ପୁରାତନ ସମୟରେ ବେଦମତ ଅନୁସାରେ କୁହାଯାଏ ଯେ, ପ୍ରଚେତାମାନେ ମଧ୍ୟ ଆଦିତ୍ୟ ହେବା ପରି ମହାନ ନିମିତ୍ତ। ପୂର୍ବଜମାନେ ଯେଉଁ ନାମ ଓ କୁଳରେ ଥିଲେ, ସେହି ନାମ ଓ କୁଳ ମାଧ୍ୟମରେ ଦେବତା ଓ ପିତୃମାନେ ପାଇଁ ଦିଆଯାଉଥିବା ନିବେଦନ ସେମାନଙ୍କ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପହଞ୍ଚିଥାଏ। ଶ୍ରାଦ୍ଧର ସ୍ୱରୂପଟିକୁ ମନ୍ତ୍ର ଓ ଭକ୍ତି ମାଧ୍ୟମରେ ବୁଝିହେବା ଯାଏ; ଏହାରେ ଅଗ୍ନିଷ୍ୱାତ୍ତ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପିତୃଦେବତାମାନେ ଅଧିଷ୍ଠାତୃ ଦେବତା ଭାବେ ବ୍ୟବସ୍ଥିତ। ଏହି ଶ୍ରାଦ୍ଧ କାଳରେ ପୂର୍ବଜମାନଙ୍କର ନାମ, କୁଳ ଓ ସ୍ଥାନ ପ୍ରକାଶିତ ହୁଏ; ଏହି ସମ୍ମାନ ଯଥାଯଥ ଭାବେ କଲେ ସମସ୍ତ ଜୀବମାନେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି। ଯଦି ପିତା, ମାତା କିମ୍ବା ଗୁରୁ କର୍ମ ଦ୍ୱାରା ଦିବ୍ୟ ହୁଅନ୍ତି, ତେବେ ସେମାନଙ୍କର ଖାଦ୍ୟ ଅମୃତ ହୋଇ ସେମାନଙ୍କ ସହିତ ଦିବ୍ୟ ଦଶାରେ ଯାଏ। ଯଦି କୌଣସି ଜନ୍ତୁ ଦଶାରେ ଥାଏ, ଶ୍ରାଦ୍ଧର ଖାଦ୍ୟ ଘାସ ହୋଇଯାଏ; ଯଦି ଦୈତ୍ୟ ଦଶାରେ ଥାଏ, ଏହା ଉପଭୋଗ ହୁଏ; ଯଦି ଯକ୍ଷ ଦଶାରେ ଥାଏ, ଏହା ପାନୀୟ ହୁଏ; ରାକ୍ଷସ ଦଶାରେ ମାଂସ ହୁଏ; ଦାନବ ଦଶାରେ ମଧ୍ୟ ପାନୀୟ ହୁଏ; ପ୍ରେତ ଦଶାରେ ଏହା ରକ୍ତ ଓ ପାଣି ହୁଏ। ମାନବ ଦଶାରେ ଏହା ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଭୋଜ୍ୟ ଓ ପାନୀୟ ରୂପେ ଉପଭୋଗ ହୁଏ; ନାରୀମାନେ ପାଇଁ ଏହା ରୂପ ଓ ଆନନ୍ଦ ଶକ୍ତି ହୁଏ; ଅନ୍ୟମାନେ ପାଇଁ ଏହା ଭୋଜନ ଶକ୍ତି ହୁଏ। ଏହି ଶ୍ରାଦ୍ଧର ଫୁଲ ହେଉଛି ଦାନ, ଧନ, ରୂପ ଓ ଆରୋଗ୍ୟ ଶକ୍ତି; ଏହାର ପରିଣତି ହେଉଛି ବ୍ରହ୍ମ ସାକ୍ଷାତ୍କାର। ଯଦି ପୂର୍ବଜମାନେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି, ତେବେ ଦୀର୍ଘାୟୁ, ପୁତ୍ର, ଧନ, ଜ୍ଞାନ, ସ୍ୱର୍ଗ, ମୋକ୍ଷ ଓ ସୁଖ, ଏବଂ ରାଜ୍ୟ ଦେଇଥାନ୍ତି। ପୁରୁଣା କଥା ଅନୁସାରେ, କୌଶିକ ର ପୁତ୍ରମାନେ ପଞ୍ଚ ପିଢ଼ି ଧରି ବ୍ରହ୍ମ ପଦକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇଥିଲେ। ଭୀଷ୍ମ ପଚାରିଲେ: "କୌଶିକଙ୍କ ବଂଶଜମାନେ କିପରି ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଯୋଗକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ? ଏବଂ ପଞ୍ଚ ଜନ୍ମ ମାଧ୍ୟମରେ କର୍ମ କିପରି କ୍ଷୟ ହୁଏ?" ପୁଲସ୍ତ୍ୟ କହିଲେ: "କୌଶିକ ନାମକ ଏକ ମହାମୁନି କୁରୁକ୍ଷେତ୍ରରେ ବସୁଥିଲେ। ତାଙ୍କ ପୁତ୍ରମାନେ ଥିଲେ—ସ୍ୱସୃପ, କ୍ରୋଧନ, ହିଂସ୍ର, ପିଶୁନ, କବି, ଭାଗ୍ଦୁଷ୍ଟ ଓ ପିତୃବର୍ତ୍ତିନ। ସେମାନେ ଗର୍ଗଙ୍କ ଶିଷ୍ୟ ହେଲେ। କୌଶିକଙ୍କ ଦେହାନ୍ତ ପରେ ଭୟଙ୍କର ଦୁର୍ଭିକ୍ଷ ଏବଂ ଦୁର୍ଭାଗ୍ୟ ଆସିଲା। ଗର୍ଗଙ୍କ ନିର୍ଦ୍ଦେଶରେ ସେମାନେ ଜଙ୍ଗଲରେ ଗୋଧନକୁ ରକ୍ଷା କରୁଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ଭୟଙ୍କର ଭୁଖରେ ପୀଡିତ ହୋଇ, 'ଏହି ଗାୟକୁ ଖାଇଦେବାକୁ ଚାଲ' ବୋଲି ଭାବିଲେ।" "ଏହି ପାପ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବାକୁ ଯେତେବେଳେ ଚିନ୍ତା କରୁଥିଲେ, ସବୁଠୁ ଛୋଟ ଭାଇ କହିଲେ, 'ଯଦି ମାରିବାକୁ ପଡ଼ିବ, ତେବେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ରୂପେ ଦିଅ। ଏହିଭଳି କଲେ ଆମର ପାପ ନିଶ୍ଚୟ ହରିଯିବ।' ଏହାକୁ ସମ୍ମତି ଦେଇ ପିତୃବର୍ତ୍ତିନ ମନୋଯୋଗ ଦେଇ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରିଲେ, ଏବଂ ଗାୟକୁ ଭୋଜିଲେ। ଦୁଇ ଭାଇଙ୍କୁ ଦିବ୍ୟ ଭାଗ ଓ ତିନି ଭାଇଙ୍କୁ ପିତୃଭାଗ ଦେଲେ। ଏକଜଣଙ୍କୁ ଅତିଥି ବନ୍ଦି, ଶ୍ରାଦ୍ଧକାରୀ ନିଜେ ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରି, ପୂର୍ବଜମାନେ ସ୍ମରଣ କଲେ। ପରେ ନିର୍ଭୟ ହୋଇ ଗୁରୁଙ୍କୁ ଖବର ଦେଲେ: 'ଗାୟକୁ ବାଘ ମାରିଦେଇଛି, ଏହି ବଛିଆକୁ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତୁ।' ଏହିଭଳି ସେମାନେ ସେଇ ଗାୟକୁ ଭୋଜିଲେ, ବେଦ ଶକ୍ତି ଉପରେ ଭରସା କରି, କୠର୍ମରେ ଭୟ ନ କରି।" "ଏହା ପରେ ସମୟ କ୍ରମେ ସେମାନେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରି, ଦଶଟି ନଗରରେ ଶିକାରୀ ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେଲେ। ପୂର୍ବଜନ୍ମ ସ୍ମୃତି ସହିତ ସେମାନେ ପିତୃଭକ୍ତି ରହିଲେ। ସେଠାରେ ବିରକ୍ତି ପାଇ, ଧର୍ମ ମାର୍ଗରେ ଜୀବନ ତ୍ୟାଗ କଲେ, ଲୋକଙ୍କୁ ଦେଖାଯାଉନଥିବା ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନରେ ଉପବାସ କଲେ। ପରେ ସେମାନେ କାଳଞ୍ଜର ପାହାଡ଼ରେ ହରିଣ ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେଲେ; ଏଠାରେ ଜ୍ଞାନ ଓ ଯୋଗ ଲାଭ କରି, ସେହି ଦେହ ତ୍ୟାଗ କଲେ। ପତନ ଦ୍ୱାରା ମୃତ୍ୟୁ ହେଲାପରେ, ବିରକ୍ତି ଭାବରେ ସେମାନେ ମାନସ ନଗରରେ ସାତି ଯୋଗୀ ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେଲେ। ସେମାନେ ନାମ ଓ କର୍ମ ଅନୁସାରେ—ସୁମନସ, କୁସୁମବାସୁ, ଚିତ୍ତଦର୍ଶିନ, ସୁଦର୍ଶିନ, ଜ୍ଞାତ, ଜ୍ଞାନସ୍ୟ ଓ ପାରଗ।" "ଏହି ସାତି ଜଣେ ତାଙ୍କ ବଡ଼ଭାଇଙ୍କୁ ମନେ କରି ଯୋଗ ଦ୍ୱାରା ପବିତ୍ର ହେଲେ; ତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ତିନି ଜଣେ ଅସ୍ଥିର ମନ ହୋଇ ଯୋଗରୁ ପତିତ ହେଲେ। ସେମାନେ ଦେଖିଲେ ଅନୁହା ନାମକ ଏକ ଦ୍ୟୁତିମାନ୍ତ, ଯିଏ ନାରୀମାନେ ଦ୍ୱାରା ବିବିଧ ଭୋଗରେ ଲିନ୍ନ ଥିଲେ, ବହୁତ ଶକ୍ତି ଓ ପ୍ରତାପ ଥିଲା। ଜଳଚର ପ୍ରାଣୀମାନେ ମଧ୍ୟରୁ ଏକ ଜଣେ ପଞ୍ଚାଳ ବଂଶରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ, ଯିଏ ଅଧିକ ଶକ୍ତି ଓ ଅନେକ ଯାନ ଥିଲା, ଏବଂ ରାଜ୍ୟ ଆଶା କରୁଥିଲେ। ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣ ତାଙ୍କ ପିତାଙ୍କ ପଥ ଅନୁସରଣ କରି, ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରୁଥିଲେ ଓ ପିତୃଭକ୍ତି ଥିଲେ। ଦୁଇ ଅନ୍ୟ ମନ୍ତ୍ରୀ ଦେଖିଲେ, ଯେଉଁମାନେ ବି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ଅନେକ ଯାନ ଥିଲେ।" "ମନ୍ତ୍ରୀ ପଦ ଆଶା କରି, ସେ ଦୁଇ ଉତ୍ତମ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ବିଭ୍ରାଜଙ୍କ ପୁତ୍ର, ଏହି କାର୍ଯ୍ୟରେ ମନ୍ତ୍ରୀ ହେଲେ; ତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଗୋଟିଏ ଥିଲେ ବ୍ରହ୍ମଦତ୍ତ। ଏହି ଦୁଇ ମନ୍ତ୍ରୀଙ୍କ ପୁତ୍ର ଥିଲେ ପୁଣ୍ଡରୀକ ଓ ସୁବାଳ; ବ୍ରହ୍ମଦତ୍ତ କମ୍ପିଲ୍ୟ ନଗରରେ ରାଜା ହେଲେ। ପଞ୍ଚାଳମାନେ ର ଶୂରବୀର ରାଜା, ପିତୃଭକ୍ତି ଓ ଶ୍ରାଦ୍ଧକାରୀ, ସେଇ ସମୟରେ ଯୋଗ ଜ୍ଞାନୀ ଓ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ମନ ଜାଣୁଥିଲେ। ତାଙ୍କର ଏକ ରାଣୀ ଥିଲେ, ସୁଦେବଙ୍କ କନ୍ୟା ସନ୍ନତି, ଯିଏ କପିଲ ଗୋତ୍ରର ଥିଲେ।" "ସେ ନିଜେ ପିତୃକାର୍ଯ୍ୟରେ ନିୟୁକ୍ତ ଥିଲେ ଏବଂ ବେଦ ଜ୍ଞାନୀ ହେବାରୁ, ରାଜାଙ୍କ ପୁତ୍ର ସେଙ୍କ ସହିତ ରାଜ୍ୟ ଶାସନ କରୁଥିଲେ। ଏକ ଦିନ ରାଜା ଏହି ରାଣୀ ସହିତ ଉଦ୍ୟାନକୁ ଗଲେ ଏବଂ ଦେଖିଲେ ଏକ ଜୁଡ଼ି କୀଟ ମଧୁର ପ୍ରେମର କଳହରେ ଲିନ୍ନ। ପୁରୁଷ କୀଟ ନାରୀ କୀଟଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ଦଢ଼ିଏ ଥିଲେ, ତାଙ୍କ ଶରୀର କାମଦେବଙ୍କ ଶରରେ ଦଗ୍ଧ ହୋଇଥିଲା, ଏବଂ କମ୍ପିତ କଣ୍ଠରେ କହିଲେ—'ପୃଥିବୀରେ ତୁମ ପରି ପ୍ରେମିକା ଅନ୍ୟ କେହି ନାହିଁ; ମଧ୍ୟଭାଗରେ ସ୍ଲିମ୍, ବଡ଼ ମୁହଁ, ଅତି ଗ୍ରାସଯୋଗ୍ୟ ଗତି ଅଛି।' 'ତୁମର ରଙ୍ଗ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ପରି, ମୁହଁ ଶୋଭାମୟ ଓ ହସୁଥିବା; ମୁହଁ ଗୁଡ଼ ଓ ଚିନି ପରି ମିଠା ଦେଖାଯାଏ।