ଏହି ଜଗତରେ ସେ ନାରୀ ସତ୍ୟବତୀ ଭାବେ ପରିଚିତ ହେଲେ, ଏବଂ ପିତୃଲୋକରେ ଅଷ୍ଟକା ନାମରେ ଜଣାପଡିଲେ, ସେ ସଦା ଦୀର୍ଘାୟୁ, ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ଓ ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛାର ସଫଳତା ଦେଇଥିଲେ। ପରେ, ଅନ୍ୟ ଜଗତରେ ସେ ଏକ ପବିତ୍ର ନଦୀ ଭାବେ ହେଲେ—ସମସ୍ତ ନଦୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏବଂ ତାଙ୍କୁ ଅଚ୍ଛୋଦା ନାମରେ ଜଣାଯାଏ, ସମସ୍ତ ଲୋକରେ ସେ ପବିତ୍ର ରହିଛନ୍ତି। ଏପରି ଭାବେ ଦେବମଣ୍ଡଳରେ ଥିବା ସେହି ସମୂହ ତାଙ୍କୁ ଏପରି କହିଲେ, ଏବଂ ସେ ସେଠାରେ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲେ; ତାଙ୍କର ପୂର୍ବ ଅପରାଧର ଫଳ ସେ ଅନୁଭବ କଲେ, ଯେପରି ମୁଁ ପୂର୍ବରୁ କହିଥିଲି। ସ୍ୱର୍ଗରେ ଅନ୍ୟ ଯେଉଁମାନେ ବିଭ୍ରାଜା ଭାବେ ଜଣାଯାନ୍ତି ଏବଂ ମହାତେଜସ୍ୱୀ, ସେଉଁଠି ବରିଷଦ୍ମାନଙ୍କର ଲୋକ ଅଛି, ଯେଉଁଠାରେ ପୁଣ୍ୟଶୀଳ ପିତୃମାନେ ବାସ କରନ୍ତି। ସେଠାରେ ପବିତ୍ର କୁଶ ଉପରେ ହଜାର-ହଜାର ଦିବ୍ୟ ରଥ ଅଛି, ଏବଂ ଇଚ୍ଛାପୂର୍ଣ୍ଣ ବୃକ୍ଷ ଫଳ ଦେଉଛନ୍ତି। ସେଠାରେ ଶ୍ରଦ୍ଧା କରିଥିବା ଲୋକମାନେ ଧନ-ଧାନ୍ୟର ମହଲରେ ଆନନ୍ଦ କରନ୍ତି; ଏଠି ଦାନବ, ଅସୁର, ଗନ୍ଧର୍ବ ଓ ଅପ୍ସରାମାନେ ମଧ୍ୟ ରହନ୍ତି। ଏଠି ଯକ୍ଷ ଓ ରାକ୍ଷସମାନେ ଦେବତାଙ୍କୁ ପୂଜା କରନ୍ତି; ପୁଲସ୍ତ୍ୟଙ୍କର ଶତଶଃ ପୁତ୍ର, ଯେଉଁମାନେ ତପସ୍ୟା ଓ ଯୋଗଶକ୍ତିରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ସେଉଁଠି ବାସ କରନ୍ତି। ଏହି ମଧ୍ୟରେ ମହାତ୍ମା, ଭାଗ୍ୟଶାଳି ଏହି ପିତୃମାନେ ଭକ୍ତମାନେଙ୍କୁ ନିର୍ଭୟତା ଦେଇଥିଲେ; ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପୀବରୀ ନାମକ ଏକ ମନୋଜା ଅପୂର୍ବ କନ୍ୟା ସ୍ୱର୍ଗରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ସେ ଏକ ଯୋଗିନୀ ଏବଂ ଯୋଗିମାନଙ୍କର ମାତା, ଘୋର ତପସ୍ୟା କରିଥିଲେ; ଭଗବାନ୍ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ ଦେଇଥିଲେ, ତେଣୁ ସେ ଏକ ବର ଚାହିଲେ—"ପ୍ରଭୁ! ଯଦି ଆପଣ ପ୍ରସନ୍ନ ଏବଂ ଏହା ଆପଣଙ୍କର ଦେଉଥିବା ବଚନ, ତେବେ ମୋତେ ଏକ ଯୋଗଶାଳି, ସୁନ୍ଦର ଓ ସଂଯମୀ ସ୍ୱାମୀ ଦିଅନ୍ତୁ।" ଦେବତା କହିଲେ, "ଯେତେବେଳେ ବ୍ୟାସଙ୍କ ପୁତ୍ର ଶୁକ ଜନ୍ମ ନେବେ, ତୁମେ ସେହି ଯୋଗୀଶ୍ୱରଙ୍କର ପତ୍ନୀ ହେବ।" ଏହି ଦମ୍ପତିଙ୍କ ଏକ କନ୍ୟା ହେବେ, ଯାହାର ନାମ କୃତ୍ତୀ, ସେ ଏକ ଯୋଗିନୀ ଓ ତାକୁ ସମୟରେ ପାଞ୍ଚାଳମାନ୍ୟ ଏବଂ ସାତ୍ୱତ ନାୟକଙ୍କୁ ଦିଆଯିବ। ବ୍ରହ୍ମଦତ୍ତଙ୍କର ମାତା ଯୋଗସିଧ୍ଧି ପ୍ରାପ୍ତା ଭାବେ ସ୍ମୃତିରେ ଅଛନ୍ତି; କୃଷ୍ଣ, ଗୌର ଓ ଶମ୍ଭୁ ତାଙ୍କର ପୁତ୍ର ହେବେ। ଦିବ୍ୟ ମହଲରେ ଯେଉଁମାନେ ପବିତ୍ର, ସେମାନେ ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରନ୍ତି; ତେବେ ଯେଉଁ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଶ୍ରଦ୍ଧା ସହିତ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରନ୍ତି ସେମାନଙ୍କ କଥା କ'ଣ କହିବା! ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଗୌର ନାମକ ଏକ କନ୍ୟା ସ୍ୱର୍ଗରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ; ସୁକନ୍ୟା, ସାଧ୍ୟମାନଙ୍କ ପ୍ରିୟା ପତ୍ନୀ, ତାଙ୍କର କୀର୍ତ୍ତି ବଢାଇଥିଲେ। ଯେଉଁମାନେ ମାରୀଚିଗର୍ଭ ଭାବେ ଜଣାଯାନ୍ତି, ସେମାନେ ସୂର୍ୟମଣ୍ଡଳରେ ବାସ କରନ୍ତି; ଏଠି ଅଙ୍ଗିରାସଙ୍କ ପୁତ୍ର ପିତୃମାନେ ଅଘ୍ରା ଦେଉଥିବା ଦାନ ଭୋଗ କରନ୍ତି। ପ୍ରମୁଖ କ୍ଷତ୍ରିୟମାନେ ସେଉଁଠି ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନରେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରିବାକୁ ଯାଆନ୍ତି; ରାଜାମାନଙ୍କ ପୂର୍ବଜମାନେ ସ୍ୱର୍ଗୀୟ ଭୋଗର ଫଳ ଦେଉଛନ୍ତି। ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏକ ମନୋଜା କନ୍ୟା ଯଶୋଦା ପ୍ରସିଦ୍ଧ; ସେ ଅଂଶୁମାତଙ୍କ ପତ୍ନୀ ଏବଂ ପଞ୍ଚଜନଙ୍କର ବହୁଁ। ସେ ଦିଲୀପଙ୍କର ମାତା ଏବଂ ଭାଗୀରଥଙ୍କର ଦାଦୀ; କାମଦୁଘା ନାମକ ଏହି ଲୋକମାନେ ଇଚ୍ଛାନୁସାରେ ଭୋଗ ଫଳ ଦେଉଛନ୍ତି। ଯେଉଁଠି ସୁସ୍ୱାଧା ନାମକ ପିତୃମାନେ ବାସ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ସେଠି ପୁତ୍ର ହେବେ; ଏବଂ ଏହି ଲୋକମାନେ ଅଜ୍ୟପା, କର୍ଦ୍ଦମ ପ୍ରଜାପତିଙ୍କ ପୁତ୍ର। ପୁଲହାଙ୍କର ବଡ଼ ଭାଇଙ୍କର ବଂଶଜ, ଯେଉଁମାନେ ବୈଶ୍ୟ, ସେମାନେ ଏହି ପିତୃମାନେଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କରନ୍ତି। ଏଠି, ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରୁଥିବା ସମସ୍ତେ ତାଙ୍କର ପୂର୍ବଜମାନେଙ୍କୁ ଏକାସାଥି ଦେଖିପାରନ୍ତି—ମାଆ, ଭାଇ, ବାପା, ଭଉଣୀ, ବନ୍ଧୁ, ଆତ୍ମୀୟ, ନିକଟଜନ—ଏହି ସମସ୍ତେ ଜନ୍ମେ ଜନ୍ମେ ଦେଖିଯାଇଛନ୍ତି। ଏହି ମଧ୍ୟରେ ଏକ ମନୋଜା କନ୍ୟା ବିରଜା ପ୍ରସିଦ୍ଧ; ସେ ନହୁଷଙ୍କ ପତ୍ନୀ ଏବଂ ଯୟାତିଙ୍କର ମାତା। ପରେ, ସେ ଅଷ୍ଟକା ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେଇ ବ୍ରହ୍ମାଲୋକକୁ ଗଲେ। ଏହି ତିନି ଗୋଷ୍ଠୀ ବିବରଣ କରାଗଲା, ଏବେ ଚତୁର୍ଥ ଗୋଷ୍ଠୀର କଥା କହିବି। ସୁମନସା ନାମକ ଏହି ଲୋକମାନେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଲୋକଠାରୁ ଉପରେ ଅଛି; ସେଠି ନିତ୍ୟ ପିତୃମାନେ ସୋମପା ନାମରେ ରହନ୍ତି। ସମସ୍ତେ ଧର୍ମର ଆକୃତିଧାରୀ ଏବଂ ବ୍ରହ୍ମାଠାରୁ ଉପରେ ସ୍ମୃତ; ପ୍ରଳୟ ସମୟରେ ଜନ୍ମଗ୍ରହଣ କରିଥିବା ଯୋଗୀମାନେ ବ୍ରହ୍ମତ୍ୱ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି। ସୃଷ୍ଟି ଓ ଅନ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ କରି ସମସ୍ତେ ଏବେ ମନୋଜା ଅବସ୍ଥାରେ ଅଛନ୍ତି; ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ନର୍ମଦା ନାମକ କନ୍ୟା ଜଳବାହିନୀ ନଦୀ ଭାବେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ସେ ଜୀବମାନେଙ୍କୁ ପବିତ୍ର କରନ୍ତି ଓ ପଶ୍ଚିମକୁ ପ୍ରବାହିତ ହୋଇ ସମୁଦ୍ରକୁ ଯାଆନ୍ତି; ସେମାନଠାରୁ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ପ୍ରଜାସୃଷ୍ଟି ହୁଏ। ଏହି ଜ୍ଞାନ ଥିବା ଲୋକମାନେ ସଦା ଧର୍ମପୂର୍ଣ୍ଣ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରନ୍ତି; ସେମାନଠାରୁ ଯୋଗ ବଂଶ ସଦା ଦୟାକୃପା ଦ୍ୱାରା ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ। ପ୍ରଥମ ପିତୃସୃଷ୍ଟିରେ ଏଭଳି ଶ୍ରାଦ୍ଧ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ହୋଇଥିଲା; ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ରୂପା ଦିଆଁ ବା ରୂପା ଅଳଙ୍କୃତ ପାତ୍ର ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ। ସ୍ୱଧା ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦାନ କଲେ ପିତୃମାନେ ସଦା ତୃପ୍ତି ହୁଅନ୍ତି; କିନ୍ତୁ ଜ୍ଞାନୀମାନେ ଅଗ୍ନୀଧ୍ର ଓ ସୋମପାଙ୍କ ପାଇଁ ନିର୍ମାନ୍ତନ କରିବା ଉଚିତ। ଯଦି ଅଗ୍ନି ନ ଥାଏ, ତେବେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ନିଜ ହାତରେ, ଜଳରେ, ଛାଗ ଓ ଗାଈର କାନ ତଳେ, ଗୋଶାଳାରେ କିମ୍ବା ଶିବ ବୃକ୍ଷ ନିକଟରେ ଅର୍ପଣ କରିପାରିବେ। ପିତୃମାନେଙ୍କ ପାଇଁ ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗ ବିଶେଷ ପବିତ୍ର ଭାବେ ପ୍ରଶଂସିତ; ପଶ୍ଚିମ ଦିଗକୁ ମୁହଁ କରି ଜଳ ଦେବା ଉଚିତ ଏବଂ ତିଳ ବ୍ୟବହାର କରିବା ଉଚିତ। ତଳମାଟି, ମାଂସ, ଚାଉଳ, ରାଗି, ଯବ, ଯବାନୀ, ଗହୁଁ, ଇଖ, ଧଳା ଫୁଲ ଓ ଫଳ—ଏହି ସମସ୍ତ ଦ୍ରବ୍ୟ ପିତୃମାନେଙ୍କ ପ୍ରିୟ ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ। ଦର୍ଭା, ମାଷ, ଷଷ୍ଟିକ ଚାଉଳ, ଗାଈ ଦୁଧ, ମଧୁ ଓ ଘୃତ ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରଶଂସିତ। ଏବେ ମୁଁ କହିବି କୌଣସି ଖାଦ୍ୟ ଶ୍ରାଦ୍ଧରେ ଦିଆଯିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ: ମୁଙ୍ଗ ଡାଲି, ଭାଙ୍ଗ, ନିଷ୍ପାବ, ରାଜମା, କୁଳଥ ଏହି ସବୁ ଦିଆଯିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।