ଏକ ପବିତ୍ର ଦିନରେ, ଏକ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ତାଙ୍କର ଉପନୟନ ଧାରି, ଦକ୍ଷିଣ ଅଗ୍ନିକୁ ଯଥାବିଧି ସ୍ଥାପନ କରି ଶ୍ରାଦ୍ଧ ନିୟମ ପାଳନ କରିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ। ସେ ପ୍ରାଚୀନାବୀତ ମୁଦ୍ରାର ଜ୍ଞାନ ଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ଭାବେ, ବିଶେଷ ନୈବେଦ୍ୟ ଉପଲବ୍ଧ କରି, ଚାଉଳ ଓ ଜଳର ପିଣ୍ଡ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିଲେ। ପାଣିର ପାତ୍ର ନେଇ, ବାମ ହାତରେ ଜଳ ଦେଇ, ସବୁ କିଛି ଅତି ସାବଧାନତାର ସହିତ, ସଂଯମ ଓ ଇର୍ଷ୍ୟା ଶୂନ୍ୟ ଭାବରେ ଅର୍ପଣ କଲେ। ପ୍ରଥମେ ସେ ଦର୍ଭା ଉପରେ ଏକ ରେଖା ଆଙ୍କି, ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗକୁ ମୁହଁ କରି, ପିତୃପୁରୁଷଙ୍କ ପାଇଁ ନୈବେଦ୍ୟ ରଖିଲେ। ଦର୍ଭା ଉପରେ ଚାଉଳ ଦିଆ ପିଣ୍ଡ ରଖି, ପିଣ୍ଡଗୁଡ଼ିକୁ ପରିକ୍ରମା କରି, ତାଙ୍କର ନାମ ଓ ଗୋତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରିଲେ। ଦର୍ଭା ତୀରେ ହାତ ପଛାଇ, ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରି, ପୁନଃ ଶୁଧି କରିଲେ। ପିତୃପୁରୁଷଙ୍କୁ ଜଳ ଅର୍ପଣ କରି, ଧୂପ, ଗନ୍ଧ ଓ ଅନ୍ୟ ଉପଚାର ଦେଇ, ବେଦ ମନ୍ତ୍ରରେ ଏହାକୁ ଆହ୍ୱାନ କଲେ। ଏକ ଅଗ୍ନି ଓ ଏକ ଜଳ ପାତ୍ର ନେଇ, ପିଣ୍ଡଗୁଡ଼ିକୁ ଦର୍ଭା ଉପରେ ରଖି, ପିତୃପୁରୁଷଙ୍କୁ କୁଶ ଅର୍ପଣ କଲେ। ତାପରେ, ପିଣ୍ଡ ଓ ଅନ୍ୟ ନୈବେଦ୍ୟ ପାଇଁ ଆହ୍ୱାନ ଓ ବିଦାୟ କାର୍ଯ୍ୟ କରି, ପିଣ୍ଡର ଅଂଶ ଅନୁକ୍ରମେ ନେଲେ। ପ୍ରଥମେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେକୁ ବସାଇ, ସ୍ତୁତି କରି, ତାଙ୍କୁ ଭୋଜନ ଦେଲେ—ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ସଦା ଆବଶ୍ୟକ ଓ ଫଳଦାୟି। କ୍ରୋଧୀ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କୁ ବିରତ କରି, ନାରାୟଣ ହରିଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରି, ପିତୃପୁରୁଷ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେବା ପରେ, ସମସ୍ତ ଜାତି ପାଇଁ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ବିକ୍ଷେପ କରିଲେ। ଖାଦ୍ୟ, ଜଳ ଓ ତିଳ ନେଇ, ଭୂମିରେ ବିକ୍ଷେପ କରି, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଭୋଜନ ଶେଷ କରିବା ପରେ, ପୁନଃ ଫୁଲ ଓ ଚାଉଳ ସହିତ ଜଳ ଅର୍ପଣ କଲେ। ସବୁ ପିଣ୍ଡରେ ସ୍ୱଧା ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରି, ଶ୍ରାଦ୍ଧର ଆରମ୍ଭରୁ ଶେଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ନିୟମ ବାହାରେ କିଛି କରିଲେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ଫଳ ଦେଇନାହିଁ। ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେକୁ ବିଦାୟ କରି, ବନ୍ଦନା କରି, ପରିକ୍ରମା କରି, ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗକୁ ମୁହଁ କରି, ପିତୃପୁରୁଷଙ୍କୁ ସମ୍ବୋଧନ କଲେ— “ଆମ ଦାତାମାନେ ବଢ଼ୁ, ବେଦ ଓ ବଂଶ ଚାଲି ରହୁ, ଆମର ଶ୍ରଦ୍ଧା କମି ନଯାଉ, ଆମେ ସଦା ଦେବାକୁ ପାରିବା। ଆମେ ଭୋଜନରେ ପ୍ରଚୁରତା ଦେଖିବା, ଅତିଥିମାନେ ଆସୁ, ଆମେ କେହିଠାରୁ ମାଗିବାକୁ ପଡ଼ିବା ନାହିଁ, ଦାତାମାନେ ଆମଠାରୁ ମାଗନ୍ତୁ।” ଏହି ଅନ୍ୱାହାର୍ୟ ନିୟମ, ଅଗ୍ନିମତଙ୍କ ଉପଦେଶ ଅନୁସାରେ, ଚନ୍ଦ୍ର ଅଷ୍ଟମୀରେ ଯେପରି, ଅନ୍ୟ ସ୍ଥାନରେ ମଧ୍ୟ ଏହି ପ୍ରକାର ଅନୁଷ୍ଠାନ ହୁଏ। ପିଣ୍ଡଗୁଡ଼ିକୁ ଗାଉ, ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଅଗ୍ନି, ଜଳରେ, କ୍ଷେତ୍ର କୂଳରେ ବିକ୍ଷେପ କିମ୍ବା ଜଳରେ ବିଲିନ କରିବା ଉଚିତ। ନମ୍ରତା ଥିବା ଜନାନୀ ମଧ୍ୟମ ପିଣ୍ଡ ଖାଇବା ଉଚିତ; ପିତୃପୁରୁଷ ତାଙ୍କର ଉତ୍ସରେ ପ୍ରଜା ବୃଦ୍ଧି ପାଇଁ ବୀଜ ରଖନ୍ତି। ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ବିଦାୟ ହେବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ନୈବେଦ୍ୟ ରହିଥାଏ; ପିତୃପୁରୁଷ ନିୟମ ଶେଷ କରି, ବୈଶ୍ୱଦେବ ନିୟମ କରିବା ଉଚିତ। ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ସହିତ ଶାନ୍ତିପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବରେ ପିତୃପୁରୁଷ ଭୋଜନ ଖାଇ, ତାପରେ ଆଉ ଖାଇବା, ଯାତ୍ରା, ଶ୍ରମ, ସଂସର୍ଗ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଯୋଗ୍ୟ। ଯେଉଁ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରେ କିମ୍ବା ଭାଗ ନେଉଛି, ସେ ଦ୍ୱିତୀୟ ଭୋଜନ, ଯାତ୍ରା, ଶ୍ରମ, ସଂସର୍ଗ, ପାଠ, ବିବାଦ, ଦିନିଆ ଶୟନ—ଏହି ସବୁକୁ ସଦା ବର୍ଜନ କରିବା ଉଚିତ। ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟା ଅନୁସାରେ, ତିନି ପୁରୁଷାର୍ଥ ପାଇଁ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରିବା ଉଚିତ, ବିଶେଷ କରି କୃଷ୍ଣପକ୍ଷରେ, ଚନ୍ଦ୍ର କନ୍ୟା, କୁମ୍ଭ, ବୃଷଭ, କିମ୍ବା ନକ୍ଷତ୍ର ରାଶିରେ ଥିବା ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ। ସପିଣ୍ଡୀକରଣ ପାଇଁ ଯେଉଁଠି ନିୟମ ଅଛି, ସେଠି ଅଗ୍ନିନିୟମ ଜ୍ଞାନୀ ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟା ଅନୁସାରେ ଅର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ। ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ କଥା ଅନୁସାରେ, ଏକ ବିଶ୍ୱ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ଅଛି, ଯାହା ଭୋଗ ଓ ମୋକ୍ଷ ଦେଇଥାଏ। ଏହା ଉତ୍ତରାୟଣ, ଦକ୍ଷିଣାୟଣ, ଶୁନ୍ୟାମାବାସ୍ୟା, ସୂର୍ଯ୍ୟ ରାଶି ପ୍ରବେଶ, ଅମାବାସ୍ୟାଷ୍ଟକା, ଏବଂ କୃଷ୍ଣପକ୍ଷ ଚତୁର୍ଦଶୀରେ କରିବା ଉଚିତ। ଆର୍ଦ୍ରା, ମଘା, ରୋହିଣୀ ଦିନ, ଧନ ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଉପଲବ୍ଧ ଦିନ, ଗଜଛାୟା, ବ୍ୟତୀପାତ, ବିଷ୍ଟି, ବୈଧୃତି ଦିନ ମଧ୍ୟ ଉପଯୁକ୍ତ। ବୈଶାଖ ତୃତୀୟା, କାର୍ତ୍ତିକ ନବମୀ, ମାଘ ପୂର୍ଣ୍ଣିମା, ନଭସ୍ୟ ତ୍ରୟୋଦଶୀ ଦିନ ମଧ୍ୟ ଉପଯୁକ୍ତ। ଯୁଗ ଆରମ୍ଭ ଦିନ, ମନ୍ୱନ୍ତର ଆରମ୍ଭରେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରିବା ଉପକୃତ। ଅଶ୍ୱୟୁଜ ନବମୀ, କାର୍ତ୍ତିକ ଦ୍ୱାଦଶୀ, ଚୈତ୍ର ତୃତୀୟା, ଭାଦ୍ରପଦ ତୃତୀୟା ଦିନ ମଧ୍ୟ ଉପଯୁକ୍ତ। ଫାଲ୍ଗୁନ ଅମାବାସ୍ୟା, ପୌଷ ଏକାଦଶୀ, ଆଷାଢ଼ ଦଶମୀ, ମାଘ ସପ୍ତମୀ ଦିନ ମଧ୍ୟ ଉପଯୁକ୍ତ। ଶ୍ରାବଣ କୃଷ୍ଣପକ୍ଷ ଅଷ୍ଟମୀ, ଆଷାଢ଼ ପୂର୍ଣ୍ଣିମା, କାର୍ତ୍ତିକୀ ଓ ଫାଲ୍ଗୁନୀ ପୂର୍ଣ୍ଣିମା, ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ଶୁକ୍ଳ ପୂର୍ଣ୍ଣିମା ଦିନ ମଧ୍ୟ ଉପଯୁକ୍ତ। ମନ୍ୱନ୍ତର ଆରମ୍ଭରୁ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ, ଦାତାକୁ ଅକ୍ଷୟ ପୁଣ୍ୟ ଦେଇଥାଏ। ଏଠି, ତିଳ ମିଶିତ ଜଳ ମଧ୍ୟ ଭକ୍ତିରେ ପିତୃପୁରୁଷଙ୍କୁ ଅର୍ପଣ କଲେ ଫଳଦାୟି। ଏହି ନିୟମରେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କଲେ, ପିତୃପୁରୁଷ ପାଇଁ ହଜାର ବର୍ଷର ଉପକୃତି ମିଳିଥାଏ—ଏହା ଗୁପ୍ତ ଉପଦେଶ, ବୈଶାଖ ଉପବାସ ଓ ମହାଳୟ ଉତ୍ସବ ଦିନ ମଧ୍ୟ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଫଳଦାୟି। ପବିତ୍ର ସ୍ଥଳ, ଦେବଳୟ, ଗୋଶାଳା, ଦ୍ୱୀପ, ଉଦ୍ୟାନ, ଘର, ଶୁଭ୍ର ଏକାନ୍ତ ସ୍ଥାନରେ ଜ୍ଞାନ ଉପରେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରିବା ଉଚିତ। ପୂର୍ବ ଦିନ କିମ୍ବା ପରବର୍ତ୍ତୀ ଦିନରେ, ଶଂତ, ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଚରିତ୍ର, ଗୁଣ ଓ ଉତ୍ତମ ବଂଶ ଥିବା ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେକୁ ନିମନ୍ତ୍ରଣ କରିବା ଉଚିତ। ଦେବ ନିୟମ ପାଇଁ ଦୁଇଜଣ, ପିତୃ ନିୟମ ପାଇଁ ତିନିଜଣ, କିମ୍ବା ଦୁଇ ଦିନ ପାଇଁ ଏକ ଏକ ଜଣ—ଏହିପରି ଖାଇବା ଦିଆଯିବା ଉଚିତ, ଅତିଧିକ ଭୋଜନ ଦେବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ବିଶ୍ୱଦେବମାନେକୁ ନବ ଫୁଲ ଓ ଶୁଭ୍ର ଆସନ ଦେଇ, ଦୁଇଟି ପାତ୍ର ଭରି, ସଫା ଦର୍ଭା ଉପରେ ରଖିବା ଉଚିତ। ‘ଶନ୍ନୋ ଦେବୀ’ ଉଚ୍ଚାରଣ କରି ଜଳ ଦେଇ, କିମ୍ବା ‘ୟବୋସି’ ଉଚ୍ଚାରଣ କରି ଯବ ଦେଇ, ଗନ୍ଧ ଓ ଫୁଲ ଦେଇ, ବିଶ୍ୱଦେବମାନେକୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ‘ବିଶ୍ୱଦେବାସ’ ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରି, ଯବ ବିକ୍ଷେପ କରି, ବରୁଣଙ୍କ ଅଂଶ ମିଶିତ ମଧୁ ଯବକୁ ‘ଧାନ୍ୟର ରାଜା’ ଭାବେ ଅର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ।