ଫାଲ୍ଗୁନ ଅମାବାସ୍ୟା, ପୌଷ ଏକାଦଶୀ, ଆଷାଢ଼ ଦଶମୀ ଏବଂ ମାଘ ଷଷ୍ଠୀ ଦିନରେ, ଏହି ସମୟଗୁଡ଼ିକୁ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ଓ ପିତୃକାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ବିଶେଷ ଶୁଭ ମନାଯାଏ। ଏହାପରି, ଶ୍ରାବଣ କୃଷ୍ଣାଷ୍ଟମୀ, ଆଷାଢ଼ ପୂର୍ଣ୍ଣିମା, କାର୍ତ୍ତିକୀ ଓ ଫାଲ୍ଗୁନୀ ପୂର୍ଣ୍ଣିମା, ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ଶୁକ୍ଳ ପଞ୍ଚଦଶୀ ଦିନରେ କରାଯାଇଥିବା ପିତୃତର୍ପଣ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଫଳଦାୟକ। ଏହି ଦିନଗୁଡ଼ିକରେ, ମନ୍ବନ୍ତର ଆଦି ଶ୍ରେଷ୍ଠ କାର୍ଯ୍ୟ ଯେଉଁମାନେ କରନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କୁ ଅକ୍ଷୟ ପୁଣ୍ୟ ମିଳେ। ଏଠାରେ ଏକାଗ୍ର ଭକ୍ତିରେ ତିଳ ମିଶିତ ପାଣି ମଧ୍ୟ ପିତୃମାନେ ପାଇଁ ଦିଆଯାଇଲେ, ତାହା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଫଳଦାୟକ ହୁଏ। ଏହିପରି ଶ୍ରାଦ୍ଧ କାର୍ଯ୍ୟ କଲେ, ପିତୃମାନେ ହଜାର ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ରହନ୍ତି—ଏହା ଏକ ଗୁପ୍ତ ଶାସ୍ତ୍ର ଉପଦେଶ। ବିଶେଷ କରି ବୈଶାଖ ଉପବାସ ଓ ମହାଳୟ ପର୍ବ ଦିନରେ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ। ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥ, ଦେଉଳ, ଗୋଶାଳା, ଦ୍ବୀପ, ବାଗିଚା, ଘର ବା ସ୍ୱଚ୍ଛ ଏବଂ ନିର୍ଜନ ସ୍ଥାନରେ ଜ୍ଞାନ ସହିତ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରିବା ଉଚିତ। ଏହି କାର୍ଯ୍ୟର ପୂର୍ବ ଦିନ ବା ପରବର୍ତ୍ତୀ ଦିନ, ସଂଯମୀ, ସଦ୍ଚରିତ୍ର, ଗୁଣବାନ୍, ଉତ୍ତମ ବଂଶ ଓ ଦେହଧାରୀ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ପ୍ରତିନିମନ୍ତ୍ରଣ କରିବା ଉଚିତ। ଦେବତା କାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ଦୁଇଜଣ, ପିତୃ କାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ତିନିଜଣ, କିମ୍ବା ଦୁଇପକ୍ଷରେ ଏକ ଏକଜଣ—ଏପରି ଭାବେ ଏମାନେ ଖାଇବେ, ଅତି ଧନୀ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଅତିରିକ୍ତ ଆହୁରି କିଛି ଦେବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ତାପରେ, ଶୁଧ୍ଧ ଫୁଲ ଓ ବିଧିବତ୍ ଆସନ ଦେଇ ବିଶ୍ୱେଦେବମାନେଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଉପରାନ୍ତ, ଦୁଇଟି ପାତ୍ର ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ କରି ଶୁଧ୍ଧ ଦର୍ଭା ଉପରେ ରଖିବା ଉଚିତ। 'ଶନ୍ନୋ ଦେବୀ' ମନ୍ତ୍ର ବାଚି ପାଣି, କିମ୍ବା 'ଯବୋସି' ମନ୍ତ୍ର ବାଚି ଯବ ଢାଳି, ତାପରେ ଗନ୍ଧ ଓ ଫୁଲ ଦେଇ ବିଶ୍ୱେଦେବମାନେଙ୍କୁ ଅର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ। 'ବିଶ୍ୱେଦେବାସ' ଏବଂ ଅନ୍ୟ ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରି, ଯବ ଛିଟି ଦେବା ଉଚିତ—'ଯବ, ତୁମେ ଧାନ୍ୟର ରାଜା, ମଧୁ ମିଶିତ ଏବଂ ବରୁଣଙ୍କୁ ସମ୍ପୃକ୍ତ।' ତାପରେ ଗନ୍ଧ ଓ ଅନ୍ୟ ଦ୍ରବ୍ୟରେ ପୂଜା କରି, ହବି ଦେଇ, ପିତୃ କାର୍ଯ୍ୟ ଆରମ୍ଭ କରିବା ଉଚିତ; ପ୍ରଥମେ ଦର୍ଭା ଆସନ ତିଆରି କରି ତିନିଟି ପାତ୍ରକୁ ପୂଜା କରିବା ଦରକାର। ପବିତ୍ର ଦ୍ୱାରା ପାତ୍ର ସଫା କରି, 'ଶନ୍ନୋ ଦେବୀ' ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରି ପାଣି ଢାଳିବା ଓ 'ତିଲୋସି' ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରି ତିଳ ଦେବା, ପୁନି ଗନ୍ଧ ଓ ଫୁଲ ଅର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ। ପିତୃପାତ୍ର କାଠ, ପତ୍ର, ଚାଁଦି, ବା ସାଗର ଉତ୍ପନ୍ନ କିଛି ଦ୍ୱାରା ତିଆରି ହୋଇପାରେ। ସୁନା, ଚାଁଦି ବା ତାମ୍ବାର ପାତ୍ର ପିତୃମାନେ ପାଇଁ ଉତ୍ତମ, ଚାଁଦି ଦ୍ୱାରା ତିଆରି ହୋଇଥିବା ନିଜେ ଦେଖିବା, କିମ୍ବା ଦେବା, କିମ୍ବା ଏହାର କଥା ଶୁଣିବା ମଧ୍ୟ ପ୍ରଶଂସିତ। ଚାଁଦି ଦ୍ୱାରା ତିଆରି ଥିବା ପାତ୍ରରେ ଆସ୍ଥା ସହିତ ପିତୃମାନେ ପାଇଁ ପାଣି ଅର୍ପଣ କଲେ ଅକ୍ଷୟ ପୁଣ୍ୟ ମିଳେ। ଏଠାରେ ଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଚାଁଦି ଅଳଙ୍କୃତ ପିତୃପାତ୍ରକୁ ସର୍ବୋତ୍ତମ ଓ ପିତୃମାନେଙ୍କ ପ୍ରିୟ ମନାଯାଏ, କାରଣ ଏହା ଶିବଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟିରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ଏଭଳି, ନିଜ ଶକ୍ତି ଅନୁଯାୟୀ ପାତ୍ର ଚୟନ କରି, ଦର୍ଭା ହାତରେ ଧରି 'ଯା ଦିବ୍ୟେତି' ମନ୍ତ୍ର ଓ ପିତୃନାମ ବଂଶ ସହିତ ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବା ଉଚିତ। 'ମୁଁ ପିତୃମାନେଙ୍କୁ ଆହ୍ୱାନ କରିବି' ବୋଲି କହି, ସେମାନଙ୍କ ଅନୁମତି ପାଇଲେ, ଋଗ୍ବେଦୀୟ 'ଉଶନ୍ତସ୍ତ୍ୱା ତଥା ଯନ୍ତୁ' ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ପିତୃମାନେଙ୍କୁ ଆହ୍ୱାନ କରିବା ଉଚିତ। 'ଯା ଦିବ୍ୟେତି' ମନ୍ତ୍ରରେ ଅର୍ଘ୍ୟ ଦେଇ, ପୁନି ଗନ୍ଧ ଓ ଅନ୍ୟ ଦ୍ରବ୍ୟ ଦେଇ, ଦର୍ଭା ସହିତ ବସ୍ତ୍ର ଦେଇ ପ୍ରଥମେ ଶରଣ ଦେବା ଦରକାର। ତାପରେ, ପିତୃପାତ୍ରରେ ନିବେଦନ ରଖି, ଉତ୍ତର ଦିଗକୁ ମୁହଁ କରି ରଖିବା ଏବଂ ପିତୃମାନେ ପାଇଁ ଆସନ ସ୍ଥାପନ କରି ନିବେଦନ ପ୍ରଦାନ କରିବା ଉଚିତ। ଏଠାରେ, ପୂର୍ବରୁ ଯେପରି, ଇର୍ଷ୍ୟା ବିନା ଅଗ୍ନିକାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଏବଂ ଦୁଇହାତରେ ଦେଇ ନିବେଦନ ପ୍ରଦାନ କରିବା ଦରକାର। 'ଉଶନ୍ତସ୍ତ୍ୱ' ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରି, ଦର୍ଭା ସହିତ ଉତ୍ତମ ଶାକସବ୍ଜି ଓ ଅନ୍ୟ ଖାଦ୍ୟ ଦେବା ଉଚିତ। ଦହିଭାତ, ଦୁଧ, ଗୋଘୃତ ଓ ଚିନି ମିଶ୍ରିତ ଭୋଜନ ପୂରା ମାସ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସମସ୍ତ ପିତୃମାନେଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରେ। ମାଛ ମାଂସରେ ଦୁଇ ମାସ, ହରିଣ ମାଂସରେ ତିନି, ଛାଗଳ ମାଂସରେ ଚାରି, ପକ୍ଷୀ ମାଂସରେ ପାଞ୍ଚ ମାସ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସନ୍ତୁଷ୍ଟି ମିଳେ। ବନ୍ଦର ମାଂସରେ ଛଅ, ସାତ ଖୁର ଅଛି ଯାହାର ମାଂସ ତାହାରେ ସାତ ମାସ, ଛାଗ ମାଂସରେ ଆଠ ମାସ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସନ୍ତୁଷ୍ଟି ରହେ। ଚିତ୍ରଳ ହରିଣ ମାଂସରେ ନଅ, ବନ୍ଦର ଓ ମହିଷ ମାଂସରେ ଦଶ ମାସ, ଶଶକ ଓ କୁମ୍ଭୀର ମାଂସରେ ଏଗାର ମାସ, ଗୋଦୁଧ ବା ଖିରରେ ପୂରା ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପିତୃମାନେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୁଅନ୍ତି। ପୁଅର୍କ ମାଂସରେ ପନ୍ଦର ମାସ, ଗଣ୍ଡମୃଗ ମାଂସରେ ବାର ମସିଆ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସନ୍ତୁଷ୍ଟି ମିଳେ। କଳକୁଇଁ ଓ ତଳବା ମାଂସରେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟି ଅନନ୍ତ ହୁଏ; ମଧୁ ମିଶ୍ରିତ ଦୁଧ, ଦହି, ଖିର ଆଦି ଯାହିଁ ଦିଆଯାଏ ତାହା ମଧ୍ୟ ଅକ୍ଷୟ ଫଳଦାୟକ। ପୂର୍ବଜ ଦେବତାମାନେ କହନ୍ତି—ଏପରି ଭାବେ ଯାହା ଦିଆଯାଏ, ତାହା ଅକ୍ଷୟ; ଏଠାରେ ବେଦପାଠ, ପିତୃକାର୍ଯ୍ୟ ଓ ସମସ୍ତ ପୁରାଣ ପାଠ କରାଯିବା ଉଚିତ। ଯଥାଶକ୍ତି ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ, ସୂର୍ଯ୍ୟ, ରୁଦ୍ର, ଇନ୍ଦ୍ର, ଈଶ, ସୋମ, ପବମାନ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସ୍ତୋତ୍ର ପାଠ କରିବା ଉଚିତ। ବୃହତ୍ ଓ ରଥନ୍ତର ସାମନ୍, ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ସାମନ୍, ରୌରବ, ଶାନ୍ତି ପର୍ଯ୍ୟାୟ, ମଧୁ ବ୍ରାହ୍ମଣ ପାଠ କରିବା ଦରକାର। ମଣ୍ଡଳ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ଅନ୍ୟ ଯାହା ଉପକୃତିକର, ସେଗୁଡିକୁ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ନିଜ ପାଇଁ ପାଠ କରିବା ଉଚିତ। ମହାଭାରତ ପାଠ କରିବା ଉଚିତ, ଯାହା ପିତୃମାନେ ପାଇଁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରିୟ। ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଭୋଜନ କରି ସାରିଲେ, ତାଙ୍କୁ ଖାଦ୍ୟ, ପାଣି ଓ ଅନ୍ୟ ଦ୍ରବ୍ୟ ଅର୍ପଣ କରିବା ଦରକାର। ସମସ୍ତ ଜାତି ପାଇଁ ଉପଯୁକ୍ତ ଭୋଜନ ଆଣି, ଯେଉଁମାନେ ଖାଇଛନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ଭୂମିରେ ଅବଶିଷ୍ଟ ଛିଟିଦେବା ଉଚିତ।