ରାଜ୍ୟ ହରାଇ ଏବଂ ରାଜିଙ୍କ ପୁଅମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦମିତ ହୋଇ, ଇନ୍ଦ୍ର ବହୁତ ଦୁଃଖିତ ହେଲେ । ସେ ବୃହସ୍ପତିଙ୍କୁ କହିଲେ, "ହେ ବୃହସ୍ପତି, ମୋର ଯଜ୍ଞ ଭାଗ ଓ ରାଜ୍ୟ ହରାଇ ଯାଇଛି, ମୁଁ ବେଶ ଦୁଃଖରେ ଅଛି । ହେ ଜ୍ଞାନର ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏପରି କିଛି ଉପାୟ କରନ୍ତୁ ଯାହାଦ୍ୱାରା ମୁଁ ପୁଣି ମୋ ରାଜ୍ୟ ପାଇପାରିବି ।" ତେବେ ବୃହସ୍ପତି ଗ୍ରହଶାନ୍ତି ଓ ପୌଷ୍ଟିକ କ୍ରିୟା ଦ୍ୱାରା ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଏବଂ ଅଭିମାନୀ କରିଦେଲେ । ପରେ ବୃହସ୍ପତି ରାଜିଙ୍କ ପୁଅମାନଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଇ, ଜିନମତ ନାମକ ବେଦବାହ୍ୟ ଦର୍ଶନ ଅନୁସରଣ କରିବା ପାଇଁ ତାଙ୍କୁ ଭ୍ରମିତ କରିଦେଲେ, ଯଦ୍ୟପି ସେ ଧର୍ମରେ ନିପୁଣ ଥିଲେ । ବୃହସ୍ପତି ତାଙ୍କୁ ବେଦ ଠାରୁ ବିଚ୍ୟୁତ କରିଦେଲେ, କାରଣ ସେମାନେ ବେଦବାହ୍ୟ ଏବଂ ତର୍କରେ ଭରିଥିଲେ । ଏହିପରି ଧର୍ମ ଠାରୁ ବିଚ୍ୟୁତ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଇନ୍ଦ୍ର ତାଙ୍କର ବଜ୍ର ଦ୍ୱାରା ବିଧ୍ଵଂସ କଲେ । ଏବେ ମୁଁ ତୁମକୁ ନହୁଷଙ୍କ ସାତ ଧର୍ମିକ ପୁଅଙ୍କ ବିଷୟରେ କହିବି । ସେମାନେ ହେଲେ—ଯତି,ୟୟାତି,ଶର୍ୟାତି,ଉତ୍ତାନ,ପର,ଅୟତି ଓ ବିୟତି—ଏହି ସାତ ଜଣେ ନହୁଷ ବଂଶକୁ ବଢ଼ାଇଲେ । ଯତି ତାଙ୍କ ଯୁବାବସ୍ଥାରେ ବୈଖାନସ ଯୋଗୀ ହେଲେ, ଯୟାତି ସଦା ଧର୍ମକୁ ଆଶ୍ରୟ କରି ରାଜ୍ୟ ଶାସନ କଲେ । ବୃଷପର୍ବଣଙ୍କ କନ୍ୟା ଶର୍ମିଷ୍ଠା ଏବଂ ଭାର୍ଗବ ଦେବୟାନୀ ତାଙ୍କ ଧର୍ମପତ୍ନୀ ହେଲେ । ଏବେ ମୁଁ ତୁମକୁ ଯୟାତିଙ୍କ ପାଞ୍ଚ ପୁଅଙ୍କ ନାମ କହିବି—ଦେବୟାନୀ ତାଙ୍କୁ ଯଦୁ ଓ ତୁର୍ବସୁ ଦେଲେ । ଏପରି ଶର୍ମିଷ୍ଠା ଦ୍ରୁହ୍ୟୁ ଓ ପୁରୁଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ । ଯଦୁ ଓ ପୁରୁ, ହେ ଭାରତ, ତାଙ୍କ ବଂଶକୁ ବଢ଼ାଇଲେ । ଏବେ ମୁଁ ପୁରୁଙ୍କ ବଂଶ ବିବରଣ କରିବି, ଯେଉଁଠାରେ ତୁମେ ଜନ୍ମ ନେଇଛ । ଯଦୁଠାରୁ ଯାଦବ ବଂଶ ହେଲା, ଯେଉଁଠାରେ ବଳରାମ ଓ କେଶବ (କୃଷ୍ଣ) ଥିଲେ । ପୃଥିବୀର ଭାର ହ୍ରାସ ଓ ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କ ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ ଯଦୁଙ୍କ ପାଞ୍ଚ ପୁଅ ଜନ୍ମିଥିଲେ, ସେମାନେ ଦେବପୁତ୍ର ସମାନ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଥିଲେ । ସହସ୍ରଜିତ ଜ୍ୟେଷ୍ଠ, ତାପରେ କ୍ରୋଷ୍ଟା, ନୀଳ, ଅଞ୍ଜିକ ଓ ରଘୁ । ସହସ୍ରଜିତଙ୍କ ପୁଅ ଥିଲେ ଶତଜିତ ନାମକ ରାଜା । ଶତଜିତଙ୍କ ତିନି ପୁଅ ଥିଲେ—ହୈହୟ, ହୟ ଓ ତାଳହୟ, ସମସ୍ତେ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ । ହୈହୟଙ୍କ ପୁଅ ଧର୍ମନେତ୍ର, ଯିଏ ଧର୍ମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ । ଧର୍ମନେତ୍ରଙ୍କ ପୁଅ କୁଣ୍ଟି, ତାଙ୍କ ପୁଅ ସଂହତ । ସଂହତଙ୍କ ପୁଅ ମହିଷ୍ମାନ ନାମକ ରାଜା, ମହିଷ୍ମାନଙ୍କ ପୁଅ ଭଦ୍ରସେନ, ଯିଏ ବିର ଓ ଧର୍ମିକ ଥିଲେ । ବାରାଣସୀରେ ପୂର୍ବରୁ ଏକ ରାଜା ଥିଲେ, ତାଙ୍କ ପୁଅ ଭଦ୍ରସେନଙ୍କ ପୁଅ ଦୁର୍ଦମ ଥିଲେ, ଯିଏ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଥିଲେ । ଦୁର୍ଦମଙ୍କ ପୁଅ ଭୀମ, ଯାହାକୁ ଧନକ କୁହାଯାଉଥିଲା, ସେ ବେଶ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଥିଲେ । ଧନକଙ୍କ ଚାରି ପୁଅ ଥିଲେ—କୃତାଗ୍ନି, କୃତବୀର୍ୟ, କୃତଧର୍ମା ଓ କୃତଔଜା । କୃତବୀର୍ୟଠାରୁ ଅର୍ଜୁନ ଜନ୍ମିଥିଲେ । ଏହି ଅର୍ଜୁନ ହଜାର ହାତ ନେଇ ଜନ୍ମିଥିଲେ, ସପ୍ତଦ୍ୱୀପର ଅଧିପତି ରାଜା ଥିଲେ । ସେ ଦଶ ହଜାର ବର୍ଷ ଦୀର୍ଘ ତପସ୍ୟା କଲେ । ସେ କାର୍ତ୍ତବୀର୍ୟ ବଂଶର ଦତ୍ତାତ୍ରେୟଙ୍କୁ ପୂଜା କଲେ । ଦତ୍ତାତ୍ରେୟ, ସର୍ବୋତ୍ତମ ପୁରୁଷ, ତାଙ୍କୁ ଚାରିଟିଏ ଵର ଦେଲେ । ପ୍ରଥମେ, ଅର୍ଜୁନ ହଜାର ହାତ ଚାହିଲେ; ତାପରେ, ଅଧର୍ମ ଚିନ୍ତା କଲେ ଭୟ ନ ହେବାକୁ ଚାହିଲେ । ଯୁଦ୍ଧ ଦ୍ୱାରା ପୃଥିବୀ ଜିତିବା ଏବଂ ଧର୍ମ ଦ୍ୱାରା ଶକ୍ତି ପାଇବା, ଏବଂ ଯୁଦ୍ଧରେ ନିଜଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠକୁ ମଧ୍ୟ ହତ୍ୟା କରିପାରିବା ଶକ୍ତି ଚାହିଲେ । ଏହା ଦ୍ୱାରା ସେ ସପ୍ତଦ୍ୱୀପ, ସପ୍ତସାଗର ଓ ସମସ୍ତ ନଗର ଜିତିଲେ, କ୍ଷତ୍ରିୟ ଧର୍ମ ଅନୁସାରେ । ଏହି ଜ୍ଞାନୀଙ୍କୁ ଚାହିଁଲେ ହଜାର ହାତ ମିଳିଲା । ସେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାଜା ସମସ୍ତ ଯଜ୍ଞରେ ବହୁତ ଦାନ କଲେ । ସମସ୍ତ ଯଜ୍ଞ ବେଦୀ ସୁନାର ଥିଲା, ସମସ୍ତ ବେଦୀ ଓ ଅଲ୍ତାର ସୁନାର ହୋଇଥିଲା । ସମସ୍ତ ଦେବତା ତାଙ୍କ ଯଜ୍ଞରେ ଦିବ୍ୟ ରଥରେ ଶୋଭିତ ହୋଇ ଆସୁଥିଲେ । ସେ ସଦା ଗନ୍ଧର୍ବ ଓ ଅପ୍ସରାମାନେ ଦ୍ୱାରା ପରିବେଷିତ ଥିଲେ; ତାଙ୍କ ଯଜ୍ଞରେ ଗନ୍ଧର୍ବ ନାରଦ ଷ୍ଟୁତି ଗାଉଥିଲେ । ତପ, ଦାନ, ଶୌର୍ୟ ଓ ଶିକ୍ଷା ଦ୍ୱାରା ସେ ସପ୍ତଦ୍ୱୀପକୁ ବାୟୁ ଗତିରେ ପରିଭ୍ରମଣ କଲେ । ସେ ଅଶୀ ପାଞ୍ଚ ହଜାର ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ରାଜ୍ୟ କଲେ, ସପ୍ତଦ୍ୱୀପର ଚକ୍ରବର୍ତ୍ତୀ ହେଲେ । ସେ ଗୋମାତା ଓ କ୍ଷେତ୍ରର ରକ୍ଷକ ଥିଲେ; ବର୍ଷା ସହିତ ଏକତ୍ରିତ ହୋଇ, ସେ ପର୍ଜନ୍ୟ ଭଳି ଅର୍ଜୁନ ହେଲେ । ତାଙ୍କର ହଜାର ହାତ ଧନୁଷ ତାରରେ କଠିନ ହୋଇ, ସେ ଶରତ୍କାଳୀନ ସୂର୍ଯ୍ୟର ହଜାର କିରଣ ଭଳି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହେଲେ । ମାହିଷ୍ମତୀରେ ଏହି ପ୍ରସିଦ୍ଧ ମାନବ ସମୁଦ୍ରର ବର୍ଷାକାଳୀନ ତରଙ୍ଗ ସମ ଶକ୍ତି ରଖିଥାନ୍ତି । ରାଜା ନିଜ ଆନନ୍ଦରେ ମଗ୍ନ ହୋଇ ବିପରୀତ ଧାରା ମଧ୍ୟରେ ଖେଳ କରନ୍ତି; ଝାଗ ତରଙ୍ଗରେ ତାଙ୍କ ଖେଳ ଅନେକ ଶୋଭା ଦେଇଥାଏ । ନର୍ମଦା ନଦୀ ଭୂକୁଟି ତରଙ୍ଗ ମାଳା ଧାରଣ କରି ଶାନ୍ତ ଭାବେ ଆସେ; ମନୁ ବଂଶରେ ଏକମାତ୍ର ସେ ମହାସାଗରରେ ଅପ୍ଲୁତ ହୁଅନ୍ତି । ହଜାର ହାତ ଦ୍ୱାରା ସମୁଦ୍ରର ଶକ୍ତିକୁ ଉଠାଇ, ପ୍ରିୟାଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରନ୍ତି, ମହାସାଗର ତାଙ୍କ ହଜାର ହାତରେ ବିକ୍ଷୁବ୍ଧ ହୁଏ । ପାତାଳରେ ବସୁଥିବା ମହା ଦାନବମାନେ ତାଙ୍କ ଜଂଘା ଉପରେ ସମୁଦ୍ର ବିକ୍ଷୁବ୍ଧ ହେବାକୁ ଦେଖି ଭୟରେ ଅଚଳ ହୋଇଯାନ୍ତି, ମଧୁର ଉତ୍ପତ୍ତି ଭୟ କରନ୍ତି । ମହା ନାଗମାନେ ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ ଅଚଳ ହୋଇ ପଡ଼ନ୍ତି । ଏହି ଧନୁର୍ଧରୀ ରାବଣଙ୍କୁ ତୀର ମାରିଥିଲେ । ଏହି ଧନୁର୍ଧରୀ ଧନୁଷ ଉଠାଇ, ପାଞ୍ଚ ତୀର ଦ୍ୱାରା ଲଙ୍କାପତି ରାବଣଙ୍କୁ ମୂଢ କରିଦେଲେ, ତାଙ୍କ ଏବଂ ତାଙ୍କ ସେନାକୁ ପରାଜିତ କଲେ । ତାଙ୍କୁ ଜିତି ଓ ବନ୍ଧି ମାହିଷ୍ମତୀକୁ ଆଣି କାରାଗାରରେ ରଖିଲେ । ତାପରେ ମୁଁ ତାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଯାଇ, ଅର୍ଜୁନଙ୍କୁ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କଲି ।