ଏକ ସମୟର କଥା, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଜଙ୍ଗଲରେ ଶତାୟୁଧଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ହତ୍ୟା ହେଲେ। କିନ୍ତୁ ସେ ତିନିବେଳେ ପବିତ୍ର ତ୍ରିସ୍ପୃଶା ବ୍ରତକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ପାଳନ କରିଥିଲେ, ଏହି କାରଣରୁ ବ୍ରାହ୍ମଣହତ୍ୟା ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ଲାଭ କଲେ। ଏହିପରି ଭାବରେ, ଶକ୍ରଙ୍କ ଉପଦେଶରେ ନମୁଚି ନାମକ ଅସୁରଙ୍କ ହତ୍ୟାର ପାପ ମଧ୍ୟ ତ୍ରିସ୍ପୃଶା ବ୍ରତର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ପାଳନ ଦ୍ୱାରା ନଶ୍ଟ ହେଇଗଲା। ଏହି ତ୍ରିସ୍ପୃଶା ବ୍ରତ ଏତେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଯେ, ବ୍ରାହ୍ମଣହତ୍ୟା ପରି ଘୋର ପାପ ମଧ୍ୟ ଏହା ଦ୍ୱାରା ଦୂର ହୋଇଯାଏ, ତେବେ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସାଧାରଣ ପାପ ସଂପର୍କରେ ଆଉ କିଛି କହିବାକୁ ଦରକାର ନାହିଁ। ପ୍ରୟାଗ, କାଶୀ କିମ୍ବା କୃଷ୍ଣଙ୍କ ସାନ୍ନିଧ୍ୟରେ ଗୋମତୀ ନଦୀରେ ମୁକ୍ତି ମିଳେନାହିଁ, ଯଦି ତ୍ରିସ୍ପୃଶା ବ୍ରତ ପାଳନ କରାଯାଏନାହିଁ। କିନ୍ତୁ ପ୍ରୟାଗ କିମ୍ବା କୃଷ୍ଣଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ଗୋମତୀ ନଦୀରେ ମୃତ୍ୟୁ ହେଲେ କିମ୍ବା କେବଳ ସେଠାରେ ସ୍ନାନ କଲେ ମଧ୍ୟ ନିରନ୍ତର ମୁକ୍ତି ମିଳେ। ଏହି ବ୍ରତକୁ ନିଜ ଘରେ ବସି ମଧ୍ୟ ଯେଉଁଠାରେ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ସୁଖ ଭୋଗ କରୁଥିବା ଲୋକ, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ମୁକ୍ତି ଲାଭ କରିପାରନ୍ତି। ଯେଉଁମାନେ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ସୁଖରୁ ଦୂରେଇଛନ୍ତି, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ସାଂଖ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ମୁକ୍ତି ଲାଭ କରିବା ଦୁର୍ଲଭ; ତେଣୁ, ବ୍ରାହ୍ମଣଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏହି ମୁକ୍ତିଦାୟକ ତ୍ରିସ୍ପୃଶା ବ୍ରତ ପାଳନ କର। ଏହି ସମୟରେ, ନାରଦ ମହାର୍ଷି ପଚାରିଲେ, "ହେ ଦେବଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏହି ତ୍ରିସ୍ପୃଶା ବଡ଼ ବ୍ରତ କ'ଣ? ଆପଣ ଏହାକୁ ଦ୍ୱିଜମାନେ ପାଇଁ ମୁକ୍ତିଦାୟକ ବୋଲି କହିଛନ୍ତି।" ତେବେ ମହାଦେବ କହିଲେ, "ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ପ୍ରଚୀନ କାଳରେ ମୁଁ ତୁମ ପ୍ରତି କୃପାବଶତଃ ମାଧବଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୂର୍ବ ସରସ୍ୱତୀର ପୂର୍ବ ତୀରେ ଜାହ୍ନବୀଙ୍କୁ ଏହି ପବିତ୍ର ତ୍ରିସ୍ପୃଶା ସ୍ନାନ ବିଷୟରେ କହିଥିଲି।" ତାପରେ ଜାହ୍ନବୀ କହିଲେ, "ହେ ହୃଷୀକେଶ, କଳିଯୁଗରେ ମୋ ଜଳରେ ସ୍ନାନ କରୁଥିବା ଲୋକମାନେ ଅନେକ ପ୍ରକାରର ପାପ, ବ୍ରାହ୍ମଣହତ୍ୟା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଅପରାଧ ନେଇ ଆସନ୍ତି। ଏହି ସମସ୍ତ ପାପରେ ମୋର ଶରୀର ଅପବିତ୍ର ହୋଇଯାଇଛି। ହେ ଗରୁଡ଼ଧ୍ୱଜ, ଏହିପରି ପାପ କିପରି ଦୂର ହେବ?" ପୂର୍ବ ମାଧବ କହିଲେ, "ମୋ ଝିଅ, ଚିନ୍ତା କରନି, ମୁଁ କହିଦେଉଛି। ମୋର ନିବାସ ଶ୍ୟାମୋବଟରେ ଅଛି, ଏଠାରେ ପୂର୍ବ ଦେବୀ ମୋ ସାମ୍ନାରେ ଅଛନ୍ତି। ଏଠାରେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଝିଅ ପ୍ରବାହିତ ହେଉଛନ୍ତି, ଦେବୀମାନଙ୍କ ରାଣୀ ମଧ୍ୟ ଏଠାରେ ଦେଖାଯାଉଛନ୍ତି; ଏଠାରେ ଦିନକୁ ସ୍ନାନ କର, ତୁମେ ପବିତ୍ର ହେଇଯିବ।" "ଯେଉଁଠାରେ ପୂର୍ବ ଦିଗର ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଝିଅ ଅଛନ୍ତି, ସେଠି ମୁଁ ମଧ୍ୟ ଅଛି—ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ଦେବତାମାନେ ସହିତ ମୁଁ ଏଠାରେ ଅନେକ କୋଟି ତୀର୍ଥ ସହିତ ବାସ କରୁଛି। ଏହି ସ୍ଥାନ ମୋତେ ବହୁତ ପ୍ରିୟ, ଏହା ଅତ୍ୟନ୍ତ ପବିତ୍ର ଓ ଅନେକ ଘୋର ପାପ ନାଶ କରେ; ତୁମେ ମୋତେ ପ୍ରାଣଠାରୁ ବି ଅଧିକ ପ୍ରିୟ, ଏହି ଦାନ ମୁଁ ତୁମକୁ ଦେଇଛି।" "ହେ ଜାହ୍ନବୀ, ପୂର୍ବ ସରସ୍ୱତୀର ଜଳରେ ମୋର ଆଦେଶରେ ହଜାର ହଜାର କୋଟି ତୀର୍ଥ ନିତ୍ୟ ବସିଛି। ବ୍ରାହ୍ମଣହତ୍ୟା, ମଦ୍ୟପାନ, ଗୋହତ୍ୟା, ଚଣ୍ଡାଳ ହତ୍ୟା, ବ୍ରାହ୍ମଣର ଧନ ଚୋରି, ପିତାମାତାଙ୍କୁ ଅଦୃଢ଼ କରିବା, ଧର୍ମ କାର୍ଯ୍ୟ ଅନୁଷ୍ଠାନ ନ କରିବା, ଗୁରୁଙ୍କୁ ଧୋଖା ଦେବା, ନିଷିଦ୍ଧ ଖାଦ୍ୟ ଭୋଜନ, ଏବଂ ସମସ୍ତ ପାପ—ଏହା ସମସ୍ତ ଦୂର କରିବାକୁ ପୂର୍ବ ଦିଗର ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଝିଅ ପାଖରେ ଏକ ସ୍ନାନ ଦରକାର। ହେ ନଦୀମାନଙ୍କ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏଠାରେ ଏକ ସ୍ନାନ କର, ତୁମେ ପାପମୁକ୍ତ ହେବ।" ତେବେ ଜାହ୍ନବୀ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, "ହେ ଦେବଦେବ, ମୁଁ ସବୁବେଳେ ଏଠାରେ ଆସିପାରିବିନାହିଁ; ମୋର ପାପ କିପରି ଦୂର ହେବ, ଏହା ମୋତେ କହ।" ପୂର୍ବ ମାଧବ କହିଲେ, "ଯଦି ତୁମେ ସବୁବେଳେ ଏଠାରେ ଆସିପାରିବ ନାହିଁ, ମୁଁ ଆଉ ଏକ ଉପାୟ କହିବି, କାରଣ ତୁମେ ମୋର ପାଦ ତଳରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ।" "ଯେଉଁ ଉପାୟ ସରସ୍ୱତୀଠାରୁ ଉତ୍ତମ, ଅନେକ କୋଟି ତୀର୍ଥ ଠାରୁ ଅଧିକ, ଅନେକ କୋଟି ଯଜ୍ଞଠାରୁ ଉପର, ବ୍ରତ ଓ ଦାନ ଠାରୁ ବଡ଼, ପାଠ ଓ ହବନ ଠାରୁ ଅଧିକ ଫଳଦାୟକ, ଚାରି ପୁରୁଷାର୍ଥ ଦେଇଥାଏ, ସାଂଖ୍ୟ ଓ ଯୋଗଠାରୁ ଉତ୍ତମ—ସେହି ଶୁଭ ତ୍ରିସ୍ପୃଶା ବ୍ରତ ଅନୁଷ୍ଠାନ କର।" "ଯେଉଁ ମାସରେ ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷ ଆସେ, ସେଉଁଠି ସର୍ବୋତ୍ତମ ନଦୀରେ ଏହି ବ୍ରତ କରିଲେ, ପାପ ଦୂର ହୋଇଯାଏ।" ତାପରେ ଜାହ୍ନବୀ ପଚାରିଲେ, "ହେ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ମାଧବ, ଏହି ତ୍ରିସ୍ପୃଶା କ'ଣ? ଆପଣ ଏହାର ମହିମା କହିଛନ୍ତି, ମୋତେ ଖୋଲାସା କରନ୍ତୁ।" "ଏକ ଦିନ ଯେଉଁଠି ଦଶମୀ ଓ ଏକାଦଶୀ ଏକ ସାଥିରେ ଆସେ, ସେହି ଦିନକୁ ତ୍ରିସ୍ପୃଶା ବୋଲାଯାଏ; କିମ୍ବା ଆଉ ଯଥାଯଥା ଆପଣ କହନ୍ତୁ।" ତେବେ କୃଷ୍ଣ କହିଲେ, "ଯେଉଁ ତ୍ରିସ୍ପୃଶା ଦାନବୀ ସ୍ୱଭାବର, ଯାହାକୁ ତୁମେ ଉଲ୍ଲେଖ କରିଛ, ସେଉଁଠି ସାବଧାନ ରହିବା ଦରକାର, ଯେପରିକି ଧର୍ମହୀନ ପତିକୁ ତ୍ୟାଗ କରାଯାଏ। ସେ ଦାନବମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଆୟୁ ଓ ବଳ ନାଶ କରୁଥିବା ବୋଲି କୁହାଯାଏ; ସେଉଁଠି ବିଶେଷ ସାବଧାନ ରହିବା ଦରକାର, ଯେପରିକି ମାସିକ ଧରୁଥିବା ଜନାନୀଙ୍କୁ ଦୂରେଇ ରହାଯାଏ।" "ଯେଉଁମାନେ ନିଜ ଜାତିକୁ ତ୍ୟାଗ କରି ନିମ୍ନଜାତି ସହିତ ମିଶିଯାନ୍ତି, ସେମାନେ ବିଶେଷକରି ଦଶମୀ ସଂଯୁକ୍ତ ଏକାଦଶୀ ଦିନରେ ଦୂରେଇ ରହିବା ଦରକାର। ଯେପରିକି ମାସିକ ଧରୁଥିବା ଜନାନୀ ସହିତ ମିଶିଲେ ଜ୍ଞାନ ନଷ୍ଟ ହୁଏ, ସେପରି ମୋର ଦିନ ଦଶମୀ ସଂଯୁକ୍ତ ହେଲେ ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ଅପବିତ୍ର ହୁଏ।" "ତ୍ରିସ୍ପୃଶା ବ୍ରତ ପାଳନ କରିଲେ ଦଶ ହଜାର ବଧ ଦୋଷ ନଶ୍ଟ ହୁଏ; ଏକାଦଶୀ, ଦ୍ୱାଦଶୀ, ଏବଂ ତ୍ରୟୋଦଶୀ ରାତିରେ ଅବଶିଷ୍ଟ ରହେ। ଏହି ତ୍ରିସ୍ପୃଶା ଦଶମୀ ସଂଯୁକ୍ତ ଏକାଦଶୀ ହେବା ଦରକାର, ଅନ୍ୟ ଭାବେ ନୁହେଁ; ଯଦି ଅପରାଧ ହେଉଛି, ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ କରିଲେ ମୁକ୍ତି ମିଳେ।" "ଦଶମୀ ସଂଯୁକ୍ତ ଦୋଷକୁ ମୁଁ କ୍ଷମା କରେନି, ଏହା ହଳାହଳ ବିଷ ସମାନ। ଯଦି କେହି ଦଶମୀ ସଂଯୁକ୍ତ ଏକାଦଶୀ ବ୍ରତ କରନ୍ତି, ତେବେ ଏହା ମୋ ଦିନ ନୁହେଁ। ଏହି ଭାବରେ କଲେ କୋଟି କୋଟି ଜନ୍ମର ପୁଣ୍ୟ ନଶ୍ଟ ହୁଏ, ନିଜ ବଂଶକୁ ନଶ୍ଟ କରେ, ଏବଂ ସ୍ୱର୍ଗରୁ ରୌରବ ଆଦି ନରକକୁ ଯାଏ।