ଏହି ଶ୍ରୀମଦ୍ ପଦ୍ମପୁରାଣର ଉପଦେଶରେ ବର୍ଣ୍ଣିତ ହେଉଛି ଯେ, ଯଦି କେହି ପୁରୋହିତଙ୍କୁ ସ୍ୱଧା ଦାନ କରେ, ସେ ସଦା ପିତୃଗଣଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରେ। କିନ୍ତୁ ପ୍ରଜ୍ଞାନ ଲୋକମାନେ ଅଗ୍ନୀଧ୍ର ଓ ସୋମପାଙ୍କ ପାଇଁ ଉପଚାର ନିୟମ ଅନୁସରେ କରିବା ଉଚିତ। ଯଦି ଅଗ୍ନି ଉପଲବ୍ଧ ନାହିଁ, ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣ ନିଜ ହାତରେ, ପାଣିରେ, ଛାଗ ଓ ଗାଈର କାନ ତଳେ, ଗୋଶାଳାରେ କିମ୍ବା ଶିବବୃକ୍ଷ ନିକଟରେ ଅର୍ପଣ କରିପାରିବେ। ପିତୃଗଣ ପାଇଁ ଶୁଦ୍ଧ ଅଞ୍ଚଳ ବିଶେଷକରି ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗକୁ ପ୍ରଶଂସିତ କରାଯାଇଛି। ପଶ୍ଚିମ ଦିଗକୁ ମୁହଁ କରି ପାଣି ଦେବା ଉଚିତ ଏବଂ ତିଳ ବ୍ୟବହାର କରିବା ଉଚିତ। କଟହା, ମାଂସ, ଚାଉଳ, କଳା ଗୁଆ, ଯବ, ଯବନୀ, ଗହୁଁ, ଅଖୁ, ସ୍ୱେତ ପୁଷ୍ପ ଓ ଫଳ ଏମାନେ ସବୁ ସଦା ପିତୃମାନେ ପ୍ରିୟ ଓ ପ୍ରଶଂସିତ। ତଦୁପରି ଦର୍ଭା, ମାଷ, ଷଷ୍ଟିକ ଚାଉଳ, ଗାଈର ଦୁଧ, ମଧୁ ଓ ଘିଅ ପିତୃମାନେ ସଦା ପସନ୍ଦ କରନ୍ତି। ଏବେ ଯେଉଁ ଆହାର ପିତୃଶ୍ରାଦ୍ଧରେ ବର୍ଜିତ, ସେଗୁଡ଼ିକୁ ମୁଁ କହିବି—ମାସୁର ଡାଲ, ଭଙ୍ଗ, ନିଷ୍ପାବ, ରାଜମାଷ, କୁଳଥ ଏବଂ ତାଙ୍କ ମତିତ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ। ପଦ୍ମ, ବେଲ, ଅର୍କ, ଧତୁରା, ପାରିଭଦ୍ର, ଅଟରୁଷକ ଏମାନେ ଓ ଛାଗ ଦୁଧ ପିତୃକାର୍ଯ୍ୟରେ ଦେଇବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। କୋଦୋ, ଉଦାର, ବରଟକ, କପିଥ, ମଧୁକ ଓ ଅତସୀ ଏମାନେ ମଧ୍ୟ ଶ୍ରାଦ୍ଧରେ ଦେବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ଯିଏ ଭକ୍ତି ସହିତ ପିତୃମାନେଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରେ, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ସେଠାରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଏନ୍ତି। ପିତୃମାନେ ତାଙ୍କୁ ଆହାର, ଶରୀର ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ଓ ସନ୍ତାନ ଦେଇଥାନ୍ତି। ଦେବତାଙ୍କର ଯଜ୍ଞଠାରୁ ପିତୃକାର୍ଯ୍ୟକୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମନାଯାଇଛି, ପିତୃତୃପ୍ତି ପୂର୍ବରୁ ଦେବତାଙ୍କ ଉପଚାର ନୁହେଁ। ପିତୃମାନେ ଶୀଘ୍ର ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି, କ୍ରୋଧ ନଥାଏ, ଅନାସକ୍ତ, ସ୍ଥିର ମିତ୍ରତା, ଶାନ୍ତ ମନ, ପବିତ୍ରତାରେ ଦୃଢ଼, ଏବଂ ସଦା ମୃଦୁ ଭାଷା କହନ୍ତି। ପିତୃମାନେ ତାଙ୍କ ଭକ୍ତଙ୍କୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଇଥାନ୍ତି, ପରବ ପାଳନ କରୁଥିବା ଦେବତାଙ୍କ ପରି। ଶ୍ରାଦ୍ଧ ଅର୍ପଣକାରୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସୂର୍ଯ୍ୟକୁ ଶ୍ରାଦ୍ଧର ଦେବତା ଭାବେ ମନାଯାଏ। ଏହି ସମସ୍ତ ବିବରଣୀ ପୂର୍ବଜମାନେଙ୍କ ବଂଶ ବିଷୟରେ କହାଯାଇଛି—ଏହା ପୁଣ୍ୟ, ପବିତ୍ର, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଓ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟଦାୟକ, ପୁରୁଷମାନେ ଏହାକୁ ସଦା ପାଠ କରିବା ଉଚିତ। ଏପରେ ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ, "ଏହି ସବୁ ଶୁଣି ମୋର ଭକ୍ତି ଅଧିକ ବଢ଼ିଗଲା; ଏବେ ମୋତେ ଶ୍ରାଦ୍ଧର ସମୟ, ପ୍ରକ୍ରିୟା ଓ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ସ୍ୱରୂପ ବିଷୟରେ କହ।" ସେ ପଚାରିଲେ—"କେଉଁ ଦ୍ୱିଜମାନେ ଶ୍ରାଦ୍ଧରେ ଭୋଜିବେ, କେଉଁମାନେ ବର୍ଜିତ? କେଉଁ ସମୟରେ ପିତୃମାନେଙ୍କ ପାଇଁ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ କରିବା ଉଚିତ? ଶ୍ରାଦ୍ଧର ଭୋଜନ କିପରି ପିତୃମାନେଙ୍କୁ ପହଞ୍ଚେ, କିପରି ପ୍ରସନ୍ନ କରେ?" ତେବେ ପୁଲସ୍ତ୍ୟ ମୁନି କହିଲେ—"ଏକ ଜଣେ ଦୈନିକ ଭାବେ ଖାଦ୍ୟ ଓ ଜଳ, କିମ୍ବା ଦୁଧ, କନ୍ଦମୂଳ ଓ ଫଳ ଦେଇ ପିତୃମାନେଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିବା ଉଚିତ। ଶ୍ରାଦ୍ଧ ତିନି ପ୍ରକାର—ନିତ୍ୟ, ନିମିତ୍ତିକ ଓ କାମ୍ୟ। ଏଠି ମୁଁ ନିତ୍ୟ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ବିଷୟରେ କହିବି, ଯେଉଁଥିରେ ଅର୍ଘ୍ୟ ଓ ଆବାହନ ନାହିଁ। ଦେବତାଙ୍କ ଯୋଗ ନଥିବା ପର୍ବକୁ ଅଦୈବତ ପର୍ବ କୁହାଯାଏ। ତିନି ପ୍ରକାର ପର୍ବ ବିବରଣ କରାଯାଇଛି—ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଶୁଣ। ପର୍ବ କାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ଯେଉଁମାନେ ଯୋଗ୍ୟ, ସେମାନେ ହେଲେ—ପଞ୍ଚାଗ୍ନି ଉପାସକ, ସ୍ନାତକ, ତିନି ସୌପର୍ଣ୍ଣ ମନ୍ତ୍ର ପାଠକ, ଷଡଂଗ ବିଦ୍ୟାରେ ପାରଙ୍ଗତ। ଏକ ଶ୍ରୋତ୍ରିୟ, ତାଙ୍କ ପୁତ୍ର, ବିଧି କଥାରେ ପାରଦର୍ଶୀ, ସମସ୍ତ ଜ୍ଞାନୀ, ବେଦପାରଙ୍ଗତ, ମନ୍ତ୍ରୀ, ଓ ପ୍ରଜ୍ଞା ପରମ୍ପରାରେ ଜନ୍ମ। ତିନି ନାଚିକେତ ଅଗ୍ନି, ତିନି ମଧୁ ଯଜ୍ଞ କରିଥିବା, ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଶାସ୍ତ୍ରୀୟ କାର୍ଯ୍ୟରେ ନିଷ୍ଠ, ପୁରାଣ ଓ ବ୍ରହ୍ମଜ୍ଞାନୀ, ସ୍ବାଧ୍ୟାୟ ଓ ପାଠରେ ଲଗ୍ନ। ବ୍ରହ୍ମଭକ୍ତ, ପିତୃଭକ୍ତ, ସୂର୍ଯ୍ୟଉପାସକ କିମ୍ବା ବୈଷ୍ଣବ, ଯୋଗନିଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ନିୟମିତ, ଶିଳ୍ପ ଓ ଉତ୍ତମ ଚରିତ୍ରବାନ୍। ଏମାନେ ସମ୍ମାନ ପାଇବା ଉଚିତ। ଏବେ ଯେଉଁମାନେ ବର୍ଜିତ, ସେମାନେ ହେଲେ—ପତିତ, ତାଙ୍କ ପୁତ୍ର, କ୍ଲିବ, ନିନ୍ଦକ, ଦୃଶ୍ୟ ରୋଗୀ। ଏମାନେ ଧର୍ମଜ୍ଞ ଲୋକମାନେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ସମୟରେ ବର୍ଜନ କରିବେ; ପୂର୍ବ ଅଥବା ପରଦିନେ ନମ୍ର ଲୋକମାନେଙ୍କୁ ଆମନ୍ତ୍ରଣ କରିବେ। ଆମନ୍ତ୍ରଣ ପାଇଲେ ପିତୃମାନେ ସେହି ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଆସନ୍ତି; ଯେଉଁମାନେ ବାୟୁ ସମାନ ଦୃଶ୍ୟ ନୁହଁ, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ଆସନ୍ତି ଓ ଉପସ୍ଥିତ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ସେବନ୍ତି। ଡାହାଣ ହାତରୁ ଘୁଁଟି ଛୁଇଁ ବାମ ହାତରେ ଆମନ୍ତ୍ରଣ କରିବା ଉଚିତ; କ୍ରୋଧ ରହିତ, ପବିତ୍ରତାରେ ନିଷ୍ଠ, ସ୍ନାନ କରିଥିବା, ବ୍ରହ୍ମ ଉଚ୍ଚାରଣ କରୁଥିବା ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ସହିତ। ଏହିପରି ତୁମେ ଓ ମୁଁ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ। ପିତୃୟଜ୍ଞ, ଯାହାକୁ ତର୍ପଣ କୁହାଯାଏ, ଅଗ୍ନି ସହିତ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରିବା ଉଚିତ। ଅମାବାସ୍ୟାରେ, ଗୋମୟ ଲିପିଥିବା ଦକ୍ଷିଣ ସ୍ନାନ ତୀରେ ପିଣ୍ଡ ଓ ବାହାର୍ୟକ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିବା ଉଚିତ। ଭକ୍ତି ସହିତ ଗୋଶାଳା କିମ୍ବା ଜଳନିକଟରେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ କରିବା ଉଚିତ; ଅଗ୍ନି ସହିତ ପିତୃଚରୁ କିମ୍ବା ଉପଲବ୍ଧ ଚିନା ଧାନ ଦେଇ ଅର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ। "ମୁଁ ପିତୃମାନେଙ୍କୁ ଅର୍ପଣ କରୁଛି" ବୋଲି ସବୁକିଛି ଦକ୍ଷିଣକୁ ରଖିବା ଉଚିତ; ହାତ ଧୋଇ ତିନି ଅର୍ପଣ ପୂର୍ବ ଦିଗରେ କରିବା ଉଚିତ। ଏହି ଅର୍ପଣ ଏକ ହସ୍ତ ଲମ୍ବା ଓ ଚାରି ଆଙ୍ଗୁଠି ଚଉଡ଼ା କରିବା ଉଚିତ; ତିନିଟି ଖଦିର କାଠର ଅଞ୍ଜଳି ଚାନ୍ଦି ମୁଣ୍ଡି ଥିବା ଚାହିଁ। ପ୍ରତ୍ୟେକ ରତ୍ନି ପରି ମାପରେ, ମୃଦୁ ଓ ହସ୍ତାକାର ମୁଣ୍ଡି ଥିବା ଉଚିତ; କଞ୍ଚା ଘଡ଼ା, ଛାନି, ହୋମ କାଠ, ଓ କୁଶ ଘାସ ରଖିବା ଉଚିତ। ତିଳ ଗଛର ପତ୍ର ଥାଳି, ପବିତ୍ର ବସ୍ତ୍ର, ଗନ୍ଧ ଧୂପ, ତେଲ ଓ ସବୁ ଦକ୍ଷିଣ କୋଣରେ ମୃଦୁତା ସହିତ ରଖିବା ଉଚିତ। ଏହିପରି ସବୁ ବ୍ୟବସ୍ଥା ଘରର ଉତ୍ତର ଅଞ୍ଚଳରେ, ଗୋମୟ ଲିପିଥିବା ସ୍ଥାନରେ କରି, ଗୋମୁତ୍ର ଦେଇ ଏକ ଚକ୍ର କରିବା ଉଚିତ। ଶୁଦ୍ଧ ଜଳ ଓ ଫୁଲରେ ଶୋଭିତ ଜଳ ଦେଇ, ଡାହାଣ ଓ ବାମ ହାତରେ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ପାଦ ପ୍ରକ୍ଷାଳନ କରି, ତାଙ୍କୁ ପୁନିପୁନି ପ୍ରଣାମ କରିବା ଉଚିତ। ଦର୍ଭା ଉପରେ ଆସନ ବ୍ୟବସ୍ଥା କରି, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଜଳ ସହିତ ପବିତ୍ର ହେଲେ, ତାଙ୍କୁ ବସାଇ ଉଚିତ ମନ୍ତ୍ର ପାଠ କରିବା ଉଚିତ।