ପୁଲସ୍ତ୍ୟ ଋଷି ଭୀଷ୍ମଙ୍କୁ କହିଲେ—“ହେ ରାଜନ୍, ପିତୃମାନେ ଶୀଘ୍ରେ ଖୁସି ହୁଅନ୍ତି, ସେମାନେ କ୍ରୋଧରହିତ, ଅସକ୍ତ, ମିତ୍ରତାରେ ଦୃଢ, ମନରେ ଶାନ୍ତ, ପବିତ୍ରତାରେ ନିଷ୍ଠାବାନ୍, ଏବଂ ସଦା ମୃଦୁ ଭାଷା କଥା କହନ୍ତି। ପିତୃମାନେ ନିଜ ଭକ୍ତଙ୍କୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରିୟ, ତାଙ୍କୁ ସୁଖ ଦେଇଥାନ୍ତି, ଏବଂ ପର୍ବଦିନର ଦେବତାଙ୍କ ପରି ଉତ୍ସବ ମନାନ୍ତି। ଯେଉଁମାନେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରନ୍ତି, ସେଉଁଠି ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ପିତୃଦେବତା ଭାବରେ ଗ୍ରହଣ କରାଯାଏ। ଏହି ପୂର୍ବଜ ଵଂଶର କଥା ମୁଁ କହିସାରିଛି, ଏହା ପୁଣ୍ୟମୟ, ପବିତ୍ର, ଆରୋଗ୍ୟକର ଏବଂ ପୁରୁଷମାନେ ସଦା ପାଠ କରିବା ଉଚିତ। ଏହି କଥା ଶୁଣି ଭୀଷ୍ମଙ୍କ ଭକ୍ତି ଆଉ ବଢିଗଲା। ସେ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, “ହେ ପୁଲସ୍ତ୍ୟ ମୁନି, ଏହି ଶ୍ରାଦ୍ଧ କେବେ କରିବା ଉଚିତ, କେମିତି କରିବା ଉଚିତ, ଏବଂ ଏହାର ବିଧି କ’ଣ? କେଉଁ ଦ୍ୱିଜମାନେ ଶ୍ରାଦ୍ଧରେ ଭୋଜନ କରିବେ, କେଉଁମାନେ ନ କରିବେ? ଦିନର କେଉଁ ସମୟରେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ କରିବା ଉଚିତ? ଶ୍ରାଦ୍ଧର ଭୋଜନ କିପରି ପିତୃମାନଙ୍କୁ ପହଞ୍ଚେ? କେମିତି ସେମାନେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି?” ପୁଲସ୍ତ୍ୟ କହିଲେ, “ପ୍ରତିଦିନ ଅନ୍ନ ଓ ଜଳ, କିମ୍ବା କ୍ଷୀର, କନ୍ଦମୂଳ, ଫଳ ଦ୍ୱାରା ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରିବା ଉଚିତ, ଯାହାରେ ପିତୃମାନେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୁଅନ୍ତି। ଶ୍ରାଦ୍ଧ ତିନି ପ୍ରକାର—ନିତ୍ୟ, ନୈମିତ୍ତିକ ଓ କାମ୍ୟ; ଏଠାରେ ମୁଁ ନିତ୍ୟ ଶ୍ରାଦ୍ଧର ବିବରଣୀ ଦେଉଛି, ଯେଉଁଠି ଅର୍ଘ୍ୟ ଓ ଆବାହନ ନଥାଏ। ଏଠିରେ ପର୍ବ ତିନି ପ୍ରକାର ଅଛି—ଯେଉଁ ପର୍ବ ଦେବତାଙ୍କ ସହିତ ସମ୍ପୃକ୍ତ ନୁହେଁ, ତାକୁ ‘ଅଦୈବତ’ ପର୍ବ କୁହାଯାଏ। ପର୍ବ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ପାଇଁ ଯେଉଁ ଦ୍ୱିଜମାନେ ଯୋଗ୍ୟ, ସେମାନେ ହେଲେ—ପଞ୍ଚାଗ୍ନି ଉପାସକ, ସ୍ନାତକ, ସୌପର୍ଣ୍ଣ ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣକାରୀ, ଷଡଂଗ ଅଧ୍ୟୟନ୍ତ, ଶ୍ରୋତ୍ରିୟ, ଶ୍ରୋତ୍ରିୟ ପୁତ୍ର, କ୍ରିୟାକାଣ୍ଡର ପାଣ୍ଡିତ୍ୟ ଥିବା, ବେଦବିଦ୍, ମନ୍ତ୍ରଜ୍ଞ, ଜ୍ଞାନ ପରମ୍ପରାର ଉତ୍ପନ୍ନ, ତିନି ନାଚିକେତ ଅଗ୍ନି ଓ ମଧୁ ଯଜ୍ଞ କରିଥିବା, ପୁରାଣ ଓ ବ୍ରହ୍ମଜ୍ଞାନୀ, ଅଧ୍ୟୟନରତ, ଯୋଗନିଷ୍ଠ, ସ୍ୱୟଂନିୟନ୍ତ୍ରିତ, ଶୁଭ ଚରିତ୍ରବାନ୍, ବ୍ରହ୍ମଭକ୍ତ, ପିତୃଭକ୍ତ, ସୂର୍ଯ୍ୟପୂଜକ କିମ୍ବା ବୈଷ୍ଣବ। ଏମାନେ ଶ୍ରାଦ୍ଧରେ ସମ୍ମାନିତ ହେବା ଉଚିତ। ଯେଉଁମାନେ ଅସାଧୁ, ପତିତ, ତାଙ୍କର ପୁତ୍ର, ନପୁଂସକ, ନିନ୍ଦକ, ଦୃଶ୍ୟ ରୋଗୀ, ସେମାନେ ଅପରିହାର୍ଯ୍ୟ। ଧର୍ମଜ୍ଞ ପୁରୁଷ ଏମାନେ ଶ୍ରାଦ୍ଧରେ ଦୂରେଇ ରଖିବେ; ପୂର୍ବ ଦିନ କିମ୍ବା ପରେ ନମ୍ର ଲୋକମାନେ ଆମନ୍ତ୍ରିତ ହେବେ। ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ନିମନ୍ତ୍ରଣ ପାଇଲେ, ପିତୃମାନେ ସେଉଁଠି ପହଞ୍ଚନ୍ତି; ଯେଉଁମାନେ ଵାୟୁ ସ୍ୱରୂପ ହୋଇଛନ୍ତି, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ଆସନ୍ତି ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ସେବନ୍ତି। ଡାହାଣ ଘୁଁଡିକୁ ଛୁଇଁ, ବାମ ହାତରେ ନିମନ୍ତ୍ରଣ କରିବା ଉଚିତ; ସେମାନେ କ୍ରୋଧବିହୀନ, ପବିତ୍ରତାରେ ନିଷ୍ଠାବାନ୍, ସ୍ନାତ, ବ୍ରହ୍ମବାଣୀ ହେବା ଦରକାର। ଏହିପରି ବିଧି ତୁମେ ଓ ମୁଁ ଶ୍ରାଦ୍ଧରେ କରିବା ଉଚିତ। ପିତୃୟଜ୍ଞ, ତର୍ପଣ ଶେଷ କରି, ନିୟମିତ ଅଗ୍ନି ସହିତ କରିବା ଦରକାର। ପିଣ୍ଡ ଓ ଵାହାର୍ଯ୍ୟକ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କୃଷ୍ଣପକ୍ଷରେ, ଗୋମୂତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଲିପିତ ସ୍ଥାନରେ, ଦକ୍ଷିଣ ସ୍ନାନସ୍ଥଳରେ କରିବା ଉଚିତ। ଭକ୍ତି ସହିତ ଗୋଶାଳା କିମ୍ବା ଜଳାଶୟ ପାଖେ ଆରମ୍ଭ କରି, ଅଗ୍ନି ଦ୍ୱାରା ପିତୃଚରୁ କିମ୍ବା ଲାଇଁ ଚିଡ଼ା ଦେଇ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରିବା ଉଚିତ। ‘ମୁଁ ପିତୃମାନେ ପାଇଁ ଦେଉଛି’ ବୋଲି ସମସ୍ତ କିଛି ଦକ୍ଷିଣେ ରଖିବା ଉଚିତ; ହାତ ଧୋଇ ତିନି ତ୍ୟାଗ ଆଗରେ କରିବା ଦରକାର। ଏହା ଏକ ବିତ୍ତ ଲମ୍ବା, ଚାରି ଆଙ୍ଗୁଠି ଚଉଡ଼ା ହେବା ଦରକାର; ତିନିଟି ଖଦିର କାଠର ଚମଚ ତିଆରି, ତାରେ ରୂପା ଝାଲ ଥିବା ଉଚିତ। ପ୍ରତ୍ୟେକ ଚମଚ ଏକ ରତ୍ନି ଆକାର, ମୃଦୁ, ହାତ ଆକୃତିର ତୀର; କଂସ୍ୟ ଜଳପାତ୍ର, ଛାନି, ସମିଦ୍ଧ, ଦର୍ଭା ନେଇବା ଦରକାର। ତିଳପତ୍ର ଥାଳି, ଶୁଭ୍ର ବସ୍ତ୍ର, ସୁଗନ୍ଧ ଧୂପ, ଚନ୍ଦନ ନେଇ, ସବୁକିଛି ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗକୁ ଶାନ୍ତିରେ ରଖିବା ଉଚିତ। ଘରର ଉତ୍ତର ଭାଗରେ, ଗୋମୂତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଲିପିତ ସ୍ଥାନରେ, ଗୋମୂତ୍ରର ଚକ୍ର ଆକିବା ଉଚିତ। ଦୁଇ ହାତରେ ସୁସଜ୍ଜିତ ଫୁଲ ଦେଇ ପବିତ୍ର ଜଳରେ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ପାଦ ପ୍ରକ୍ଷାଳନ କରି, ପୁନଃପୁନଃ ପ୍ରଣାମ କରିବା ଦରକାର। ଦର୍ଭା ଉପରେ ଆସନ ଦେଇ, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଜଳ ଦ୍ୱାରା ପବିତ୍ର ହେଲେ, ତାଙ୍କୁ ବସାଇ ଉପଯୁକ୍ତ ମନ୍ତ୍ର ପାଠ କରିବା ଉଚିତ। ଦେବ କାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ଦୁଇଜଣ, ପିତୃ କାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ତିନିଜଣ, କିମ୍ବା ଉଭୟ ପାଇଁ ଏକେକ, କିମ୍ବା ଯଥାଯୋଗ୍ୟ—ଏପରି ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଭୋଜନ କରିବେ, କିନ୍ତୁ ଅତି ଆଡମ୍ବର ନ କରିବା ଉଚିତ। ପ୍ରଥମେ ଦେବ କାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ନିବେଦନ କରି, ପରମ୍ପରା ଅନୁଯାୟୀ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଅର୍ଘ୍ୟ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ବିଧିରେ ସମ୍ମାନ କରିବେ; ତାଙ୍କର ଅନୁମତି ନେଇ, ଅଗ୍ନିରେ ନିୟମିତ ରୀତିରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବେ। ନିଜ ପରମ୍ପରା ଅନୁଯାୟୀ, ଉଚିତ ସମୟ ଓ ସ୍ଥାନରେ, ଆପ୍ୟାୟନ କ୍ରିୟା ଅଗ୍ନି ଓ ସୋମ ଦ୍ୱାରା କରିବେ। ସଠିକ୍ ଦକ୍ଷିଣାଗ୍ନି ସ୍ଥାପନ କରି, ଉତ୍ତମ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଉପବୀତ ପିନ୍ଧି, ଶେଷ କ୍ରିୟା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରି, ଛିଟା ଓ ଅନ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବେ। ଏହି ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ପ୍ରାଚୀନାବୀତ ମୁଦ୍ରାରେ କରିବା ଉଚିତ; ବିଶେଷ ନିବେଦିତ ଅନ୍ନ ନେଇ, ପିଣ୍ଡ ଓ ଜଳ ତିଆରି କରିବେ। ଜଳପାତ୍ରରେ ବାମ ହାତରେ ଜଳ ଦେଇ, ଯଥାଯଥ୍ନ ଓ ଇର୍ଷ୍ୟାବିହୀନ ଭାବେ ସମସ୍ତ କିଛି ଦେବେ। ସାବଧାନ ଭାବେ ରେଖା ଆଙ୍କି, ପିତୃମାନେ ପାଇଁ ନିବେଦନ ଦେବେ; ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗକୁ ମୁହଁ କରି ଦର୍ଭା ଶୁଇଁଦେବେ। ପ୍ରତ୍ୟେକ ପିଣ୍ଡ ଦର୍ଭା ଉପରେ ରଖି, ପରିକ୍ରମା କରି, ନାମ ଓ ଗୋତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରି ଦେବେ। ସେଇ ଦର୍ଭା ଉପରେ ହାତ ପୁଞ୍ଜିବା, ମନ୍ତ୍ର ପାଠ ଓ ପୁନଃ ପ୍ରକ୍ଷାଳନ କରିବେ। ଜଳ ଦେଇ, ଧୂପ, ଚନ୍ଦନ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ବିଧିରେ ପୂଜା କରି, ବେଦମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଆବାହନ କରିବେ। ଏକ ଅଗ୍ନି ଓ ଏକ ଜଳପାତ୍ର ଦ୍ୱାରା ପିଣ୍ଡ ରଖିବେ; ତାପରେ, ଦର୍ଭା ପିତୃମାନେ ଦେଇବେ। ଏପରି ପିଣ୍ଡ ଓ ଅନ୍ୟ ନିବେଦନ ପାଇଁ ଆବାହନ ଓ ବିଦାୟ କରି, ପିଣ୍ଡର ଅଂଶ ଅନୁକ୍ରମରେ ନେବେ।