ପୁଣି ଜ୍ଞାନୀମାନେ କହିଛନ୍ତି, ଶ୍ରାଦ୍ଧ ପାଇଁ ଏହି ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ସମୟ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଉପଯୁକ୍ତ। ପବିତ୍ର କ୍ଷେତ୍ରରେ ଅବସ୍ଥିତ ଲୋକମାନେ ଜଳ ଦାନ କ୍ରିୟାର ପରେ ତିଳ ସହିତ ଜଳ ଦେଇ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରିବା ଉଚିତ। ଦର୍ଭା ଘାସ ହାତରେ ଧରି, ଘରେ ବସି ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରିବା କଲ୍ୟାଣକର, ପବିତ୍ର, ଆୟୁଦାୟକ ଏବଂ ସମସ୍ତ ପାପକୁ ନାଶ କରିଥାଏ। ଏହି ଶ୍ରାଦ୍ଧର ବିବରଣୀ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା କହାଯାଇଛି; ଯିଏ ଏହାକୁ ଶୁଣିବେ କିମ୍ବା ପାଠ କରିବେ, ସେ ଧନ୍ୟ ହୁଏ। ଶ୍ରାଦ୍ଧ ସମୟରେ, ପବିତ୍ର କ୍ଷେତ୍ରର ଅନୁସାରୀମାନେ ଏହି କଥା ଘୋଷଣା କରିବା ଉଚିତ: ଏହା ସମସ୍ତ ପାପ ଦୂର କରେ, ଅପମଙ୍ଗଳ ନାଶ କରେ। ଏହା ପବିତ୍ର, ଖ୍ୟାତିର ଧନ, ଏବଂ ମହାପାପକୁ ଧ୍ୱଂସ କରେ; ଶ୍ରାଦ୍ଧର ମହିମା ବ୍ରହ୍ମା, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ରୁଦ୍ରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରଶଂସିତ। ଏହିପରି ଶ୍ରାଦ୍ଧ ବିଷୟରେ କଥା ଚାଲିଥିବାବେଳେ, ଭୀଷ୍ମ ଜିଜ୍ଞାସା କଲେ: "ଚନ୍ଦ୍ରବଂଶ କିପରି ଆରମ୍ଭ ହେଲା? ଏହି ବଂଶରେ କେଉଁ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ରାଜାମାନେ ଜନ୍ମ ନେଲେ?" ଏହି ପ୍ରଶ୍ନର ଉତ୍ତରରେ ପୁଲସ୍ତ୍ୟ କହିଲେ: ସୃଷ୍ଟିର ଆରମ୍ଭରେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅତ୍ରିଙ୍କୁ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଦିଆଯାଇଥିଲା। ସୃଷ୍ଟି ପାଇଁ ଅତ୍ରି ମହାତ୍ମା ଅନନ୍ତର ନାମକ ତପସ୍ୟା କଲେ। ଏହି ସମୟରେ ଭଗବାନ୍, ଯିଏ ଦୁଃଖ ଦୂର କରନ୍ତି, ଆନନ୍ଦ ଦେଇଥାନ୍ତି, ଇନ୍ଦ୍ରିୟାତୀତ ଓ ବ୍ରହ୍ମା, ରୁଦ୍ର, ସୂର୍ଯ୍ୟ ମଧ୍ୟରେ ବିରାଜମାନ, ତାଙ୍କୁ ଦର୍ଶନ ଦେଲେ। ଅତ୍ରି ମନକୁ ସଂଯମ କରି, ନିଜେ ନିଜକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣରେ ରଖି, ତପସ୍ୟା କରିଥିଲେ; ଏହି ତପସ୍ୟାର ମହିମା ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଆନନ୍ଦକୁ ଦେଇଥାଏ। ସେ ସମୟରେ ବଂଶପତି ଅତ୍ରି ତାଙ୍କର ପତ୍ନୀ ସହ ବସିଥିଲେ; ଏହା ଦେଖି, ସୋମ (ଚନ୍ଦ୍ର) ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ ଏବଂ ଅତ୍ରିଙ୍କୁ ଦେଖି ତାଙ୍କୁ କଥା କହିଲେ, ଏବଂ ଏଠାରୁ ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଜନ୍ମ ହେଲା। ଏହା ପରେ, ଅତ୍ରିଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟିରୁ ଜଳ ପ୍ରସ୍ରବିତ ହେଲା, ଏହି ଜଳ ଚନ୍ଦ୍ରପ୍ରଭା ସଦୃଶ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଥିଲା ଏବଂ ସମଗ୍ର ବିଶ୍ୱକୁ ପ୍ରଭାମୟ କଲା। ସେଠାରେ, ଦିଗମାନେ ନାରୀ ରୂପେ ଏହି ତପସ୍ୟାଜନିତ ତଜ୍ଜନ୍ମାନ୍କୁ ଗ୍ରହଣ କଲେ; ଅତ୍ରିଙ୍କ ତପସ୍ୟାର ଫଳ ତାଙ୍କର ଗର୍ଭରେ ପ୍ରବେଶ କଲା। କିନ୍ତୁ ଦିଗମାନେ ଏହି ଗର୍ଭକୁ ଧରିପାରିଲେ ନାହିଁ, ତେଣୁ ଛାଡ଼ିଦେଲେ; ଏହାକୁ ଚତୁର୍ମୁଖୀ ବ୍ରହ୍ମା ସଂଗ୍ରହ କଲେ। ବ୍ରହ୍ମା ଏହି ଗର୍ଭକୁ ଏକ ଯୁବକ ରୂପେ ଗଢ଼ିଦେଲେ, ଯିଏ ସମସ୍ତ ଅସ୍ତ୍ର ଧାରଣ କରିପାରିଥିଲେ; ଏବଂ ବ୍ରହ୍ମା ନିଜ ହାତରେ ଏକ ବେଦମୟ ରଥରେ ବସାଇଦେଲେ। ଏଭଳି ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ନିଜ ଲୋକକୁ ନେଇଯାଇ, ବ୍ରହ୍ମର୍ଷିମାନେ ଘୋଷଣା କଲେ: "ଏହି ଚନ୍ଦ୍ର ଆମେ ନାୟକ ହେଉ।" ତାଙ୍କୁ ଋଷି, ଦେବ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ଏବଂ ଅପ୍ସରାମାନେ ପ୍ରଶଂସା କଲେ, ଏହା ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ ଘଟଣା ହେଲା। ତାଙ୍କର ପ୍ରଭାରୁ ଧରାପୃଷ୍ଠରେ ଅନେକ ଦିବ୍ୟ ଔଷଧି ଜନ୍ମ ନେଲା; ଏହି ପ୍ରଭାର ଦ୍ୱାରା ରାତିରେ ତାଙ୍କ ପ୍ରଭା ଅଧିକ ଦେଖାଯାଏ। ଏଭଳି ଚନ୍ଦ୍ର ଔଷଧିମାନଙ୍କ ନାଥ ହେଲେ ଏବଂ ଦ୍ୱିଜ ମଧ୍ୟରେ ଗଣନା କରାଯାନ୍ତି; ଏହି ଶୁଭ୍ର ଗୋଳକ ବେଦମାନଙ୍କ ନିବାସ ଏବଂ ରସର ସାର। ସେ ସଦା ଶୁକ୍ଳ ପକ୍ଷ ଓ କୃଷ୍ଣ ପକ୍ଷରେ କ୍ଷୟ ବୃଦ୍ଧି ହୁଏ। ଏବଂ ପ୍ରଚେତସ୍ପୁତ୍ର ଦକ୍ଷ ତାଙ୍କୁ ସତେଇ ଝିଅ ଦେଲେ। ଦକ୍ଷ ତାଙ୍କୁ ରୂପ, ଗୁଣ ଓ ମାଧୁର୍ୟରେ ଶୋଭିତ ଝିଅମାନେ ଦେଇଥିଲେ; ଏହିପରି ଦେଖି, ଦଶ ହଜାର ଗୁଣା ଶକ୍ତି ଦେଲେ। ଶିତଳକିରଣ ଚନ୍ଦ୍ର ଏବେ ମନକୁ ବିଷ୍ଣୁର ଧ୍ୟାନରେ ଏକାଗ୍ର କରି ତପସ୍ୟା କଲେ; ତାଙ୍କ ଉପରେ ଭଗବାନ୍ ନାରାୟଣ ଖୁସି ହେଲେ। ଜନାର୍ଦ୍ଦନ, ପରମ ଆତ୍ମା, କହିଲେ: "ଵର ଚାଉ।" ତେବେ ଚନ୍ଦ୍ର କହିଲେ: "ମୁଁ ଇନ୍ଦ୍ରଲୋକରେ ଯଜ୍ଞ କରିପାରିବି।" "ମୋ ଗୃହରେ, ରାଜସୂୟ ଯଜ୍ଞରେ, ଦେବ, ବ୍ରହ୍ମା ଓ ଚାରି ପ୍ରକାର ଦେବତା ନିଜେ ଅତିଥି ହେଉନ୍ତୁ।" "ତ୍ରିଶୂଳଧାରୀ ଶିବ ଆମର ରକ୍ଷକ, ଦେବତାମାନଙ୍କ ରକ୍ଷକ ହେଉନ୍ତୁ।" ଏପରି କଥାରେ ବିଷ୍ଣୁ ରାଜସୂୟ ଯଜ୍ଞର ବ୍ୟବସ୍ଥା କଲେ। ଏଠାରେ ଅତ୍ରି ହୋତା, ଭୃଗୁ ଅଧ୍ୱର୍ୟୁ, ଚତୁର୍ମୁଖୀ ଉଦ୍ଗାତା ଓ ହରି ନିଜେ ସର୍ବଦର୍ଶୀ ହେଲେ। ସମସ୍ତ ଦେବତା ଏହି ସଭାର ସଦସ୍ୟ ହେଲେ; ଏହି ରାଜସୂୟ ପ୍ରକ୍ରିୟା ଭାବେ ସ୍ମୃତିରେ ରହିଛି; ଭାଗ ଭାଗରେ ଭିନ୍ନ ଦେବତାମାନେ ଯଜ୍ଞ କାର୍ଯ୍ୟ କଲେ। ତିନି ଲୋକକୁ ଚନ୍ଦ୍ର ଯଜ୍ଞଦାନରେ ଦେଇ, ସେ ଦୁର୍ଲଭ ସ୍ଵାମିତ୍ୱ ପ୍ରାପ୍ତ କଲେ। ପୁନି ତାଙ୍କର ନିଜ ତପସ୍ୟାରେ ସାତ ଲୋକର ଅଧିପତ୍ୟ ଲାଗିଲା। ଏକଦିନ, ଉଦ୍ୟାନରେ ଚାଲିବା ସମୟରେ, ଅନେକ ଫୁଲ ଓ ଆଳଙ୍କାରେ ଶୋଭିତ ନାରୀମାନେ ଦେଖିଲେ। ସେଠି, ଚଉଡ଼ା କଟି, ଭାରି ଉରସ୍ଥଳ ଦ୍ୱାରା ଶରୀର କ୍ଲାନ୍ତ, ଫୁଲ ତୋଡ଼ିବା ସମୟରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁର୍ବଳ, ଦେବଗୁରୁ ବୃହସ୍ପତିଙ୍କ ଅତି ସୁନ୍ଦର ଓ ବିଶାଳ ଚକ୍ଷୁ ଥିବା ଭାର୍ୟା ତାରା କାମବାଣରେ ବିଧ୍ୱସ୍ତ ହେଲେ। ଚନ୍ଦ୍ର, କାମନାରେ ଦୁଃଖିତ ହୋଇ, ଏକାନ୍ତ ସ୍ଥାନରେ ତାଙ୍କୁ କେଶ ଧରି ଆକର୍ଷିତ କଲେ; ତାରା ମଧ୍ୟ କାମରେ ଅଧୀନ ହୋଇ, ନ ଅସ୍ୱୀକାର କରିପାରିଲେ, ନ ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କରିପାରିଲେ, ଏବଂ ତାଙ୍କର ମନ ଚନ୍ଦ୍ରର ରୂପ ଓ ତେଜସ୍ୱିତାରେ ମୋହିତ ହେଲା। ବହୁ ଦିନ ତାରା ସହିତ କାଟି, ଚନ୍ଦ୍ର ତାଙ୍କୁ ନିଜ ଘରକୁ ନେଇଗଲେ; ତଥାପି, ନିଜ ଘରରେ ମଧ୍ୟ, ତାରାପ୍ରତି ଗଭୀର ଆସକ୍ତିରେ କୌଣସି ଭୋଗରେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟି ମିଳିଲା ନାହିଁ। ବୃହସ୍ପତି, ବିୟୋଗ ଅଗ୍ନିରେ ଦହିଯାଇ, ତାଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରି, ଅନେକ ଉପାୟ ଚେଷ୍ଟା କଲେ, କିନ୍ତୁ ଶାପ ଦେଇପାରିଲେ ନାହିଁ, ମନ୍ତ୍ର, ଅସ୍ତ୍ର, ଅଗ୍ନି, ବିଷ ଦ୍ୱାରା କିଛି କରିପାରିଲେ ନାହିଁ। ସେ ଅନେକ ଉପାୟ ଚେଷ୍ଟା କଲେ, ମନ୍ତ୍ର ତନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ତାରାକୁ ଫେରାଇବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ, କିନ୍ତୁ ସଫଳ ହେଲେ ନାହିଁ। ତାଙ୍କର ଭାର୍ୟା ପ୍ରତି ବିରହ ଅଗ୍ନିରେ ଦହି ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଇ ଅନୁରୋଧ କଲେ। ତଥାପି, ଚନ୍ଦ୍ର କାମନାରେ ମୋହିତ ହୋଇ, ବୃହସ୍ପତିଙ୍କ ଭାର୍ୟାକୁ ଫେରାଇଲେ ନାହିଁ। ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି, ମହେଶ୍ଵର, ବ୍ରହ୍ମା, ସାଧ୍ୟ, ମାରୁତ, ଦିଗପାଳମାନେ ଏକାଠି ହେଲେ।