ଏଠାରେ ଏକ ପବିତ୍ର କୁକୁରବଂଶୀୟ ଗୋତ୍ରର କଥା ଆରମ୍ଭ ହେଉଛି। ଦେବକୀ, ଶ୍ରୁତଦେବ, ଯଶୋଦା, ଶ୍ରୁତିଶ୍ରବା, ଶ୍ରିଦେବ, ଉପଦେବ ଓ ସୁରୂପ—ଏହି ସାତଜଣ ଅତି ମହାନ ନାରୀ। ଉଗ୍ରସେନଙ୍କ ନମ୍ ନାଇଁ ପୁଅ ଥିଲେ, କଂସ ସବୁଠୁ ବଡ଼, ତାପରେ ନ୍ୟାଗ୍ରୋଧ, ସୁନାମ, କଙ୍କ, ଶଂକୁ ଓ ସୁଭୁ। ଏହି ସମସ୍ତଙ୍କ ସହିତ ରାଷ୍ଟ୍ରପାଳ, ବଦ୍ଧମୁଷ୍ଟି, ସମୁଷ୍ଟିକ ଓ ପାଞ୍ଚଜଣୀ ଭଉଣୀ—କଂସା, କଂସବତୀ ଓ ଅନ୍ୟ ନାମରେ ଉଲ୍ଲେଖ ହୋଇଛନ୍ତି। ସୁରଭି, ରାଷ୍ଟ୍ରପାଲି ଓ କଙ୍କା—ଏହି ଉଲ୍ଲେଖନୀୟ ନାରୀମାନେ ଥିଲେ। ଉଗ୍ରସେନ ଓ ତାଙ୍କ ପିଲାମାନେ କୁକୁରବଂଶର ବଂଶୀୟ। ଭଜମାନଙ୍କ ପୁଅ ଥିଲେ ରଥୀମୁଖ୍ୟ ବିଦୁରଥ; ବିଦୁରଥଙ୍କ ପୁଅ ଥିଲେ ରାଜାଧିଦେବ ଓ ଶୂର। ରାଜାଧିଦେବଙ୍କ ଦୁଇ ପୁଅ ଥିଲେ—ଶୋନାଶ୍ୱ ଓ ଶ୍ୱେତବାହନ, ଯେଉଁମାନେ କ୍ଷତ୍ରିୟ ଧର୍ମରେ ନିଷ୍ଠ। ଶୋନାଶ୍ୱଙ୍କ ପାଞ୍ଚ ପୁଅ ଥିଲେ—ଶାମି, ରାଜଶର୍ମା, ନିମୃତ୍ତ, ଶତ୍ରୁଜିତ ଓ ଶୁଚି, ସମସ୍ତେ ଯୁଦ୍ଧରେ ଦକ୍ଷ। ଶାମିଙ୍କ ପୁଅ ପ୍ରତିକ୍ଷତ୍ର, ତାଙ୍କ ପୁଅ ଭୋଜ, ତାଙ୍କ ପୁଅ ହୃଦିକା; ହୃଦିକାଙ୍କ ଦଶ ପୁଅ ଥିଲେ, ସମସ୍ତେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ। ତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ କୃତବର୍ମାନ ସବୁଠୁ ବଡ଼, ଶତଧାନ୍ୱନ ଅତି ଉତ୍କୃଷ୍ଟ; ଦେବାର୍ହ, ସୁଭାନୁ, ଭୀଷଣ ଏହି ଶକ୍ତିଶାଳୀ। ଅଜାତ, ବିଜାତ, କରକ, କରଂଧମ ଓ ଦେବାର୍ହଙ୍କ ପୁଅ କମ୍ବଳବର୍ହିଷ ଅତି ପାଣ୍ଡିତ୍ୟଶାଳୀ। ଏହାପରେ ଅସମଉଜା ଓ ସମଉଜା ଦୁଇଜଣ ତାଙ୍କ ପୁଅ; ଅଜାତଙ୍କ ପୁଅଙ୍କୁ ଦୁଇ ପୁଅ ହୋଇଥିଲେ, ଦୁଇଜଣ ମଧ୍ୟ ସମଉଜା ନାମରେ। ସମଉଜାଙ୍କ ତିନି ପୁଅ ଥିଲେ—ସୁଦଂଶ, ସୁଵଂଶ ଓ କୃଷ୍ଣ, ଏହି ତିନି ଅତି ଧର୍ମନିଷ୍ଠ। ଏହି ଅନ୍ଧକବଂଶର ଲିନେଜ ଯିଏ ପୁନଃପୁନଃ ପାଠ କରେ, ସେ ନିଜେ ବଡ଼ ବଂଶ ଓ ସନ୍ତାନର ଉପରେ ପ୍ରାପ୍ତି ହାସଲ କରେ। କ୍ରୋଷ୍ଟୁଙ୍କ ଦୁଇ ଜଣ ସ୍ତ୍ରୀ ହେଲେ ଗାନ୍ଧାରୀ ଓ ମାଦ୍ରୀ। ଗାନ୍ଧାରୀଙ୍କ ପୁଅ ସୁନିତ୍ର, ଯିଏ ମିତ୍ରମଧୁର। ମାଦ୍ରୀଙ୍କ ପୁଅ ଯୁଧାଜିତ, ତାପରେ ଦେବମୀଢୁଷ, ଅନମିତ୍ର ଓ ଶିନି—ଏହି ପାଞ୍ଚଜଣ ବିଶିଷ୍ଟ। ଅନମିତ୍ରଙ୍କ ପୁଅ ନିଘ୍ନ, ନିଘ୍ନଙ୍କ ଦୁଇ ପୁଅ—ପ୍ରସେନ ଓ ଶକ୍ତିସେନ, ଦୁଇଁଜଣ ଶୂର। ପ୍ରସେନଙ୍କ ସ୍ୟାମନ୍ତକ ମଣି ତରା ଭୂମିରେ ରତ୍ନମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ରାଜା ଭାବରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ପ୍ରସେନ ସ୍ୟାମନ୍ତକ ମଣି ପିଣ୍ଧି ଚମକୁଥିଲେ; ଶୌରି ତାଙ୍କୁ ଏହି ମଣି ରାଜ୍ୟ ପାଇଁ ଚାହିଲେ। ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଗୋବିନ୍ଦ ଏହା ପାଇଲେ ନାହିଁ, ନ ନିଜେ ନେଲେ; ପ୍ରସେନ ଏହି ମଣି ପିଣ୍ଧି ଜଙ୍ଗଲକୁ ଶିକାର କରିବାକୁ ଯାଇଥିଲେ। ଏକ ଗୁହାରେ ଏକ ପ୍ରାଣୀର ସ୍ୱର ଶୁଣି, ଗୁହାକୁ ପ୍ରବେଶ କରି, ପ୍ରସେନ ଏକ ଭାଲୁ ସହିତ ମିଶିଗଲେ। ଭାଲୁ ଓ ପ୍ରସେନ, ପ୍ରସେନଜିତ ଓ ଭାଲୁ—ସମସ୍ତେ ଯୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ ଚାହିଲେ। ପ୍ରସେନଙ୍କୁ ମାରି, ଭାଲୁ ଏହି ମଣି ନେଲେ। ଗୋବିନ୍ଦ ଏହି ଖବର ଶୁଣି ସନ୍ଦେହ କଲେ। ସତ୍ରାଜିତ, ତାଙ୍କ ଭାଇ ଓ ଯାଦବମାନେ କହିଲେ—“ଗୋବିନ୍ଦ ପ୍ରସେନକୁ ମଣି ପାଇଁ ମାରିଛନ୍ତି।” ପ୍ରସେନ ମଣି ପିଣ୍ଧି ଜଙ୍ଗଲକୁ ଗଲେ, ମଣି ଦେଇ ନାହିଁ, ମାରି ଦିଆଗଲେ। ଏହି ଅଭିଯୋଗରେ କେଶବ ଶତ୍ରୁ ହେଲେ; ସତ୍ରାଜିତ ଏହି ଭାବ ଚାରିପାଖରେ ପ୍ରଚାର କଲେ। ଏହା ପରେ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପରେ, ଗୋବିନ୍ଦ ଏକ ଶିକାର ଯାତ୍ରାରେ ଗୁହା ଦ୍ୱାର ପାଖକୁ ଆସିଲେ। ଭାଲୁ ରାଜା ପୂର୍ବବତ୍ ସ୍ୱର କଲେ; ଏହି ସ୍ୱର ଶୁଣି, ଗୋବିନ୍ଦ ତଳୱାର ହାତରେ ଗୁହାକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ସେ ଜାମ୍ବବାନ୍—ଭାଲୁ ରାଜା ଦେଖିଲେ; ହୃଷୀକେଶ ତୁରନ୍ତ ଭାଲୁ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କଲେ। କ୍ରୋଧରେ ଲାଲ ଚକ୍ଷୁ, ଗୋବିନ୍ଦ ଜାମ୍ବବାନ୍କୁ ଧରିଲେ; ଭଗବାନ୍ ଭିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଦିବ୍ୟ ରୂପ ଓ କ୍ରିୟା ଦେଖି, ଭାଲୁ ରାଜା ଶୀଘ୍ର ବିଷ୍ଣୁ ସ୍ତୁତି କଲେ। ଭଗବାନ୍ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ ଏକ ବର ଦେଲେ। ଜାମ୍ବବାନ୍ କହିଲେ—“ମୋର ଇଚ୍ଛା, ତୁମର ଚକ୍ରରେ ମୃତ୍ୟୁ ହେଉ, ଏହା ପବିତ୍ର; ଏହି ଝିଅ ତୁମର ସ୍ୱାମୀ ହେଉ।” “ଏହି ମଣି, ପ୍ରସେନକୁ ମାରି ପାଇଛି, ତୁମେ ନେଉ, ଭଗବାନ୍, ଏହି ମଣି ଏଠାରେ।” କେଶବ ଏହିପରି ଉତ୍ତର ଦେଇ, ଚକ୍ରରେ ଜାମ୍ବବାନ୍କୁ ମାରିଦେଲେ; କାର୍ଯ୍ୟ ସମାପ୍ତ, ବଳଶାଳୀ ଭଗବାନ୍ ଝିଅକୁ ଗ୍ରହଣ କଲେ। ଏହି ମଣି ଯାଦବମାନେ ସାମ୍ନାରେ ସତ୍ରାଜିତଙ୍କୁ ଦେଲେ, ଯାହା ଭାଲୁ ରାଜାଙ୍କୁ ମିଳିଥିଲା। ଏହି ଅଭିଯୋଗରେ ଜନାର୍ଦନ ଦୁଃଖିତ ହେଲେ; ସମସ୍ତ ଯାଦବ ଭାସୁଦେବଙ୍କୁ କହିଲେ। “ଆମେ ଭାବିଥିଲୁ ପ୍ରସେନକୁ ତୁମେ ମାରିଛ; ସତ୍ରାଜିତଙ୍କ ଦଶ ଅତି ସୁନ୍ଦର ଝିଅ। ତାଙ୍କର ସତ୍ୟା ଠାରୁ ଜନ୍ମିତ ପୁଅ ଏକ ଶତ; ସମସ୍ତେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ଶୂର, ଭଙ୍ଗକାର ସବୁଠୁ ବଡ଼। ସତ୍ୟା, ପ୍ରତିଶ୍ରୁତିଶୀଳ, ଭଙ୍ଗକାରଙ୍କ ଭଉଣୀ; ତାଙ୍କର ପୁଅ ଶିନିବାଳ ଅତି ବଳଶାଳୀ। ଅଭଙ୍ଗ, ଯୁୟୁଧାନ, ଶିନି ତାଙ୍କ ପୁଅ; ତାଙ୍କୁ ଯୁଗନ୍ଧର ଜନ୍ମିଲେ, ତାଙ୍କ ପୁଅ ଏକ ଶତ। ଅନମିତ୍ର, ବୃଷ୍ଣିବଂଶର ଉତ୍ତମ; ତାଙ୍କୁ ଶିନି ଜନ୍ମିଲେ, ବୃଷ୍ଣିମାନେର ଶେଷ ଆନନ୍ଦ।” ଏହିପରି ଉତ୍ତମ ଗୋତ୍ର, ପୁଅ, ଝିଅ, ରତ୍ନ ଓ ଶୂରମାନଙ୍କ ଉତ୍ପତ୍ତିର ଏହି ଉଲ୍ଲେଖ ଏକ ପବିତ୍ର ଆଖ୍ୟାନ ଭାବେ ପ୍ରସ୍ତୁତ।