ଏହି ଉପାଖ୍ୟାନ ଆରମ୍ଭ ହୁଏ ଏପରି: ଏକ ସମୟରେ, ମହାମୁନି ଅତ୍ରିଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟି ରୁ ଜଳ ବିସର୍ଗ ହେଲା। ସେଇ ଜଳ ଚନ୍ଦ୍ର ଆଲୋକ ଭଳି ଦୀପ୍ତିମାନ ଥିଲା ଏବଂ ସମସ୍ତ ଚରାଚର ଜଗତ୍କୁ ପ୍ରକାଶିତ କଲା। ସେଠି, ଦିଗ୍ମାନ୍ୟାମାନେ ଅତିଆସକ୍ତିରେ, ନାରୀ ରୂପେ ତାହାକୁ ଗ୍ରହଣ କଲେ। ଅତ୍ରିଙ୍କ ଜଳ ରୁ ଜନ୍ମିତ ଏହି ଶିଶୁ ତାଙ୍କର ଗର୍ଭରେ ବସିଲା। କିନ୍ତୁ ସେମାନେ ସେଇ ଶିଶୁକୁ ଧାରଣ କରିପାରିଲେ ନାହିଁ, ତେଣୁ ସେମାନେ ତାହାକୁ ବାହାର କରିଦେଲେ। ଏହି ସମୟରେ, ଚତୁର୍ମୁଖ ବ୍ରହ୍ମା ସେଇ ଶିଶୁକୁ ଗ୍ରହଣ କରିଲେ। ବ୍ରହ୍ମା, ତାଙ୍କ ଦେଖାରେ ଏହି ଶିଶୁକୁ ଏକ ଯୁବକ ରୂପେ ତିଆରି କଲେ—ସମସ୍ତ ଅସ୍ତ୍ର ଧାରଣ କରିପାରୁଥିବା, ଶୂରବୀର ଏବଂ ଶକ୍ତିଶାଳୀ। ସ୍ୱୟଂ ବ୍ରହ୍ମା ତାଙ୍କୁ ବେଦ ଶକ୍ତିର ରଥରେ ବସାଇଲେ ଏବଂ ତାଙ୍କୁ ନିଜ ଲୋକକୁ ନେଇଗଲେ। ବ୍ରହ୍ମର୍ଷିମାନେ ଏହି ନବଯୁବକଙ୍କୁ ‘ଏହି ଆମ ପ୍ରଭୁ ହେଉ’ ବୋଲି ଘୋଷଣା କଲେ। ଏହି ପ୍ରଶଂସା ସ୍ୱରେ ରୁଷି, ଦେବତା, ଗନ୍ଧର୍ବ ଏବଂ ଅପ୍ସରାମାନେ ଯେତେବେଳେ ଗାଇଲେ, ତେଣୁ ଏକ ଅପୂର୍ବ ଘଟଣା ଘଟିଲା—ତାଙ୍କ ତେଜର ଛତ୍ର ରୁ ପୃଥିବୀରେ ଅନେକ ଦିବ୍ୟ ଔଷଧି ଉଦ୍ଭବ ହେଲା। ଏହି ତେଜ ଦ୍ୱାରା ରାତିରେ ତାଙ୍କର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା ବଢିଯାଏ। ଏଭଳି, ସୋମ ଔଷଧିମାନଙ୍କର୍ ନାୟକ ହେଲେ, ଦ୍ୱିଜ ମଧ୍ୟରେ ଗଣନା ହେଲେ, ଏବଂ ବେଦ ଏବଂ ରସର ସାର ତାଙ୍କ ଅଭୟାଶ୍ରମ ହେଲା। ସୋମ ନିତ୍ୟ ଶୁକ୍ଳ ଏବଂ କୃଷ୍ଣ ପକ୍ଷରେ କ୍ଷୟ ଓ ବୃଦ୍ଧି ପାଉଛନ୍ତି। ଦକ୍ଷ, ପ୍ରଚେତସଙ୍କ ପୁତ୍ର, ସୋମଙ୍କୁ ସତେଇ ଜଣ ଦୁହିତା ଦେଲେ। ସେଠାରେ ସେମାନଙ୍କୁ ଅପୂର୍ବ ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟ ଓ ମାୟା ଦେଇ ଦେଲେ, ଏବଂ ଦଶ ହଜାର ଗୁଣ ଦେଲେ। ଶିତଳ କିରଣ ଧାରୀ ସୋମ ନାରାୟଣଙ୍କ ଧ୍ୟାନରେ ତପସ୍ୟା କଲେ। ଏହାରେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୋଇ, ଶ୍ରୀହରି ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ‘ବର ମାଗ’ ବୋଲି କହିଲେ। ସୋମ ମାଗିଲେ: ‘ମୁଁ ଇନ୍ଦ୍ରଲୋକରେ ଯଜ୍ଞ କରିପାରିବି; ଦେବତା, ବ୍ରହ୍ମା ଏବଂ ଚାରି ପ୍ରକାର ଦେବତାମାନେ ମୋ ଗୃହରେ ରାଜସୂୟ ଯଜ୍ଞରେ ଆସନ୍ତୁ। ଶିବ, ତ୍ରିଶୂଳଧାରୀ, ଆମ ପାଳକ ହେଉନ୍ତୁ।’ ବିଷ୍ଣୁ ଏହାକୁ ସ୍ୱୀକାର କରି, ରାଜସୂୟ ଯଜ୍ଞ ଆୟୋଜନ କଲେ। ଏହି ଯଜ୍ଞରେ, ଅତ୍ରି ହୋତା, ଭୃଗୁ ଅଧ୍ୱର୍ୟୁ, ଚତୁର୍ମୁଖ ବ୍ରହ୍ମା ଉଦ୍ଗାତା ହେଲେ; ସ୍ୱୟଂ ହରି ଅଧ୍ୟକ୍ଷ ହେଲେ। ସମସ୍ତ ଦେବତା ଏହି ସଭାରେ ଅଂଶଗ୍ରହଣ କଲେ। ଏହି ଯଜ୍ଞ ପ୍ରକ୍ରିୟାରେ ଭସୁମାନେ ଏବଂ ବିଶ୍ୱେଦେବମାନେ ଅଧ୍ୱର୍ୟୁ ହେଲେ। ସୋମ ତିନି ଲୋକକୁ ଦକ୍ଷିଣା ଭାବେ ଦେଲେ, ଏଭଳି ସେ ଦୁର୍ଲଭ ଶାସନ ଲାଭ କଲେ। ପୁନଃ, ତାଙ୍କ ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ସେ ସପ୍ତ ଲୋକର ଅଧିପତ୍ୟ ଲାଭ କଲେ। ଏକ ଦିନ, ଉଦ୍ୟାନରେ ଘୁରୁଥିବା ବେଳେ, ସେ ଅନେକ ମାଳା ଏବଂ ଆଭୂଷଣ ପିନ୍ଧିଥିବା ନାରୀମାନଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ। ସେଠି, ଦେବତାଙ୍କ ଆଚାର୍ୟ ବୃହସ୍ପତିଙ୍କ ଭାର୍ଯ୍ୟା ତାରା, ଚମତ୍କାର ଚକ୍ଷୁ, ଚୌଡ଼ା କଟି, ଭାରୀ ଉରୁ, ଦୁର୍ବଳ ଅଙ୍ଗ, ମନୋହର ଦୃଷ୍ଟିରେ କାମବାଣରେ ଅଭିଭୂତ ହେଉଥିଲେ। କାମନାରେ ପୀଡ଼ିତ ହୋଇ, ଚନ୍ଦ୍ରଦେବ ଏକାନ୍ତ ସ୍ଥାନରେ ତାରାଙ୍କୁ ଚୁଲି ଧରି ନେଇଗଲେ। ତାରା ମଧ୍ୟ କାମରେ ଅଭିଭୂତ ହୋଇ, ତାଙ୍କ ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟ ଓ ତେଜରେ ମନ ହରାଇ, ବିରୋଧ କରିପାରିଲେ ନାହିଁ, ଏବଂ ଆନନ୍ଦ ମଧ୍ୟ ଅନୁଭବ କରିପାରିଲେ ନାହିଁ। ଦୀର୍ଘ ସମୟ ତାରା ସହିତ ବ୍ୟତୀତ କରି, ଚନ୍ଦ୍ର ତାଙ୍କୁ ନିଜ ଗୃହକୁ ନେଇଗଲେ। କିନ୍ତୁ ଏଉଁ ତାଙ୍କ ଗୃହରେ ମଧ୍ୟ, ସେ ତାରା ପ୍ରତି ଅତ୍ୟଧିକ ଆସକ୍ତିରେ କୌଣସି ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କରିପାରିଲେ ନାହିଁ। ଏଉଁବେଳେ, ବୃହସ୍ପତି ବିୟୋଗାଗ୍ନିରେ ଦଗ୍ଧ ହୋଇ, ତାଙ୍କ ଚିତ୍ତକୁ ତାରା ଉପରେ ଏକାଗ୍ର କରି ଧ୍ୟାନ କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ। କିନ୍ତୁ ସେ ଚନ୍ଦ୍ରକୁ ଶାପ ଦେବାକୁ, କିମ୍ବା ମନ୍ତ୍ର, ଅସ୍ତ୍ର, ଅଗ୍ନି କିମ୍ବା ବିଷ ଦ୍ୱାରା କିଛି କରିପାରିଲେ ନାହିଁ। ଅନେକ ଉପାୟ ଚେଷ୍ଟା କଲେ, ମନ୍ତ୍ର ଓ ମାୟା ବ୍ୟବହାର କଲେ, ତଥାପି ତାରାକୁ ଫେରାଇପାରିଲେ ନାହିଁ। ଏହି ଭାବେ ଦୁଃଖ ଭୋଗି, ବୃହସ୍ପତି ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ନିକଟକୁ ଯାଇ ଅନୁରୋଧ କଲେ। ସେ ଅନୁରୋଧ କଲେ ମଧ୍ୟ, ଚନ୍ଦ୍ର ମୋହବଶତଃ ତାରାକୁ ଫେରାଇଦେଲେ ନାହିଁ। ତେଣୁ, ମହେଶ୍ୱର, ବ୍ରହ୍ମା, ସାଧ୍ୟ, ମାରୁତ ଏବଂ ଦିଗ୍ପାଳମାନେ ଏହି ବିବାଦରେ ଯୋଗ ଦେଲେ। ଚନ୍ଦ୍ର ଯେତେବେଳେ କୌଣସି ଭାବେ ତାରାକୁ ଫେରାଇଲେ ନାହିଁ, ତେବେ ଭୂମିରେ ବାମଦେବ ଭାବେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହୋଇଥିବା ତ୍ରିଶୂଳଧାରୀ ଶିବ ତୀବ୍ର କ୍ରୋଧିତ ହେଲେ। ସେ ନିଜ ଶିଷ୍ୟମାନଙ୍କ ସହିତ, ପିଣାକ ଧାରଣ କରି, ବୃହସ୍ପତି ପ୍ରତି ସ୍ନେହବଶତଃ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ଯାତ୍ରା କଲେ। ତାଙ୍କ ସହିତ ଗଣପତି, ସିଦ୍ଧ, ଯକ୍ଷ, ଭୂତ, ବେତାଳ, ନାଗ, କିନ୍ନର ଏବଂ ଅନେକ ଅନ୍ୟ ସେନା ଯୋଗ ଦେଲେ। ଚନ୍ଦ୍ର ମଧ୍ୟ ତୀବ୍ର କ୍ରୋଧ ନେଇ, ୧୨ ଲକ୍ଷ ରଥ, ଶନି, ମଙ୍ଗଳ, ତାରାମଣି, ଦାନବ, ଅସୁର ଏବଂ ତାରାମଣି ସେନା ସହିତ ଯୁଦ୍ଧକୁ ଆସିଲେ। ଏହି ବିରାଟ ଯୁଦ୍ଧ ଦେଖି, ସପ୍ତ ଲୋକ, ପୃଥିବୀ, ଅରଣ୍ୟ, ଦ୍ୱୀପ, ସାଗର ଭୟକ୍ରାନ୍ତ ହେଲେ। ଶିବ ଏବଂ ସୋମଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଭୟାନକ ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ ହେଲା, ଯାହା ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀକୁ ଦগ୍ଧ କରିବାକୁ ଲାଗିଲା। ଏହି ଦୁଇ ସେନା ତୀବ୍ର ଅସ୍ତ୍ର ବ୍ୟବହାର କରି, ପ୍ରତିଦ୍ୱନ୍ଦୀ ସେନାକୁ ଧ୍ୱଂସ କଲେ; ଅଗ୍ନିମୟ ଅସ୍ତ୍ର ଆକାଶ, ପୃଥିବୀ ଓ ପାତାଳକୁ ଦହିଦେଲା। କ୍ରୋଧରେ ରୁଦ୍ର ବ୍ରହ୍ମାଶିର ଅସ୍ତ୍ର ଛାଡ଼ିଲେ, ଏବଂ ସୋମ ତାଙ୍କ ଅପରାଜିତ ‘ସୋମାସ୍ତ୍ର’ ବ୍ୟବହାର କଲେ। ଏହି ଅସ୍ତ୍ର ତଳେ ସାଗର, ପୃଥିବୀ, ଆକାଶ ଭୟାନକ ହେଲା। ଏପରି ଭୟାନକ ଯୁଦ୍ଧ ଦେଖି, ସୃଷ୍ଟି ଧ୍ୱଂସ ହେବାକୁ ଯାଉଛି ବୋଲି ଚିନ୍ତା କରି, ପିତାମହ ବ୍ରହ୍ମା ଦେବମାନେ ସହିତ ଆସି, କିଛିପରି ଏହି ଯୁଦ୍ଧକୁ ବନ୍ଦ କଲେ। ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ, “ହେ ସୋମ, କାରଣ ବିନା ଏପରି ଭୟାନକ କାର୍ଯ୍ୟ କାହିଁକି କଲ? ଅନ୍ୟର ସ୍ତ୍ରୀ ଅପହରଣ କରି, ଏପରି ଭୟାନକ ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ କଲ। ଏହି ପ୍ରଭାବରେ ତୁମେ ଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଅଶୁଭ ଗ୍ରହ ଭାବେ ପରିଚିତ ହେବ, ଏବଂ ଅଗ୍ନିଖାଦୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସବୁଠାରୁ ପାପୀ ଗଣାଯିବ। ଏବେ ମୋ ଆଦେଶ ମାନି, ତାରାକୁ ବୃହସ୍ପତିଙ୍କୁ ଫେରାଇଦିଅ।” ସୋମ ମନ୍ୟ କଲେ, ‘ଏହିପରି ହେଉ’ ବୋଲି ଯୁଦ୍ଧ ରୁ ଅପସାରିଲେ।