ମଣିଷମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଉତ୍ତମ, ବିଭ୍ରାଜାଙ୍କ ପୁଅ ଦୁଇଜଣ ଜଣେ ମନ୍ତ୍ରୀ ହେବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରିଥିଲେ । ସେମାନେ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟରେ ମନ୍ତ୍ରୀ ହେଲେ, ତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଜଣେ ଥିଲେ ବ୍ରହ୍ମଦତ୍ତ । ଏହି ଦୁଇ ମନ୍ତ୍ରୀଙ୍କ ପୁଅ ଥିଲେ ପୁଣ୍ଡରୀକ ଓ ସୁବାଳ । ବ୍ରହ୍ମଦତ୍ତ କମ୍ପିଲ୍ୟ ନାମକ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ନଗରରେ ରାଜା ଭାବେ ଅଭିଷିକ୍ତ ହେଲେ । ସେ ସମୟରେ ପଞ୍ଚାଳ ଦେଶର ଏହି ପ୍ରତାପୀ ରାଜା, ପିତୃଦେବତାଙ୍କ ପ୍ରତି ଭକ୍ତ, ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରିଥିବା, ଯୋଗ ଜ୍ଞାନରେ ପାରଙ୍ଗତ ଓ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ମନ ଅନୁଭବ କରିପାରୁଥିଲେ । ଏହି ରାଜାଙ୍କ ଏକ ମହିଳା ଥିଲେ, ସୁଦେବଙ୍କ ଝିଅ, ସନ୍ନତି ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ଯିଏ ପୂର୍ବରୁ କପିଳ ଗୋତ୍ରର ଥିଲେ । ସେ, ପିତୃକାର୍ଯ୍ୟରେ ନିଷ୍ଠା ଥିବାରୁ, ବେଦ ଜ୍ଞାନରେ ପାରଙ୍ଗତ ହୋଇଥିଲେ । ସେଥିରେ, ରାଜାଙ୍କ ପୁଅ ରାଜ୍ୟ ପାଳନ କରୁଥିଲେ । ଏକ ଦିନ, ରାଜା ସେଉଁଠି ସନ୍ନତିଙ୍କ ସହ ଉଦ୍ୟାନକୁ ଗଲେ । ସେଠାରେ ସେ ଦୁଇଟି ପୋକାକୁ ଦେଖିଲେ, ଯେଉଁମାନେ ଏକ ପ୍ରେମ ଝଗଡାରେ ଲିପ୍ତ ଥିଲେ । ପୁରୁଷ ପୋକା, ସ୍ତ୍ରୀ ପୋକାଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ, ତାଙ୍କ ମୁହଁ ତଳକୁ, ଶରୀର କାମଦେବଙ୍କ ବାଣରେ ଦହିଯାଇଥିବା, କ୍ଷୁଦ୍ର କଣ୍ଠରେ କିଛି କହୁଥିଲେ । ସେ କହିଲେ, "ପୃଥିବୀରେ ତୁମ ପରି ପ୍ରେମିକା କେହି ନାହିଁ । ତୁମ ମଧ୍ୟଭାଗ ସୁକୁମାର, ମୁହଁ ବଡ଼, ଚଳନ ଅତ୍ୟନ୍ତ ମନୋହର । ତୁମ ରଙ୍ଗ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ସମ, ମୁହଁ ହସୁଥିବା ଶୋଭାବାନୀ, ମୁହଁ ଗୁଡ଼ ଓ ଚିନି ପରି ମିଠା ।" "ମୁଁ ଖାଏଲେ, ତୁମେ ଖାଓ; ମୁଁ ସ୍ନାନ କଲେ, ତୁମେ ମଧ୍ୟ ସ୍ନାନ କର; ମୁଁ ଦୂରେ ଥିଲେ, ତୁମେ ଦୁଃଖିତ; ମୁଁ କ୍ରୁଧ୍ଧ ହେଲେ, ତୁମେ ଭୟରେ ବ୍ୟାକୁଳ । ମୋତେ କହ, ମନୋହରିଣୀ, ତୁମେ ସଦା କାହିଁକି ମୁହଁ ତଳକୁ ରଖ ?" ସ୍ତ୍ରୀ ପୋକା କ୍ରୋଧରେ ଦହିଯାଇ ଉତ୍ତର ଦେଲେ, "ଏହିପରି କାହିଁକି କହୁଛ, ଚତୁର ? ତୁମେ ମୋତେ ଛାଡ଼ି ମିଠା ଚୁରୁଣା ଖାଇଲ, ଅନ୍ୟକୁ ଦେଲ, ଏବଂ ମୋତେ ଅବହେଳା କରି, ଅନ୍ୟ ଉପରେ ଆସକ୍ତ ହେଲ ।" ପୁରୁଷ ପୋକା କହିଲେ, "ସେ ତୁମ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ, ତେଣୁ ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ଦେଲି; ଏହି ଏକ ଅପରାଧକୁ ମୋତେ ଖ୍ଷମା କର, ସୁନ୍ଦରି । ପୁଣି ଏପରି କରିବି ନାହିଁ; ତୁମେ ରୂଷ୍ଟି ଛାଡ଼, ମୁଁ ତୁମ ପାଦେ ଶପଥ କରୁଛି—ମୋତେ କ୍ଷମା କର ।" "ଯଦି ତୁମେ କ୍ରୁଧ୍ଧ, ମୋ ପାଇଁ ମୃତ୍ୟୁ ସାମ୍ନାରେ; ଯଦି ତୁମେ ପ୍ରସନ୍ନ, ମୋ ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ । ମୋ ଚନ୍ଦ୍ରମୁଖୀ, ମୋତେ ସ୍ନେହ କର, ମୁଁ ସଦା ପ୍ରେମରେ ଆସକ୍ତ ।" "ଏହା ଅନୁଭବ କରି, ତୁମେ ସଦା ମୋପ୍ରତି ମୂଳ୍ୟବାନ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଦୟା ଦେଖାଅ ।" ଏହି ଶବ୍ଦ ଶୁଣି, ସେ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ । ପୋକା ତାଙ୍କୁ ମନୋହର ଭାବରେ ଦେଖାଇଲେ, ଏବଂ ବ୍ରହ୍ମଦତ୍ତ ଏହା ସବୁ ଜାଣି, ମୃଦୁ ହସିଲେ । ବ୍ରହ୍ମଦତ୍ତ ପୂର୍ବ ସଞ୍ଚିତ କର୍ମର ଫଳରେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ଭାଷା ବୁଝିପାରୁଥିଲେ । ଏଠାରେ ଭୀଷ୍ମ ପଚାରିଲେ, "ରାଜା ବ୍ରହ୍ମଦତ୍ତ କିପରି ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ଭାଷା ବୁଝିବାକୁ ସମର୍ଥ ହେଲେ? ଏହି ଚତୁର୍ବ୍ୟକ୍ତି ଚକ୍ରବାକ ପକ୍ଷୀମାନେ କିପରି ହେଲେ? ସେମାନେ କେଉଁ ପରିବାରର, କେଉଁ ଗୁଣର?" ପୁଲସ୍ତ୍ୟ କହିଲେ, "ସେଇ ନଗରରେ ଚକ୍ରବାକ ପକ୍ଷୀମାନେ ଜନ୍ମ ନେଲେ । ସେମାନେ ଜଣେ ବୃଦ୍ଧ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ପୁଅ, ପୂର୍ବଜନ୍ମ ସ୍ମୃତିଶକ୍ତିଧର, ତତ୍ତ୍ୱଦର୍ଶୀ, ଶିଳ୍ପ ଓ ତପସ୍ୟାରେ ନିଷ୍ଠା । ସେମାନେ ଦରିଦ୍ର ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ପୁଅ ଭାବେ ଜଣାଶୁଣା; ଦ୍ୱିଜତ୍ୱ ଓ ତପସ୍ୟାକୁ ଅନୁସରଣ କରିଥିଲେ ।" "ସେମାନେ କହିଲେ, ‘ଆମେ ପରମ ସିଦ୍ଧି ପାଇବା ।’ ତାଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ସୁଦରିଦ୍ର ନାମକ ତାଙ୍କ ବଡ଼ ତପସ୍ବୀ ବାପା ଦୁଃଖିତ କଣ୍ଠରେ କହିଲେ, ‘ମୋ ପୁଅମାନେ, ଏହା ଅଧର୍ମ । ବୃଦ୍ଧ, ଦରିଦ୍ର, ଅରଣ୍ୟବାସୀ ବାପାକୁ ଛାଡ଼ି ଯିବାରେ ଧର୍ମ କେଉଁଠି? ତୁମେ ଯିବା ପରେ ମୋ ଦଶା କଣ ହେବ?’" ପୁଅମାନେ କହିଲେ, "ବାପା, ଆପଣଙ୍କ ପାଇଁ ଆମେ ଜୀବିକା ଯୋଜନା କରିଛୁ । ଏହି ବ୍ରତ ପୂର୍ବରୁ ଜଣେ ରାଜାଙ୍କ ଥିଲା; ସେ ଆପଣଙ୍କୁ ଅପାର ଧନ ଦେବେ । ସେ ଆପଣଙ୍କୁ ହଜାର ଗ୍ରାମ ଦେବେ, ପ୍ରଭାତରେ ପାଠ କଲେ । କୁରୁକ୍ଷେତ୍ରର ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଦଶାପୁରର ଶିକାରୀ, କାଳଞ୍ଜରର ପଶୁ, ଏବଂ ମାନସର ଚକ୍ରବାକ ପକ୍ଷୀମାନେ—" ଏହି କଥା କହି, ସେମାନେ ତପସ୍ୟା ପାଇଁ ପୁଣି ଅରଣ୍ୟକୁ ଚାଲିଗଲେ । ଏହି ବୃଦ୍ଧ ବ୍ରାହ୍ମଣ ମଧ୍ୟ, ନିଜ କାମନା ପୂରଣ ପାଇଁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ । ଏକ ସମୟ, ଅନୂହ ନାମକ ପଞ୍ଚାଳ ଦେଶର ରାଜା ଥିଲେ । ସେ ପୁଅ ପାଇଁ ଇଚ୍ଛା କରି, ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ପଦ୍ମୟୋନି ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ଗୁରୁତ୍ୱ ଓ ଭକ୍ତିରେ ଉପାସନା କଲେ । ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପରେ, ବ୍ରହ୍ମା ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ, "ବର ଚାହ, ତୁମ ମଙ୍ଗଳ ହେଉ; ମନେ ଯାହା ଇଚ୍ଛା, ରାଜନ," ବୋଲି କହିଲେ । ଅନୂହ କହିଲେ, "ହେ ଦେବେଶ, ମୋତେ ଏମିତି ଏକ ପୁଅ ଦିଅ, ଯିଏ ବଳଶାଳୀ, ପ୍ରତାପୀ, ସମସ୍ତ ଜ୍ଞାନରେ ନିପୁଣ, ଧାର୍ମିକ, ଏବଂ ଯୋଗୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ । ଏମିତି ପୁଅ ଯିଏ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ଭାଷା ଜାଣିଥାଏ, ଯୋଗୀ ହୁଏ ।" ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ, "ତଥାସ୍ତୁ ।" ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ, ବ୍ରହ୍ମା ଅଦୃଶ୍ୟ ହୋଇଗଲେ । ଏହାପରେ, ବ୍ରହ୍ମଦତ୍ତ ନାମକ ପୁଅ ଜନ୍ମ ନେଲେ, ଯିଏ ମହାଶକ୍ତିଶାଳୀ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ ଦୟା କରୁଥିଲେ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ଭାଷା ବୁଝୁଥିଲେ, ଏବଂ ଏକ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ନାୟକ ଥିଲେ । ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଯୋଗୀ ଆତ୍ମା ଧର୍ମରେ ଏକତ୍ରିତ ହୋଇ, ଏହି ପୋକା ଦମ୍ପତି ଯେଉଁଠି ଉପଭୋଗରେ ଲିନ ଥିଲେ, ସେଠାକୁ ଗଲେ । ସେଠାରେ ବ୍ରହ୍ମଦତ୍ତ ମୃଦୁ ହସୁଥିବାକୁ ଦେଖି, ସନ୍ନତି ଆଶଙ୍କା କରି ପଚାରିଲେ, "ହେ ରାଜନ୍, ଆପଣ ଏମିତି ଅଚାନକ କାହିଁକି ହସିଲେ? ଏହି ସମୟରେ ଏହି ହସର କାରଣ ମୁଁ ଜାଣେ ନାହିଁ ।" ତେବେ ବ୍ରହ୍ମଦତ୍ତ ଉତ୍ତର ଦେଲେ, "ହେ ସୁନ୍ଦରୀ, ଏହି ହସ ଆସିଥିଲା ସେହି ପୋକାଙ୍କ କଥାରୁ, ଯାହା କାମ ଓ ଅସ୍ବାଦରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଥିଲା ।