ଦିବ୍ୟଜୟୁ ଓ ଶତାୟୁ—ଏହି ଦୁଇଜଣ ଦିବ୍ୟ ଶକ୍ତି ଓ ଶକ୍ତିରେ ଭରିପୁରା ଥିଲେ। ଆୟୁଙ୍କର ପୁଅ ଥିଲେ ନହୁଷ ଓ ବୃଦ୍ଧଶର୍ମା। ରାଜି, ଦଣ୍ଡ, ବିଶାଖ—ଏହି ପାଞ୍ଚ ଶୂରବୀର ଥିଲେ; ରାଜିଙ୍କୁ ଏକ ଶତ ପୁଅ ହୋଇଥିଲେ, ଯେଉଁମାନେ ରାଜେୟ ନାମରେ ପରିଚିତ। ରାଜି ନିର୍ମଳ ନାରାୟଣଙ୍କୁ ଉପାସନା କରିଥିଲେ; ତାଙ୍କର ତପସ୍ୟାରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ ବିଷ୍ଣୁ ତାଙ୍କୁ ଏକ ବର ଦେଇଥିଲେ। ଏହା ପରେ ରାଜି ଦେବ, ଦାନବ ଓ ମାନବମାନେ ଉପରେ ବିଜୟୀ ହେଲେ; ଏହିପରି ଦେବ ଓ ଦାନବମାନେ ମଧ୍ୟରେ ତିନି ଶତ ବର୍ଷ ଧରି ଯୁଦ୍ଧ ଚାଲିଥିଲା। ପ୍ରହ୍ଲାଦ ଓ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧ ହେଲା, କିନ୍ତୁ କେହି ବି ଜିତିପାରିଲେ ନାହିଁ; ତେଣୁ ଦେବ ଓ ଦାନବମାନେ ଅଲଗା ଭାବେ ଚତୁର୍ମୁଖ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ଗଲେ। ସେମାନେ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ—'ରାଜି ଉପସ୍ଥିତ ଥିବା ସ୍ଥାନରେ, ଏହି ଦୁଇ ମଧ୍ୟରେ କିଏ ବିଜୟୀ ହେବ?' ବିଜୟ ପାଇଁ ରାଜିଙ୍କୁ ଏକ ସାଥୀ ଭାବେ ଚାହିଲେ। ରାଜି ଦାନବମାନେଙ୍କୁ କହିଲେ—'ଯଦି ମୁଁ ତୁମମାନଙ୍କର ନାୟକ ହେବି, ତେଣୁ ଏହା ହେବ।' କିନ୍ତୁ ଦାନବମାନେ ଏହାକୁ ମନେ ରଖିଲେ ନାହିଁ, ଦେବମାନେ ସମ୍ମତି ଦେଲେ। 'ଆମ ନାୟକ ହେଉ ଓ ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କର ଶକ୍ତି ଦୂର କର,' ଦେବମାନେ କହିଲେ; ଏହାପରେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କର ବଜ୍ର ଦ୍ୱାରା ଯେଉଁମାନେ ହତ ହେବାକୁ ଥିଲେ, ସେମାନେ ନଷ୍ଟ ହେଲେ। ଇନ୍ଦ୍ର ରାଜିଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ ତାଙ୍କୁ ନିଜ ପୁଅ କରିଲେ; ରାଜି ଆଗରୁ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ରାଜ୍ୟ ଦେଇ, ତପସ୍ୟା କରିବାକୁ ଗଲେ। ପରେ ରାଜିଙ୍କର ପୁଅମାନେ ତପସ୍ୟାର ଶକ୍ତି ଓ ଗୁଣରେ ଭରିପୁରା ହୋଇ, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କର ଶକ୍ତି, ଯଜ୍ଞର ଭାଗ ଓ ରାଜ୍ୟ ନେଇ ନିଲେ। ଏପରି ଭାବରେ ଇନ୍ଦ୍ର ତାଙ୍କର ରାଜ୍ୟ ହରାଇ ଓ ରାଜିଙ୍କର ପୁଅମାନେ ଦ୍ୱାରା ଦମିତ ହୋଇ, ବ୍ରହସ୍ପତିଙ୍କୁ କହିଲେ—'ଓ ବ୍ରହସ୍ପତି, ମୋର ଯଜ୍ଞ ଭାଗ ଓ ରାଜ୍ୟ ହରାଇ, ମୁଁ ଦୁଃଖିତ; ବିଦ୍ୟାର ନାଥ, ମୋତେ ଆମ ରାଜ୍ୟ ଫେରାଇ ଦେବା ପାଇଁ ଉଦ୍ୟମ କର।' ତାପରେ ବ୍ରହସ୍ପତି ଗ୍ରହ ଶାନ୍ତି ଓ ପୋଷଣ କ୍ରିୟା ଦ୍ୱାରା ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଶକ୍ତି ଦେଇ ଗର୍ବିତ କରିଲେ। ବ୍ରହସ୍ପତି ବେଦର ବାହାର ଜିନ ଦର୍ଶନ ଅନୁସରଣ କରି, ରାଜିଙ୍କର ପୁଅମାନେଙ୍କୁ ମୋହିତ କରିଲେ। ବିଦ୍ୟାର ନାଥ ତାଙ୍କୁ ବେଦରୁ ବିଚ୍ୟୁତ କରି, ବାହାର ଦର୍ଶନ ଓ ଯୁକ୍ତିରେ ଭରିପୁରା କରିଦେଲେ। ଇନ୍ଦ୍ର ଧର୍ମରୁ ବିଚ୍ୟୁତ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ବଜ୍ର ଦ୍ୱାରା ନଷ୍ଟ କରିଦେଲେ। ଏବେ ମୁଁ ତୁମକୁ ନହୁଷଙ୍କର ସାତି ଧର୍ମପରାୟଣ ପୁଅଙ୍କ ବିଷୟରେ କହିବି। ସେମାନେ ହେଉଛନ୍ତି—ଯତି, ଯୟାତି, ଶର୍ୟାତି, ଉତ୍ତାନ, ପର, ଆୟତି ଓ ବିୟତି—ଏହି ସାତି ଗୋଟିଏ ବଂଶକୁ ବଢ଼ାଇଲେ। ଯତି ତାଙ୍କର ଯୁବାବସ୍ଥାରେ ବୈଖାନସ ଆଶ୍ରମର ଯୋଗୀ ହୋଇଗଲେ; ଯୟାତି ସଦା ଧର୍ମକୁ ଆଶ୍ରୟ କରି ରାଜ୍ୟର ଶାସନ କଲେ। ଭାର୍ଗବଙ୍କର ଧର୍ମପରାୟଣ କନ୍ୟା ଦେବୟାନୀ ଓ ବୃଷପର୍ବନଙ୍କର କନ୍ୟା ଶର୍ମିଷ୍ଠା ତାଙ୍କର ପତ୍ନୀ ହେଲେ। ଏବେ ମୁଁ ଯୟାତିଙ୍କ ପାଞ୍ଚ ପୁଅଙ୍କର ନାମ କହିବି: ଦେବୟାନୀ ଯୟାତିଙ୍କୁ ଯଦୁ ଓ ତୁର୍ବସୁ ଦେଲେ; ଶର୍ମିଷ୍ଠା ଦ୍ରୁହ୍ୟୁ ଓ ପୁରୁଙ୍କୁ ଦେଲେ; ଯଦୁ ଓ ପୁରୁ, ଓ ଭାରତ, ତାଙ୍କର ବଂଶକୁ ବଢ଼ାଇଲେ। ଏବେ ମୁଁ ପୁରୁଙ୍କର ବଂଶ କଥା କହିବି, ଯେଉଁଠାରେ ତୁମେ ଜନ୍ମ ନେଇଛ। ଯଦୁଙ୍କୁ ଯାଦବ ବଂଶ ହେଲା, ଯେଉଁମାନେ ମଧ୍ୟରେ ବଳରାମ ଓ କେଶବ ଥିଲେ। ପୃଥିବୀର ଭାର ହ୍ରାସ ଓ ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କର ଭଲର ପାଇଁ, ଯଦୁଙ୍କର ପାଞ୍ଚ ପୁଅ ଥିଲେ, ଯେଉଁମାନେ ଦେବପୁତ୍ର ଭଳି ଥିଲେ। ସହସ୍ରଜିତ ପ୍ରଥମ, ପରେ କ୍ରୋଷ୍ଟା, ନୀଳ, ଅଞ୍ଜିକା ଓ ରଘୁ; ସହସ୍ରଜିତଙ୍କର ପୁଅ ଥିଲେ ଶତଜିତ ନାମକ ରାଜା। ଶତଜିତଙ୍କର ତିନି ଧର୍ମପରାୟଣ ପୁଅ—ହୈହୟ, ହୟ ଓ ତାଳହୟ। ହୈହୟଙ୍କର ପୁଅ ଥିଲେ ଧର୍ମନେତ୍ର, ଯେଉଁଜଣ ଧର୍ମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ; ଧର୍ମନେତ୍ରଙ୍କର ପୁଅ କୁଂତି, ତାଙ୍କର ପୁଅ ସଂହତ। ସଂହତଙ୍କର ପୁଅ ମହିଷ୍ମାନ ନାମକ ରାଜା; ମହିଷ୍ମାନଙ୍କର ପୁଅ ଭଦ୍ରସେନ, ଯେଉଁଜଣ ବୀର। ଭଦ୍ରସେନଙ୍କର ପୁଅ ଦୁର୍ଦମ ନାମକ ଧର୍ମପରାୟଣ ରାଜା; ଦୁର୍ଦମଙ୍କର ପୁଅ ଭୀମ, ଯାହାକୁ ଧନକ କୁହାଯାଏ, ଶକ୍ତିରେ ପ୍ରବଳ। ଧନକଙ୍କର ଚାରି ପୁଅ ଥିଲେ—କୃତାଗ୍ନି, କୃତବୀର୍ୟ, କୃତଧର୍ମା ଓ କୃତଉଜା; କୃତବୀର୍ୟରୁ ଅର୍ଜୁନ ଜନ୍ମ ନେଲେ। ଅର୍ଜୁନ ଏକ ହଜାର ଭୁଜା ସହିତ ଜନ୍ମ ନେଲେ, ସପ୍ତଦ୍ୱୀପର ନାଥ ରାଜା; ଦଶ ହଜାର ବର୍ଷ ଧରି ତପସ୍ୟା କଲେ। ସେ କାର୍ତ୍ତବୀର୍ୟ ବଂଶର ଦତ୍ତାତ୍ରେୟଙ୍କୁ ଉପାସନା କଲେ; ଦତ୍ତାତ୍ରେୟ, ସର୍ବୋତ୍ତମ ପୁରୁଷ, ତାଙ୍କୁ ଚାରିଟି ବର ଦେଲେ। ପ୍ରଥମେ ଅର୍ଜୁନ ଏକ ହଜାର ଭୁଜା ପ୍ରାର୍ଥନା କଲେ; ତଥା ଅଧର୍ମ ଚିନ୍ତା କରିବାକୁ ଭୟ ଦୂର କରିବାକୁ ଚାହିଲେ। ଯୁଦ୍ଧରେ ପୃଥିବୀ ଜିତି, ଧର୍ମରେ ଶକ୍ତି ଲାଗି, ଯୁଦ୍ଧ ମଧ୍ୟରେ ନିଜଠାରୁ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ମାନେକୁ ମଧ୍ୟ ହତ କରିବା ଶକ୍ତି ଚାହିଲେ। ଏହା ଦ୍ୱାରା ସପ୍ତଦ୍ୱୀପ ଓ ସପ୍ତ ସମୁଦ୍ରରେ ଘିରା ପୃଥିବୀ କ୍ଷତ୍ରିୟ ନୀତି ଅନୁଯାୟୀ ଜିତିଲେ। ଏହି ଚିନ୍ତାରେ ଏକ ହଜାର ଭୁଜା ତାଙ୍କୁ ମିଳିଲା; ତାଙ୍କର ସମସ୍ତ ଯଜ୍ଞ ବହୁ ଦାନରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲା। ସମସ୍ତ ବେଦୀ ଓ ଯଜ୍ଞ ପୋଷ୍ଟ ସୁବର୍ଣ୍ଣର ଥିଲା; ସମସ୍ତ ଦେବ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଦେବରଥରେ ଆସିଲେ। ସେ ସଦା ଗନ୍ଧର୍ବ ଓ ଅପ୍ସରାମାନେଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଚାରିପଟେ ରହିଥିଲେ; ତାଙ୍କର ଯଜ୍ଞରେ ଗନ୍ଧର୍ବ ନାରଦ ଷ୍ଟୁତି ଗାଇଥିଲେ। ଯଜ୍ଞ, ଦାନ, ତପ, ପ୍ରତାପ ଓ ବିଦ୍ୟାରେ, ସେ ସପ୍ତଦ୍ୱୀପକୁ ପବନର ଗତିରେ ଅଟକିବା ଛାଡ଼ି ଗଲେ। ଏହି ରାଜା ପୃଥିବୀର ସପ୍ତଦ୍ୱୀପରେ ପଚାସ ହଜାର ବର୍ଷ ଧରି ରାଜ୍ୟ କରି, ଚକ୍ରବର୍ତ୍ତି ହେଲେ।