ପ୍ରଭୁ ପଦ୍ମନାଭଙ୍କର ନାଭିକୁ, ବିଶ୍ୱଯୋନିଙ୍କର ପେଟକୁ, ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରାପ୍ତ ହେବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ ହୃଦୟକୁ, ଏବଂ ବୈକୁଠକୁ ଯିବା ଗଳାକୁ ଅର୍ଘ୍ୟ ଦେବା ନିୟମ ଅନୁସାରେ ଉପାସନା କରାଯାଏ। ହଜାର ହାତ ଥିବା ପ୍ରଭୁଙ୍କର ହାତକୁ, ଯୋଗୀ ରୂପ ଥିବା ଚକ୍ଷୁକୁ, ଶ୍ରଦ୍ଧା ଓ ଶୁଦ୍ଧିରେ ଉପାସନା କରି ନିୟମ ଅନୁସାରେ ଅର୍ଘ୍ୟ ଦେବା ଉଚିତ। ନିର୍ମଳ ଲାଉ ଏକ ଶଙ୍ଖ ଉପରେ ରଖି, ସୁତା ଦ୍ୱାରା ବାନ୍ଧି, ଦୁଇ ହାତରେ ଧରି ଏହା ଅର୍ଘ୍ୟ ରୂପେ ଦେବା ଉଚିତ। ଜନାର୍ଦନ, ତୁମେ ଯଦି ସବୁବେଳେ ସ୍ମରଣ ହେଉଛ, ତୁମେ ପାପ, ଖରାପ ସ୍ୱପ୍ନ, ଅଶୁଭ ସଙ୍କେତ ଓ ଭୟଙ୍କର ଚିନ୍ତାକୁ ନଶ୍ଟ କର। ପ୍ରଭୁ, ଏହି ଲୋକରେ କିମ୍ବା ପରଲୋକରେ ମୋତେ ଯେଉଁ ନରକ ଭୟ, ଅପସ୍ତି, ଦୁର୍ଭାଗ୍ୟ ଆସିଥାଏ, ସେଗୁଡିକୁ ଦୂର କର। ଏହିପରି ଭୟ ଦୂର କରିବା ପାଇଁ, ଦେବତାମାନଙ୍କର ନାଥ, ମୋତେ ସୁରକ୍ଷା ଦିଅ; ଏହି ଅର୍ଘ୍ୟ ଗ୍ରହଣ କର; ମୁଁ ତୁମେଠାରେ ନମସ୍କାର କରୁଛି। ଦାମୋଦର, ତୁମର ଦୟାଳୁ ଦୃଷ୍ଟି ସଦା ମୋପରି ରହୁ। ତାପରେ, ଧୂପ, ଦୀପ ଓ ଭୋଜନ ଦେବା ଉଚିତ, ଏବଂ ହରିଙ୍କୁ, ନଦୀମାନଙ୍କ ଶ୍ରେଷ୍ଠକୁ, ମୁଣ୍ଡ ଉପରେ ଏକ ପଦ୍ମ ଘୁଞ୍ଚାଇ ଆରତି କରାଯାଏ। ଏହି ନିୟମ ଅନୁସାରେ ପୂଜା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରି, ନିଜ ଗୁରୁଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ଦେବା ଉଚିତ; ସୁନା, ପୋଷାକ, ଫେଟା ଓ ଚୋଲା ଦେବା ଉଚିତ। ସେଥିପାଇଁ ଚପଲ, ଛତା, ଅଙ୍ଗୁଠି, କଳସ, ଭୋଜନ, ପାନ, ସାତ ପ୍ରକାର ଧାନ ଓ ଦାନ ଦେବା ଉଚିତ। ଗୁରୁ ଓ ଦେବତାଙ୍କ ପୂଜା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରି, ହରିଙ୍କୁ ଦେବା ପାଇଁ ଜାଗରଣ କରିବା ଉଚିତ, ଗୀତ, ନୃତ୍ୟ ଓ ଶାସ୍ତ୍ର ପାଠ ସହିତ। ରାତି ଶେଷରେ ନିୟମ ଅନୁସାରେ ଦେବତାଙ୍କୁ ଅର୍ଘ୍ୟ ଦେବା, ସ୍ନାନ ଓ ଅନ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ କରି, ପରେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ସହିତ ଏକାଠି ଭୋଜନ କରିବା ଉଚିତ। ଶିବ ଉକ୍ତି କରିଛନ୍ତି: ଦ୍ୱିଜ ଜନ, ଏହି ତ୍ରିସ୍ପୃଶା ବ୍ରତର ବିବରଣୀ ଅତି ଚମତ୍କାର ଓ କଣ୍ଡକୁ ଦଣ୍ଡାଇ ଦେଇଥାଏ; ଏହା ଶୁଣିଲେ ଗଙ୍ଗାସ୍ନାନ ସମାନ ପୁଣ୍ୟ ମିଳେ। ଏହି ତ୍ରିସ୍ପୃଶା ବ୍ରତ ଏକଥା ବି କରିଲେ, ହଜାର ଅଶ୍ୱମେଧ ଓ ଶତ ଵାଜାପେୟ ଯଜ୍ଞ ପୁଣ୍ୟ ମିଳେ। ପିତୃପକ୍ଷ, ମାତୃପକ୍ଷ ଓ ନିଜ ସନ୍ତାନମାନେ ସହିତ ମୁକ୍ତି ମିଳି, ବିଷ୍ଣୁ ଲୋକରେ ସମ୍ମାନିତ ହେବାକୁ ମିଳେ। ଦଶ ମିଳିଅନ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ ଓ ଦଶ ମିଳିଅନ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଯେପରି ଫଳ ମିଳେ, ତ୍ରିସ୍ପୃଶା ବ୍ରତରେ ଏହି ଫଳ ମିଳେ। ଶୁଦ୍ଧ ମନ ଥିବା ବ୍ରାହ୍ମଣ, କ୍ଷତ୍ରିୟ, ବୈଶ୍ୟ, ଶୂଦ୍ର ଓ ଅନ୍ୟ ଜନମର ଲୋକମାନେ—ସମସ୍ତେ ଏହି ବ୍ରତ ପରେ ମୁକ୍ତି ଲାଭ କରନ୍ତି, ଯେପରି ଦ୍ୱାଦଶାକ୍ଷରୀ ମନ୍ତ୍ର ମନ୍ତ୍ରମାନଙ୍କର ରାଜା। ଏହି ବ୍ରତ ସବୁ ବ୍ରତର ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ; ବ୍ରହ୍ମା ପ୍ରଥମେ ଏହାକୁ ସ୍ଥାପନ କରିଥିଲେ, ପରେ ରାଜା ଋଷିମାନେ ଅନୁସରଣ କରିଥିଲେ। ଅନ୍ୟ ବ୍ରତର କଥା କହିବା ଆବଶ୍ୟକ ନାହିଁ, ଏହି ତ୍ରିସ୍ପୃଶା ବ୍ରତ ମୁକ୍ତି ଦେଇଥାଏ। ଏହି ଉପାୟ ଦ୍ୱାରା, ଦ୍ୱିଜ ଜନ, ତ୍ରିସ୍ପୃଶା ବ୍ରତ ସ୍ଥାପିତ ହେଉଛି। ଯେଉଁଠି ଏହି ବ୍ରତ ଶ୍ରଦ୍ଧା ସହିତ କରାଯାଏ, ମୁଁ ଏହାର ଫଳ କହିବି: ଗଙ୍ଗା ଓ ବାରାଣସୀ ସ୍ନାନର ପୁଣ୍ୟ, ହଜାର ବର୍ଷ ଧରି ତ୍ରିସ୍ପୃଶା କରିଲେ ଯେପରି ପୁଣ୍ୟ, ମିଳିଅନ ବର୍ଷ ଧରି ପୂର୍ବ ଯମୁନାରେ ସ୍ନାନ କରିଲେ ଯେପରି ପୁଣ୍ୟ, ଏହି ବ୍ରତରେ ମିଳେ। କୁରୁକ୍ଷେତ୍ରରେ ମିଳିଅନ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଗ୍ରହଣରେ ଯେପରି ଫଳ ମିଳେ, ଏହି ବ୍ରତରେ ମିଳେ। ତ୍ରିସ୍ପୃଶା କରିଲେ ଶତ ମାନ ଶୁନା ଦାନର ପୁଣ୍ୟ ମିଳେ, ଲକ୍ଷ-କୋଟି ପାପ ଓ ହତ୍ୟା ନାଶ ହେଉଛି। ଏକ ବ୍ରତରେ ସବୁ ପାପ ଶୀଘ୍ର ଭସ୍ମ ହୋଇଯାଏ; ତ୍ରିସ୍ପୃଶା ବ୍ରତ ନିର୍ଗତି ନଥିବା ଲୋକଙ୍କୁ ମାର୍ଗ ଦେଇଥାଏ। ଯେଉଁଠି ମାର୍ଗ ଚାହାଁନ୍ତି, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଋଷି, ହଜାର ପ୍ରମାଦ ପାପ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ—ଏହି କଥା କୃଷ୍ଣ ନିଜେ ବ୍ୟାସଙ୍କୁ କହିଥିଲେ। ଯେଉଁଠି ଏହି ବୈଷ୍ଣବ ବ୍ରତ ଲେଖି ଦ୍ୱିଜଙ୍କୁ ପ୍ରକାଶ କରେ, ଅନେକ ପାପ ରେ ବନ୍ଧା ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ସେ ମୁକ୍ତି ପାଇବେ। ଶତ ବର୍ଷର ପୁଣ୍ୟ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଶିବ କହିଛନ୍ତି, ତ୍ରିସ୍ପୃଶା ବ୍ରତ ଲୋକରେ ଦୁର୍ଲଭ ଓ ମନୁଷ୍ୟମାନେ ସହଜରେ ମିଳାନ୍ତି ନାହିଁ। ଏହି କଳି ଯୁଗରେ ତ୍ରିସ୍ପୃଶା ବ୍ରତ ମିଳିଲା ପରେ ଯେଉଁ ନିମ୍ନ ଲୋକ କରିନାହିଁ, ସେମାନଙ୍କର ଜନ୍ମ ଓ ଜୀବନ ଫଳହୀନ। କଳି ଯୁଗରେ ଏକଥା ବ୍ରତ କରିଥିବା ଜନ, ଶିବ କହିଛନ୍ତି, ଶ୍ରାଦ୍ଧ କିମ୍ବା ପୁତ୍ର ନଥିଲେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରେତ ଅବସ୍ଥା ଦୁର୍ଗମ କରିବେ। ଏକ ଦିନ, ମହାଦେବ କହିଲେ: ମୁଁ ଏକଥା ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଗଲି, ସେଠାରେ ମୁଁ ପୂର୍ବରୁ ଦ୍ୱାଦଶୀର ମହତ୍ତ୍ୱ ପ୍ରଶ୍ନ କରିଥିଲି। ନାରଦ ପ୍ରସ୍ନ କଲେ: ମହାଦେବ, ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମହାଦ୍ୱାଦଶୀର ଗୁଣ କ’ଣ? ଏହା ଅନୁଷ୍ଠାନର ଫଳ କ’ଣ? ମୋତେ କହ, ସମସ୍ତଙ୍କ ନାଥ। ଶିବ କହିଲେ: ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଏହି ଏକାଦଶୀ ବଡ ପୁଣ୍ୟ ଓ ଶୁଭ ଫଳ ଦେଇଥାଏ; ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଋଷିମାନେ ଶୁଭ ନକ୍ଷତ୍ର ଓ ଯୋଗ ସହିତ ଏହା ଅନୁଷ୍ଠାନ କରିବା ଉଚିତ। ଜୟ, ବିଜୟ ଓ ଜୟନ୍ତୀ—ଏହି ଦିନଗୁଡିକ ପାପ ନଶ୍ଟ କରେ, ସମସ୍ତ ଦୋଷ ଦୂର କରେ; ଫଳ ଚାହିଁଥିବା ଲୋକ ଏହା ଅନୁଷ୍ଠାନ କରିବା ଉଚିତ। ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷ ଏକାଦଶୀରେ ପୁନର୍ବସୁ ନକ୍ଷତ୍ର ଥିଲେ, ସେ ଦିନ ଜୟା ରୂପେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ; ଏହି ଦିନ ଉପବାସ କରିଲେ ଲୋକ ପାପ ମୁକ୍ତ ହେଉଛି। ଶୁକ୍ଳ ଦ୍ୱାଦଶୀରେ ଶ୍ରବଣ ନକ୍ଷତ୍ର ଥିଲେ, ସେ ଦିନ ଵିଜୟ ରୂପେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ; ଏହି ଦିନ ଦାନ କିମ୍ବା ବ୍ରାହ୍ମଣ ଭୋଜନ ଦେଲେ ହଜାର ଗୁଣା ଫଳ ମିଳେ। ଏହିପରି ଦିନ ହୋମ କିମ୍ବା ଉପବାସ କଲେ ହଜାର ଗୁଣା ପୁଣ୍ୟ ମିଳେ। ଶୁକ୍ଳ ଦ୍ୱାଦଶୀରେ ପ୍ରାଜାପତ୍ୟ ନକ୍ଷତ୍ର ଥିଲେ, ସେ ଦିନ ଜୟନ୍ତୀ ରୂପେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ; ଏହି ଦିନ ଦେଉଥିବା ପାପ—ସାତ ଜନ୍ମର ସମସ୍ତ ପାପ—ଗୋବିନ୍ଦଙ୍କୁ ପୂଜିଲେ ନଶ୍ଟ ହୋଇଯାଏ। ଶୁକ୍ଳ ଦ୍ୱାଦଶୀରେ ପୁଷ୍ୟ ନକ୍ଷତ୍ର ଯେବେ ଥାଏ, ସେ ଦିନ ବଡ ପୁଣ୍ୟ ଓ ପାପ ନାଶକ ହୋଇଯାଏ। ଏହି ଦିନ ପ୍ରତିବର୍ଷ ଏକ ପ୍ରସ୍ଥ ତିଳ ଦେଲେ— ଏହିପରି ପୂଜା, ଉପବାସ ଓ ଦାନ କରିଲେ, ଅପାର ପୁଣ୍ୟ ଓ ମୁକ୍ତି ଲାଭ ହୋଇଯାଏ।