ଏହି ଶ୍ରାଦ୍ଧ ବିଧିର ଉପଦେଶ ଓ ତାହାର ଗଭୀର ଅର୍ଥକୁ ଏକ ଗଭୀର ଗଭୀର କଥା ଭାବରେ କୁହାଯାଉଛି। ଯେଉଁମାନେ ଧନ-ବିଭବ ଜାଳରେ ବୁନାଯାଇଥିବା ଏବଂ ଦମ୍ପତିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବ୍ୟବହୃତ ଏମିତି ବିଶେଷ ଶୟନରେ ଶୋଇଥାନ୍ତି, ସେମାନେ ସବୁ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ନରକକୁ ଯିବାକୁ ବାଧ୍ୟ ହୁଅନ୍ତି। ଏହି ଶୟନକୁ ଅଜାଣିରେ ଯେଉଁମାନେ ଛୁଅନ୍ତି, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ଏହି ଦୁଃଖମୟ ଗତିକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି। ନୂତନ ଶ୍ରାଦ୍ଧରେ ଭୋଜନ କରିଲେ, ଚନ୍ଦ୍ରାୟଣ ବ୍ରତ ପାଳନ କରିବା ଉଚିତ। ପିତୃଦେବତାଙ୍କ ପ୍ରତି ଭକ୍ତିବାନ୍ଧବ ହୋଇ, ପୁଅମାନଙ୍କର ସଦା ଏହି କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ଅଛି ଯେ, ଶ୍ରାଦ୍ଧ କ୍ରିୟା କରିବା; ଏହି ସହିତ, ବୃଷଭ ବିମୋଚନ ଓ ଶୁଭ ଭୂରୁଣ୍ଡି ଗାଈ ଦାନ କରିବା ଉଚିତ। ଜଳପାତ୍ର ଭିତରେ ଖାଦ୍ୟ, ଭୋଜ୍ୟବସ୍ତୁ ଓ ଫଳ ଭରି ଏବଂ ତିଳ ଯୁକ୍ତ ଜଳ ପୂର୍ବକ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଦାନ କରିବା ଉଚିତ। ବର୍ଷ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ ସପିଣ୍ଡୀକରଣ କ୍ରିୟା କରିବା ଉଚିତ; ଏହା ପରେ ପିତୃ ଉତ୍ତମ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ଭୋଜନ କରନ୍ତି। ଏହା ପରେ ଗୃହସ୍ଥ ଲୋକେ ମଙ୍ଗଳ ନିମିତ୍ତରେ ଦେବପୂଜା ଆରମ୍ଭ କରି ସପିଣ୍ଡୀକରଣ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରିବା ଉଚିତ। ସେଠାରେ ପିତୃମାନଙ୍କୁ ଆହ୍ୱାନ କରି, ପୃଥକ୍ ଭାବେ ପ୍ରେତକୁ ଉଲ୍ଲେଖ କରିବା ଦରକାର; ଚାରିଟି ପାତ୍ର ତିଆରି କରି, ସେଗୁଡିକୁ ସୁଗନ୍ଧ, ଜଳ ଓ ତିଳରେ ପୂରିତ କରିବା ଉଚିତ। ପ୍ରେତଙ୍କ ପାତ୍ରର ଅର୍ଘ୍ୟ ନେଇ ପିତୃମାନଙ୍କ ପାତ୍ରରେ ଏହା ଦେଇବା ଆବଶ୍ୟକ; ଏହିପରି ଚାରିଟି ପିଣ୍ଡ ପିତୃମାନଙ୍କୁ ଦେବାକୁ ନିଶ୍ଚୟ କରିବା ଉଚିତ। 'ଏହିଗୁଡିକ ସମାନ' ବୋଲି ଦୁଇ ଭାଗରେ ତିନି ଭାଗ କରି ଭୋଜନ ବଣ୍ଟନ କରିବା ଉଚିତ, ଏବଂ ପ୍ରଥମେ ଅର୍ଘ୍ୟ ଦେବା ଉଚିତ। ଏହିପରି, ଚତୁର୍ଥ ପିତୃ ଅଗ୍ନିଷ୍ୱାତ୍ତା ଓ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପିତୃପଦ ପ୍ରାପ୍ତ କରି ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଅମରତ୍ୱ ଲାଭ କରନ୍ତି। ସପିଣ୍ଡୀକରଣ ପରେ, ଏହି ବ୍ୟକ୍ତିକୁ ପୃଥକ୍ ଭାବେ କିଛି ଦେବା ଦରକାର ନାହିଁ; ପିଣ୍ଡମାନେ ଏବେ ପିତୃମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏକାତ୍ମ ହୋଇ ଦିଆଯିବେ। ଏହି ସମୟରୁ ସୂର୍ଯ୍ୟୟନ, ଚନ୍ଦ୍ରୟନ, ଗ୍ରହଣ ଓ ଅନ୍ୟ ପବିତ୍ର ଦିନରେ ତ୍ରିପିଣ୍ଡ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରିବା ଉଚିତ, ଏବଂ ମୃତ୍ୟୁତିଥିରେ ଏକୋଦ୍ଦିଷ୍ଟ କ୍ରିୟା କରିବା ଆବଶ୍ୟକ। ଯେଉଁମାନେ ଏକୋଦ୍ଦିଷ୍ଟ କ୍ରିୟାକୁ ଅଦ୍ଧେକ୍ଷ କରି ମୃତ୍ୟୁତିଥିରେ ଅନ୍ୟ କ୍ରିୟା କରନ୍ତି, ସେମାନେ ପିତୃହନ୍ତା ଓ ଭ୍ରାତୃହନ୍ତା ଭାବେ ଗଣ୍ୟ। ଯଦି କେହି ପର୍ବଣ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ମୃତ୍ୟୁତିଥିରେ କରେ, ସେ ନିମ୍ନ ଗତିକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ; ଯଦି ସ୍ୱର୍ଗପଥ ସହ କରେ, ତେବେ ପ୍ରେତ ଅବସ୍ଥାରୁ ମୁକ୍ତି ପାଏ। ସେ ସମୟରେ ଯେଉଁଜଣ ଶାସ୍ତ୍ର ଜାଣେ, ସେ ଆମଶ୍ରାଦ୍ଧ ଏବଂ ପରେ ପ୍ରତିଦିନ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରିବା ଉଚିତ; ଏହାସହ ଅଗ୍ନିହୋମ କରି ଉଚିତ ଭାବରେ ପିଣ୍ଡ ଦେବା ଦରକାର। ତିନି ମାସ ମଧ୍ୟରେ ସପିଣ୍ଡୀକରଣ ତିନି ପିତୃ ସହିତ କରାଯାଇଲେ, ସଠିକ୍ ସମୟ ଆସିଲେ ପ୍ରେତ ମୁକ୍ତି ଲାଭ କରେ। ମୁକ୍ତି ପାଇଲେ ମଧ୍ୟ କୁଶ ଦ୍ୱାରା ଶେଷ ଅଂଶ ଲାଭ କରିଥାଏ; ଚତୁର୍ଥ ଠାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ତିନିଜଣ ଏହି ଅଂଶ ଭୋଗ କରନ୍ତି, ଅନ୍ୟମାନେ ପିଣ୍ଡ ଭୋଗ କରନ୍ତି। ସପିଣ୍ଡାଗତ ପିତୃମାନେ ସାତ ଜଣ; ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ସପ୍ତମ ଲୋକ ପିଣ୍ଡ ଦାତା ଅଟୁଟ ରହନ୍ତି। ଏଠାରେ ଭୀଷ୍ମ ପଚାରିଲେ, “ମନୁଷ୍ୟମାନେ ଦେବତା ଓ ପିତୃମାନଙ୍କୁ କିପରି ନିବେଦନ କରିବେ? ପୃଥିବୀରେ ଯଦି ଦ୍ୱିଜାତି ଏହା ଭୋଜନ କରନ୍ତି, କିମ୍ବା ଅଗ୍ନିରେ ଆହୁତି ଦିଆଯାଏ, ତେବେ କ'ଣ ହୁଏ? ପ୍ରେତମାନେ ଶୁଭ ଓ ଅଶୁଭ ଗୁଣ ଥିବା ସ୍ଥିତିରେ କିପରି ଏହି ଭୋଜନ ଭୋଗ କରନ୍ତି?” ତେବେ ପୁଲସ୍ତ୍ୟ କହିଲେ—ପିତୃମାନେ ବସୁ ରୂପେ ଅଛନ୍ତି, ପିତାମହମାନେ ରୁଦ୍ର ଓ ପ୍ରପିତାମହମାନେ ଆଦିତ୍ୟ ରୂପେ ଅଛନ୍ତି—ଏହିପରି ବେଦବାଣୀ କହେ। ପିତୃମାନଙ୍କ ନାମ ଓ କୁଳରେ ଦେବତା ଓ ପିତୃମାନଙ୍କୁ ନିବେଦନ ପହଞ୍ଚିଥାଏ। ମନ୍ତ୍ର ଓ ଭକ୍ତି ସହିତ ଶ୍ରାଦ୍ଧର ସ୍ୱରୂପ ବୁଝିବା ଯାଏ; ଏଠାରେ ଅଗ୍ନିଷ୍ୱାତ୍ତା ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ପ୍ରଧାନ ଦେବତା ଭାବେ ବିଦ୍ୟମାନ। ଏହି ସମୟରେ, ନାମ, କୁଳ ଓ ସ୍ଥାନ ପ୍ରକାଶ ପାଏ; ଠିକ୍ ଭାବେ କରାଯିବା ଏହି ସମ୍ମାନ ସମସ୍ତ ଜୀବକୁ ତୃପ୍ତ କରେ। ଯଦି ପିତା, ମାତା କିମ୍ବା ଗୁରୁ କର୍ମଦ୍ୱାରା ଦିବ୍ୟ ହୋଇଥିବେ, ସେମାନଙ୍କ ଭୋଜନ ଅମର ହୋଇ ସେମାନଙ୍କ ସହ ଦିବ୍ୟ ଅବସ୍ଥାରେ ଯାଏ। ରାକ୍ଷସ ଅବସ୍ଥାରେ ଏହା ମାଂସ ହୁଏ, ପଶୁ ଅବସ୍ଥାରେ ଘାସ ହୁଏ; ଶ୍ରାଦ୍ଧ ଭୋଜନ ବାୟୁ ରୂପେ ଅପ୍ରତ୍ୟାଶିତ ଲୋକଙ୍କୁ ଯାଏ। ଯକ୍ଷ ଅବସ୍ଥାରେ ପାନୀୟ, ଦାନବ ଅବସ୍ଥାରେ ପାନୀୟ, ପ୍ରେତ ଅବସ୍ଥାରେ ରକ୍ତ ଓ ଜଳ ହୁଏ। ମନୁଷ୍ୟ ରୂପରେ ଏହା ବିଭିନ୍ନ ଭୋଗ୍ୟବସ୍ତୁ ହୁଏ; ମହିଳାମାନଙ୍କୁ ଏହା ରୂପ ଓ ରତିଶକ୍ତି ଦିଏ; ଅନ୍ୟମାନେ ଖାଇବାର ଶକ୍ତି ପାଆନ୍ତି। ଏହା ଦାନ, ଧନ, ରୂପ, ଆରୋଗ୍ୟର ଶକ୍ତି; ଏହି ଶ୍ରାଦ୍ଧର ପୁଷ୍ପ ଓ ବ୍ରହ୍ମ ସଂଯୋଗ ଏହାର ଫଳ। ପିତୃମାନଙ୍କ ତୃପ୍ତି ଦ୍ୱାରା ଦୀର୍ଘାୟୁ, ପୁଅ, ଧନ, ଜ୍ଞାନ, ସ୍ୱର୍ଗ, ମୋକ୍ଷ, ସମ୍ପଦ ଓ ରାଜ୍ୟ ମିଳେ। ପୁରାତନ କଥା ଅନୁସାରେ, କୌଶିକ ପୁତ୍ରମାନେ ପଞ୍ଚ ପୂର୍ବଜ ଯୋଗରେ ବ୍ରହ୍ମ ପଦ ପାଇଥିଲେ। ଏଠାରେ ଭୀଷ୍ମ ପଚାରିଲେ, “କୌଶିକ ପୁତ୍ରମାନେ କିପରି ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଯୋଗ ପାଇଲେ? ପଞ୍ଚ ଜନ୍ମ ଦ୍ୱାରା କିପରି କର୍ମ କ୍ଷୟ ହୁଏ?” ପୁଲସ୍ତ୍ୟ କହିଲେ—କୌଶିକ ନାମକ ଏକ ମହାମୁନି କୁରୁକ୍ଷେତ୍ରରେ ନିବାସ କରୁଥିଲେ, ତାଙ୍କର ପୁଅମାନଙ୍କ ନାମ ଓ କାର୍ଯ୍ୟ ଶୁଣ। ସେମାନେ ଥିଲେ: ସ୍ୱସୃପ, କ୍ରୋଧନ, ହିଂସ୍ର, ପିଶୁନ, କବି, ଭାଗ୍ଦୁଷ୍ଟ ଓ ପିତୃବର୍ତ୍ତିନ୍; ସେମାନେ ଗର୍ଗଙ୍କ ଶିଷ୍ୟ ହେଲେ। ପିତାଙ୍କ ଦେହାନ୍ତ ପରେ ଏକ ଭୟଙ୍କର ଦୁର୍ଭିକ୍ଷ ଆସିଲା; ମହା ଅନାବୃଷ୍ଟି ହେଲା, ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଭୟଭୀତ କଲା। ଗର୍ଗଙ୍କ ଉପଦେଶରେ ସେମାନେ ଜଙ୍ଗଲରେ ଏକ ଦୁଧାଳୁ ଗାଈକୁ ରକ୍ଷା କରୁଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ଭୟଙ୍କର ଭୁଖରେ ପୀଡ଼ିତ ହୋଇ, “ଏହି ଗାଈକୁ ଖାଇଦିଅ” ବୋଲି କହିଲେ। ଏହି ପାପ କାର୍ଯ୍ୟ ଭାବିବା ପରେ, ସବୁଠୁ ଛୋଟ ଭାଇ କହିଲେ: “ଯଦି ମାରିବାକୁ ହେବ, ତେବେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ନିମିତ୍ତେ ଦିଅ। ଶ୍ରାଦ୍ଧ ଦ୍ୱାରା ଦେଲେ, ଆମର ପାପ ନିଶ୍ଚିତ ନଶ୍ଟ ହେବ।” ଏହିପରି ଅନୁମତି ମିଳିଲାପରେ, ପିତୃବର୍ତ୍ତିନ୍ ଶାନ୍ତ ଚିତ୍ତରେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରି, ଗାଈ ମାଂସ ଭୋଜନ କଲେ; ଦୁଇ ଭାଇଙ୍କୁ ଦେବତା ଅଂଶ ଓ ତିନିଜଣଙ୍କୁ ପିତୃ ଅଂଶ ଦେଲେ।