଦିବ୍ୟ ଓ ଅସୁରୀ କାର୍ଯ୍ୟ ଘଟିଲା, ତାହା କିପରି ହେଲା? ମୋତେ କହନ୍ତୁ।” ପୁଲସ୍ତ୍ୟ କହିଲେ, “ସେମାନଙ୍କର ବିଜୟ ପାଇଁ ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧ ଘଟିଥିଲା। ମନ୍ୱନ୍ତରମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଦଶଟି ଶୁଦ୍ଧ ଅବତାର ସ୍ମୃତିରେ ଅଛି, ମୁଁ ସେମାନଙ୍କ ନାମ ସଂକ୍ଷେପରେ କହିବି। ପ୍ରଥମ ଅବତାର ହେଉଛନ୍ତି ନରସିଂହ, ଦ୍ୱିତୀୟ ଭାବେ ବାମନ, ତୃତୀୟ ଭାବେ ବରାହ, ଚତୁର୍ଥ ଅଟି ହେଉଛି ଅମୃତ ମଥନ। ପଞ୍ଚମ ଅବତାର ତାରକାସୁର ସଂଗ୍ରାମ, ଷଷ୍ଠ ଆଡୀବକ, ସପ୍ତମ ଟିପୁରାସୁର ସଂଗ୍ରାମ। ଅଷ୍ଟମ ଅନ୍ଧକବଧ, ନବମ ବୃତ୍ରବଧ, ଦଶମ ଧ୍ୱଜ, ଏବଂ ତା’ପରେ ହଳାହଳ। ଦ୍ୱାଦଶ ଅବତାର ‘କୋଳାହଳ’ ଭାବେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ଏଠାରେ, ନରସିଂହ ଦ୍ୱାରା ହିରଣ୍ୟକଶିପୁ ହଂସ୍ତ ହେଲେ। ବାମନ ତିନି ଲୋକ ଜୟ କରିବା ସମୟରେ ବଳିଙ୍କୁ ବାନ୍ଧିଲେ, ହିରଣ୍ୟାକ୍ଷ ଦେବତାଙ୍କ ବିରୋଧରେ ଯୁଦ୍ଧରେ ବଧ ହେଲେ। ବରାହଙ୍କ ଦାଁତରେ ସାଗର ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ଦେହକୁ ଦୁଇଟି ଭାଗ କରାଯାଇଥିଲା। ଅମୃତ ମଥନ ସମୟରେ ପ୍ରହ୍ଲାଦକୁ ଇନ୍ଦ୍ର ଯୁଦ୍ଧରେ ହରାଇଥିଲେ। ବିରୋଚନ, ପ୍ରହ୍ଲାଦଙ୍କ ପୁତ୍ର, ସଦା ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ହତ୍ୟା କରିବା ଚେଷ୍ଟା କରୁଥିଲେ, ତାରକାସୁର ଯୁଦ୍ଧରେ ସେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବଧ ହେଲେ। ଦେବତାମାନେ ଟ୍ରିପୁରାସୁରଙ୍କ ଶକ୍ତି ସହିପାରିଲେନି, ତେଣୁ ଦେବତାମାନେ ଦାନବମାନୋଁକୁ ଠକାଇ, ଅମୃତ ପିଇଲେ, ଏବଂ ଦେବତାମାନଙ୍କ ଶତ୍ରୁ ଗାୟ ରୂପ ଧାରଣ କଲେ। ଅମୃତ ପିଇଥିବା ଦାନବମାନେ ପୁନଃପୁନ ଜୀବିତ ହେବାରେ ଅସମର୍ଥ ହେଲେ। ତିନି ଲୋକର ସମସ୍ତ ଦାନବମାନେ ତ୍ରୟମ୍ବକଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବଧ ହେଲେ। ଅନ୍ଧକବଧ ସମୟରେ ଦେବତା, ମାନବ ଓ ପିତୃମାନେ ଦାନବ, ଭୂତ ଓ ଦାନବମାନୋଁକୁ ବଧ କଲେ। ବୃତ୍ର, ଦାନବମାନଙ୍କ ସହ ଏକତ୍ରିତ ହୋଇଥିଲେ, ସେ କୋଳାହଳ ଯୁଦ୍ଧରେ ବଧ ହେଲେ, ତା’ପରେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ସହଯୋଗରେ ମହେନ୍ଦ୍ର ତାଙ୍କୁ ହତ୍ୟା କଲେ। ତା’ପରେ, ମାୟା ଓ ଯୋଗ ଦ୍ୱାରା ଲୁଚିଥିବା ବିପ୍ରଚିତ୍ତି ଓ ତାଙ୍କ ସହଯୋଗୀମାନେ ମହେନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ବଜ୍ର ଆଘାତରେ ଏକ କ୍ଷଣରେ ବଧ ହେଲେ। ଦୈତ୍ୟ ଓ ଦାନବମାନେ ଏକତ୍ରିତ ହୋଇଥିଲେ, ସେମାନେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ନଶ୍ଟ ହୋଇଗଲେ। ଏହି ଦଶଟି ଦେବ-ଦାନବ ଯୁଦ୍ଧର କଥା ଏହିପରି। ଦେବ-ଦାନବ ଉପରେ ବିପଦ ଆଣି, ଜଗତ ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ, ରାଜା ହିରଣ୍ୟକଶିପୁ ଏକ ଶତ କୋଟି ବର୍ଷ ଅପରିମିତ ତେଜରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହେଲେ। ସେହିପରି, ସେତିଏ ସପ୍ତ ଦୁଇ କୋଟି ଏବଂ ଅସୀ ହଜାର ବର୍ଷ ତିନି ଲୋକ ଉପରେ ରାଜ୍ୟ କଲେ। ଏହିପରି, ବଳି ଏକ ଶତ କୋଟି ବର୍ଷ, ଏକ ଶଷ୍ଟି ହଜାର ଏବଂ ଦୁଇ କୋଟି ବର୍ଷ ରାଜ୍ୟ କଲେ। ବଳିଙ୍କ ଶାସନ ସମୟରେ, ପ୍ରହ୍ଲାଦ ଦାନବମାନଙ୍କ ସହ ଆନନ୍ଦରେ ବ୍ୟତୀତ କଲେ। ଏହି ସମସ୍ତ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଦାନବମାନେ ବିଜୟ ପାଇଁ ସଂଘର୍ଷ କରୁଥିଲେ, ଏହି ମଧ୍ୟରେ ମହେନ୍ଦ୍ର ଅବିଘ୍ନ ଭାବେ ତିନି ଲୋକ ଶାସନ କରୁଥିଲେ। ଏହି ସମସ୍ତ ଅଧିକାର ଆଉ ଦଶ ହଜାର ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅପୂର୍ଣ୍ଣ ରହିଥାଏ, ତା’ପରେ ତିନି ଲୋକ ପୁନଃ ପାକ (ଇନ୍ଦ୍ର) ନିୟନ୍ତ୍ରଣରେ ଯାଏ। ଏହିବେଳେ, ଦାନବମାନେ ଛାଡିଦେଲେ, ଯଜ୍ଞ ଦେବତାମାନଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲା। ଯଜ୍ଞ ଦେବତାଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯିବା ପରେ, ଦିତିପୁତ୍ରମାନେ କବିଙ୍କୁ କହିଲେ, “ମାଘବାନ (ଇନ୍ଦ୍ର) ଆମ ରାଜ୍ୟ ନେଇଚାଲିଛନ୍ତି, ଯଜ୍ଞ ଦେବତାଙ୍କ ପାଖକୁ ଯାଇଛି; ଆମେ ଏଠାରେ ରହିପାରୁନାହିଁ, ଚଳ, ପାତାଳ ଲୋକକୁ ଯାଉ।” ଏହିପରି କହିଲେ, କବି ସେମାନଙ୍କୁ ଆଶ୍ୱାସନ ଦେଇ କହିଲେ, “ଭୟ କରନ୍ତୁ ନାହିଁ, ହେ ଦାନବମାନେ, ମୁଁ ନିଜ ଶକ୍ତିରେ ତୁମମାନୋଁକୁ ପୋଷିବି। ସମସ୍ତ ମନ୍ତ୍ର, ଔଷଧ ଓ ଯାହା କିଛି ପୃଥିବୀରେ ଅଛି, ସେମାନେ ମୋ ଭିତରେ ଅଛନ୍ତି; ଦେବତାମାନଙ୍କ ପାଖରେ କେବଳ ଅଲ୍ପ ଅଂଶ ଅଛି। ଯେଉଁ ଦେଖି ମୁଁ ତୁମ ପାଇଁ ଧାରଣ କରିଛି, ସେଗୁଡ଼ିକ ତୁମମାନୋଁକୁ ଦେଇଦେବି।” ଦାନବମାନେ କବିଙ୍କ ସୁରକ୍ଷାରେ ଅଛନ୍ତି ଦେଖି, ଦେବତାମାନେ କବିଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କଲେ, କିନ୍ତୁ ଏହି ସବୁ ଆମଠାରୁ କବି ଦୂର କରୁଛନ୍ତି ବୋଲି ଚିନ୍ତା କଲେ। ସେମାନେ ମନୋଁକୁ କହିଲେ, “ଆସ, ଶୀଘ୍ର ଯାଉ, କବି ଆମଠାରୁ ସବୁ ନେଇଯିବା ପୂର୍ବରୁ, ଅବଶିଷ୍ଟ ଦାନବମାନୋଁକୁ ଜିତି, ପାତାଳକୁ ପଠାଇଦିଅ।” ତା’ପରେ ଦେବତାମାନେ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ ଦାନବମାନୋଁକୁ ଆକ୍ରମଣ କଲେ। ଦାନବମାନେ ଦେବତାମାନଙ୍କ ଆକ୍ରମଣରୁ ଆତଙ୍କିତ ହୋଇ, କବିଙ୍କୁ ରକ୍ଷା ପାଇଁ ଦୌଡ଼ିଲେ। ଦେବତାମାନେ ଶୀଘ୍ର ଅନୁସରଣ କରୁଥିବା ଦେଖି, କବି ଦାନବମାନୋଁକୁ ସଂଗ୍ରହ କରି, ଦେବତାମାନଙ୍କ ଠାରୁ ଦୂରେ ନେଇଗଲେ। କବିଙ୍କ ଦୃଢ଼ ଦୃଢ଼ି ସାମ୍ନା କରି, ଦେବତାମାନେ ନିର୍ଭୟ ହୋଇ ଏଠାରୁ ଚାଲିଗଲେ। ତା’ପରେ କବି, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଉପଦେଶ ମନେପକାଇ, ଦାନବମାନୋଁକୁ କହିଲେ, “ବାମନ ତିନି ପଦରେ ତୁମମାନୋଁର ସମସ୍ତ ତିନି ଲୋକ ନେଇଛନ୍ତି। ବଳି ବନ୍ଧି ହୋଇଛନ୍ତି, ଜମ୍ଭ ବଧ ହୋଇଛନ୍ତି, ବିରୋଚନ ହତ୍ୟା ହୋଇଛନ୍ତି; ବାରଟି ମହାଦାନବ ଦେବତାମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବଧ ହୋଇଛନ୍ତି। ଅଧିକାଂଶ ନେତା ବିଭିନ୍ନ ଉପାୟରେ ନଶ୍ଟ ହୋଇଛନ୍ତି, କେବଳ କିଛି ଅବଶିଷ୍ଟ ଅଛନ୍ତି। ମୋ ଦୃଷ୍ଟିରେ, ଏବେ ଆଉ ଯୁଦ୍ଧ ନାହିଁ। ଏବେ ଉପାୟ ଓ ସମୟ ଅପେକ୍ଷା କରିବା ଉଚିତ। ମୁଁ ମହାଦେବଙ୍କ ପାଖକୁ ଯିବି, ଅପରାଜୟ ମନ୍ତ୍ର ଆଣିବି। ମହେଶ୍ୱରଙ୍କଠାରୁ ଅପରାଜୟ ମନ୍ତ୍ର ପାଇଲେ, ଆମେ ପୁନଃ ଦେବତାମାନଙ୍କ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କରିବା, ତା’ପରେ ନିଶ୍ଚିତ ତୁମମାନେ ବିଜୟ ଲାଭ କରିବେ।” ଏପରି କଥାରେ ସମ୍ମତି ଦେଇ, ଦାନବମାନେ ଦେବତାମାନଙ୍କୁ କହିଲେ, “ଆମେ ସମସ୍ତେ ଶସ୍ତ୍ର ତ୍ୟାଗ କରିଛୁ, ରଥ ଓ ଶକ୍ତି ନାହିଁ। ଆମେ ବର୍କ ଚୀର ପିନ୍ଧି ତପସ୍ୟା କରିବୁ।” ସେମାନଙ୍କ ଏହି ଚିତ୍ତଶୁଦ୍ଧି ବାଣୀ ଶୁଣି, ଦେବତାମାନେ ମନୋଁକୁ ଗ୍ରହଣ କଲେ। ଏପରି ଭାବେ ସମସ୍ତେ ଦୁଃଖ ମୁକ୍ତ ଓ ଆନନ୍ଦିତ ହୋଇ ପୃଷ୍ଠ ଦେଇଗଲେ। ଦାନବମାନେ ଶସ୍ତ୍ର ତ୍ୟାଗ କରିଲେ, ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ପଛୁଆ ହେଲେ।