ବୀରସେନଙ୍କ ପୁଅ ନୈଷଧ ମଧ୍ୟ ଏକ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ରାଜା ଥିଲେ, ସେମାନେ ମହାନ ଦାନଶୀଳ ଓ ମଣିଷମାନଙ୍କର ଅଧିପତି ଥିଲେ। ଏହି ସମସ୍ତ ରାଜାମାନେ ବିଭାସ୍ବତଙ୍କ ଉତ୍ତରଧିକାରୀ ଓ ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ବଂଶର ଅଗ୍ରଗଣ୍ୟ ଭାବେ ଉଲ୍ଲେଖିତ। ଏହିଥିରେ, ଭୀଷ୍ମ ଭଗବାନଙ୍କୁ ପ୍ରସ୍ନ କଲେ, “ପ୍ରଭୋ, ମୁଁ ପିତୃମାନ୍ୟଙ୍କର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବଂଶ ବିଷୟରେ, ବିଶେଷକରି ଶ୍ରାଦ୍ଧର ଦେବତା ରବି ଓ ସୋମ ବିଷୟରେ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହୁଁଛି।” ତେବେ ପୁଲସ୍ତ୍ୟ ଉତ୍ତର ଦେଲେ, “ଭଲ, ମୁଁ ତୁମକୁ ପିତୃମାନ୍ୟଙ୍କର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବଂଶ ବିଷୟରେ କହେଉଛି। ସ୍ୱର୍ଗରେ ସାତଟି ପିତୃଗଣ ଅଛନ୍ତି, ତାଙ୍କମଧ୍ୟରୁ ତିନିଟି ନିରାକାର ଓ ଚାରିଟି ସାକାର ଓ ଅପାର ଶକ୍ତିଶାଳୀ।” ନିରାକାର ପିତୃମାନ୍ୟଙ୍କ ବୈରାଜ ପ୍ରଜାପତିଙ୍କ ସଂପୃକ୍ତ। ଦେବଗଣ ଯେଉଁମାନେ ତାଙ୍କୁ ପୂଜନ୍ତି, ସେମାନେ ବୈରାଜ ନାମରେ ଖ୍ୟାତ। ଯେଉଁମାନେ ଯୋଗରୁ ବିଚ୍ୟୁତ ହେଲେ, ସେମାନେ ସେଇ ଶାଶ୍ୱତ ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କଲେ। ଅନ୍ୟ ଏକ ବ୍ରହ୍ମା ଚକ୍ରର ଶେଷରେ, ବ୍ରହ୍ମଜ୍ଞାନୀମାନେ ପୁନଃ ଜନ୍ମ ନେଇ, ସେଇ ସ୍ମୃତି ପ୍ରାପ୍ତ କରି, ପୁନି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଯୋଗ ଓ ସାଂଖ୍ୟର ଅନୁସରଣ କରନ୍ତି। ଏହି ଯୋଗ ଦ୍ୱାରା ଦୁର୍ଲଭ ସିଦ୍ଧି ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି, ଯାହାରୁ ପୁନଃ ଫେରିବା କଠିନ। ତେଣୁ ଦାତାମାନେ ବିଶ୍ୱାସପୂର୍ବକ ଯୋଗୀମାନଙ୍କୁ ଦାନ ଦେବା ଉଚିତ। ଏହି ପିତୃମାନ୍ୟଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ହିମବତଙ୍କୁ ମନସ୍ପୁତ୍ରୀ ଜନ୍ମ ଦେଇଥିଲେ, ତାଙ୍କ ପୁଅ ଥିଲେ ମୈନାକ ଓ କ୍ରୌଚ। ଚୌଥଥିବା ଏହି କ୍ରୌଚ ନିଜ ନାମରେ କ୍ରୌଚଦ୍ୱୀପକୁ ପ୍ରସିଦ୍ଧ କରିଥିଲେ। ମେନା ତିନିଜଣ ଯୋଗଶୀଳା କନ୍ୟାକୁ ସୁଷଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ—ଉମା, ଏକପର୍ଣ୍ଣା ଓ ପର୍ଣ୍ଣା। ଏମାନେ ଦୃଢ଼ ତପସ୍ୟାରେ ଲିନ ଥିଲେ; ଏହି କନ୍ୟାମାନଙ୍କୁ ହିମବତ ଏକକୁ ରୁଦ୍ର, ଏକକୁ ଭୃଗୁ, ଏକକୁ ଜୈଗୀଷବ୍ୟଙ୍କୁ ବିବାହ କରାଇଦେଲେ। ଏହି କନ୍ୟାମାନେ ତପସ୍ୟାରେ ସମସ୍ତ ଲୋକକୁ ଅତିକ୍ରମ କରିଥିଲେ। ଏବେ ମୁଁ ପିତୃମାନ୍ୟଙ୍କର ଲୋକ ବିଷୟରେ କହିବି। ସୋମପଥ ନାମକ ଲୋକରେ ମରୀଚିଙ୍କ ବଂଶଜ ପିତୃମାନ୍ୟ ରହନ୍ତି, ଯେଉଁମାନେ ଦେବତାମାନେ ବଡ଼ ସମ୍ମାନ କରନ୍ତି। ସେଠାରେ ଅଗ୍ନିଷ୍ୱାତ୍ତ ନାମକ ପିତୃମାନ୍ୟ ଅଛନ୍ତି, ଯେଉଁମାନେ ଯଜ୍ଞରେ ନିରତ। ସେଠାରେ ଏକ ଅଚ୍ଛୋଦା ନାମକ ଅତ୍ୟନ୍ତ ରୂପସ୍ୱିନୀ କନ୍ୟା ଥିଲେ। ଏହି ପିତୃମାନ୍ୟମାନେ ଏକ ଦିନ ଦିବ୍ୟ ଅଚ୍ଛୋଦ ହ୍ରଦ ତିଆରି କଲେ। ଅଚ୍ଛୋଦା ଏହି ହ୍ରଦରେ ହଜାର ବର୍ଷ ଦିବ୍ୟ ତପସ୍ୟା କଲେ। ତାଙ୍କର ତପସ୍ୟାରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ, ପିତୃମାନ୍ୟମାନେ ଦିବ୍ୟ ଶରୀର ଧାରଣ କରି, ଦିବ୍ୟ ମାଳା ଓ ଚନ୍ଦନ ଲଗାଇ, ତାଙ୍କୁ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେବାକୁ ଆସିଲେ। ସମସ୍ତେ ମୁଖ୍ୟ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ କାମଦେବ ସଦୃଶ ଦେଖାଯାଉଥିଲେ। ଏମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଅଚ୍ଛୋଦା ଅମାବାସୁ ନାମକ ପିତୃଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ ଓ ମନରେ ଅନୁଗ୍ରହ ଚାହିଲେ। କାମଦେବଙ୍କ ପ୍ରଭାବରେ ତିନି ଏକତ୍ରିତ ହେବାକୁ ଚାହିଲେ, କିନ୍ତୁ ଏହି ଅନୁଚିତ ଆଚରଣରୁ ତାଙ୍କର ଯୋଗ ଭଙ୍ଗ ହେଲା। ଏହା ପରେ, ଅଚ୍ଛୋଦା ପୃଥିବୀରେ ପ୍ରଥମେ ପାଦ ଦେଲେ, ଏବଂ ଅମାବାସୁ ତାଙ୍କ ଇଚ୍ଛାନୁସାରେ କାର୍ଯ୍ୟ କଲେ, କିନ୍ତୁ ତାଙ୍କ ପ୍ରତି ନୁହେଁ। ତାଙ୍କର ଦୃଢ଼ତା ଦ୍ୱାରା, ସେ ଜଗତରେ ‘ଅମାବାସ୍ୟା’ ଭାବେ ପରିଚିତ ହେଲେ, ଯିଏ ପିତୃମାନ୍ୟଙ୍କ ପ୍ରିୟ ଓ ଅକ୍ଷୟ ପୁଣ୍ୟ ଦାତ୍ରୀ। ତାଙ୍କର ତପସ୍ୟା ଭଙ୍ଗ ହେବାରୁ ଲଜ୍ଜିତ ଓ ଦୁଃଖିତ ଅଚ୍ଛୋଦା ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ ପିତୃମାନ୍ୟଙ୍କୁ ପୁନଃ ନିଜକୁ ପୁନର୍ଜୀବିତ କରିବା ପାଇଁ ପ୍ରାର୍ଥନା କଲେ। ତେବେ ପିତୃମାନ୍ୟମାନେ ତାଙ୍କୁ ଉତ୍ତର ଦେଲେ, ତାଙ୍କର ଭବିଷ୍ୟତ ଓ ଦିବ୍ୟ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ବ୍ୟଖ୍ୟା କଲେ। ସେମାନେ କହିଲେ, “ଦେବତା ଶରୀରରେ ଯେଉଁ କାର୍ଯ୍ୟ କରାଯାଏ, ତାହାର ଫଳ ଏଠାରେ ଏବଂ ମାନବ ଜନ୍ମରେ ତୁରନ୍ତ ମିଳେ। ଏଠିଏ ଉତ୍ତମ କର୍ମ କଲେ, ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ତାହାର ଫଳ ମିଳିଥାଏ। ଏହିପରି, ଅଟ୍ୱାଇଶତମ ଦ୍ୱାପର ଯୁଗରେ ତୁମେ ମାଛର ଗର୍ଭରୁ ଜନ୍ମ ନେବେ। ତୁମେ ତୁମ ପୂର୍ବଜଙ୍କୁ ଅଙ୍ଗୀକାର କରିନଥିଲେ, ତେଣୁ ତୁମ ବଂଶରେ କଷ୍ଟ ଭୋଗିବେ। ଏହିପରି, ତୁମେ ନିଶ୍ଚୟ ରାଜା ବସୁଙ୍କ କନ୍ୟା ହେବେ। କୁମାରୀ ଅବସ୍ଥାରେ ପୁନି ଦିବ୍ୟ ଲୋକ ପ୍ରାପ୍ତ କରିବେ, ପରାଶରଙ୍କ ବୀଜରୁ ତୁମେ ପୁଅ ପାଇବେ। ବଦରୀ ଦ୍ୱୀପରେ ତୁମର ପୁଅ ବାଦରାୟଣ ଏକ ବେଦକୁ ଅନେକ ଖଣ୍ଡରେ ବିଭକ୍ତ କରିବେ। ପୌରବ ବଂଶର ଦୁଇପୁଅ—ଚିତ୍ରାଙ୍ଗଦ ଓ ବିଚିତ୍ରବୀର୍ୟ—ଶାନ୍ତନୁଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେବେ। ଏହି ଦୁଇପୁଅ ଉତ୍ପନ୍ନ କରି, ଜ୍ଞାନୀଙ୍କ ଲୋକରେ ପ୍ରૌଷ୍ଠପଦ ମାସରେ ଆଷ୍ଟକା ଭାବେ ପୁନି ଉପସ୍ଥିତ ହେବେ। ଜଗତରେ ସତ୍ୟବତୀ ଭାବେ, ପିତୃଲୋକରେ ଆଷ୍ଟକା ଭାବେ ଦୀର୍ଘାୟୁ, ଆରୋଗ୍ୟ ଓ ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛାର ଫଳ ଦେବେ। ପରଲୋକରେ ଅତି ପବିତ୍ର ନଦୀ ଅଚ୍ଛୋଦା ଭାବେ ପରିଚିତ ହେବେ।” ଏପରି କଥା ଶୁଣି, ସେଠାରେ ଅଚ୍ଛୋଦା ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲେ ଓ ପୂର୍ବ ଅପରାଧର ଫଳ ଭୋଗିଲେ। ଏହା ପରେ, ସ୍ୱର୍ଗରେ ଯେଉଁମାନେ ବିଭ୍ରାଜ ନାମରେ ପରିଚିତ ଓ ଦୀପ୍ତିମାନ୍, ସେଉଁଠି ବରିଷଦ୍ ପିତୃମାନ୍ୟଙ୍କର ଲୋକ। ସେଠାରେ ପବିତ୍ର କୁଶ ଉପରେ ହଜାର ହଜାର ଆକାଶୀୟ ରଥ ଅଛି, ଏବଂ ଚାହିଲେ ଫଳ ଦେଉଥିବା ଇଚ୍ଛାବୃକ୍ଷ ଅଛି। ସମୃଦ୍ଧିର ମହଳରେ ଯେଉଁମାନେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଆନନ୍ଦ କରନ୍ତି। ଏଠି ଦାନବ, ଅସୁର, ଗନ୍ଧର୍ବ, ଅପ୍ସରା ଓ ଯକ୍ଷ-ରାକ୍ଷସମାନେ ଦେବତାଙ୍କୁ ପୂଜନ୍ତି। ପୁଲସ୍ତ୍ୟଙ୍କ ଶତଶଃ ପୁଅ ତପସ୍ୟା ଓ ଯୋଗରେ ନିପୁଣ ଏଠି ବସନ୍ତି। ସେମାନେ ମହାତ୍ମା, ଶୁଭ ଓ ଭଗ୍ୟଶାଳୀ, ଭକ୍ତମାନଙ୍କୁ ଭୟରହିତତା ଦେଇଥାନ୍ତି। ଏହିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଏକ ମନୋଜାତ କନ୍ୟା ପୀବରୀ ସ୍ୱର୍ଗରେ ବିଶିଷ୍ଟ। ସେ ଯୋଗିନୀ ଓ ଯୋଗୀମାନଙ୍କ ମାତା, ଅତି ଦୁର୍ଲଭ ତପସ୍ୟା କରିଥିଲେ। ଭଗବାନ ତାଙ୍କରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ, ତେବେ ସେ ଏକ ବର ଚାହିଲେ—“ପ୍ରଭୁ, ଯଦି ଆପଣ ପ୍ରସନ୍ନ ଓ ଏହା ଆପଣଙ୍କ ପ୍ରତିଶ୍ରୁତି, ତେବେ ମୋତେ ଏକ ଯୋଗଶୀଳ, ରୂପବାନ୍, ନିୟମିତ ପତି ଦିଅନ୍ତୁ।