ବୁଧ ତାଙ୍କୁ, ଶୁଭ୍ର ଓ ଶୋଭାମୟ ଇଳାଙ୍କୁ କହିଲେ, "ତୁମେ ଇଳା, ହେ ସୁନ୍ଦରୀ; ମୁଁ ବୁଧ, ନାନା ବିଦ୍ୟାରେ ପାରଙ୍ଗତ ଓ ପ୍ରେମୀ।" ବୁଧ ତାଙ୍କ ଉତ୍ତମ କୁଳର ଜନ୍ମ, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରଧାନ ତାଙ୍କ ପିତା ବୋଲି ଉପସ୍ଥାପନା କଲେ। ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଇଳା ବୁଧଙ୍କ ଘରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ସେଠାରେ ରତ୍ନଖମ୍ଭରେ ଭରିଥିବା, ଦିବ୍ୟ ମାୟାରେ ତିଆରି, ଅଦ୍ଭୁତ ଏହି ଗୃହରେ ଇଳା ନିଜକୁ ସଫଳ ଭାବିଲେ। ସେ ଭାବିଲେ, "ଆହା, କେତେ ଉତ୍ତମ ଆଚରଣ! କେତେ ବଡ଼ ଧନ ଓ କୁଳ! ମୋ ପାଇଁ ଓ ମୋ ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ—ଆହା, କେତେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସୌନ୍ଦର୍ୟ!" ସେଠାରେ, ଇଳା ବୁଧ ସହ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଅରଣ୍ୟରେ ଏକ ଦିବ୍ୟ ସୁଖ ଭରା ଗୃହରେ ଇନ୍ଦ୍ରର ମହାଳ ଭଳି ଆନନ୍ଦ କରିଲେ। ଏହି ସମୟରେ, ରାଜାଙ୍କୁ ଖୋଜିବାକୁ, ମନୁଙ୍କ ପୁତ୍ରମାନେ, ଇକ୍ଷ୍ବାକୁଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ, ସରବଣ ନିକଟକୁ ଗଲେ। ସେଠାରେ ସେମାନେ ଦେଖିଲେ ଏକ ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ମାଦିନୀ, ରତ୍ନ ଅଳଙ୍କାରର ରେଖାରେ ଚମକୁଥିବା, ଅପୂର୍ବ ରୂପରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ। ସେମାନେ ଚିହ୍ନିଲେ ଯେ, "ଏହି ଚନ୍ଦ୍ରପ୍ରଭା, ସେ ମହାତ୍ମାଙ୍କ ଘୋଡ଼ା।" ଏହି ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଘୋଡ଼ା କିପରି ମାଦିନୀ ରୂପ ନେଲା?—ଏହା ଜାଣିବାକୁ ସେମାନେ ନିଜ ପୂରୋହିତ, ମିତ୍ର ଓ ବରୁଣଙ୍କ ପୁତ୍ରଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ। ଯୋଗଜ୍ଞାନରେ ବିଶିଷ୍ଟ ବସିଷ୍ଠଙ୍କୁ ସେମାନେ ପଚାରିଲେ, "ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ ଘଟଣା କ’ଣ?" ବସିଷ୍ଠ ଧ୍ୟାନଦୃଷ୍ଟିରେ ସବୁ ଜାଣି, ବିସ୍ତୃତ କଥା କହିଲେ: "ପ୍ରାଚୀନକାଳରେ ସରବଣରେ ଶିବଙ୍କ ପ୍ରିୟା ଏକ ନିୟମ ଦେଇଥିଲେ—ଏଠିକୁ ପ୍ରବେଶ କରିଥିବା ପ୍ରତ୍ୟେକ ପୁରୁଷ ନାରୀ ହେଇଯିବେ। ଏହି ଘୋଡ଼ା ମଧ୍ୟ ରାଜା ସହ ନାରୀ ହୋଇଗଲେ; ଇଳା ମଧ୍ୟ କୁବେରଙ୍କ ପରି ପୁନଃ ପୁରୁଷତ୍ୱ ପାଇବେ।" ଏହିପରି, ଚେଷ୍ଟା କରିବା ଓ ପିଣାକୀ (ଶିବ)ଙ୍କୁ ପୂଜିବା ଉଚିତ। ତେଣୁ ସେମାନେ ମହାଦେବଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ। ସେଠାରେ ପାର୍ବତୀ ଓ ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ବିଭିନ୍ନ ସ୍ତୁତିରେ ପ୍ରଶଂସା କଲେ। ଏହି ସ୍ତୁତି ଶୁଣି, ଦେବୀ ଓ ମହାଦେବ କହିଲେ, "ବସ, ଏଠାରେ ତ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ସମୟ ଆସିଗଲା—ଏବେ କ'ଣ ଚାହିଁଛ?" ସେମାନେ କହିଲେ, "ଘୋଡ଼ାଯାଜ୍ଞର ଫଳ ଯେପରିକି ଇକ୍ଷ୍ବାକୁ ପାଇବେ, ତାହା ଆମେ ଦେବା; ଏହି ଦାନ ଦ୍ୱାରା ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ନାୟକ କିମ୍ପୁରୁଷ ହେବେ କି?" "ଏଭଳି ହେଉ," ବୋଲି ସମସ୍ତେ ଯାଇ, ଘୋଡ଼ାଯାଜ୍ଞ କରି, ଇଳା କିମ୍ପୁରୁଷ ହେଲେ। ଏଠାରେ ଏକ ମାସ ପୁରୁଷ ଓ ପରବର୍ତ୍ତୀ ମାସ ନାରୀ ଭାବେ ଇଳା ବୁଧଙ୍କ ଘରେ ରହିଲେ; ଏହି ସମୟରେ ଇଳା ଗର୍ଭବତୀ ହେଲେ। ସେ ଏକ ଗୁଣମୟ ପୁଅ ଜନ୍ମଦେଲେ। ବୁଧ ଏହି ପୁଅ ପୁରୁ କୁ ସୃଷ୍ଟି କରି, ପୁନଃ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଚଲିଗଲେ। ଇଳାଙ୍କ ନାମରୁ ଏହି ଭୂମି ଇଳାବୃତ ନାମରେ ପରିଚିତ ହେଲା। ଚନ୍ଦ୍ରବଂଶ ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟବଂଶର ଯୁଗଳ ରାଜା ଇଳା ତାଙ୍କ ବଂଶକୁ ବଢ଼ାଇଲେ। ପୁରୁରବା, ପୁରୁଙ୍କ ପୁତ୍ର, ବଂଶବୃଦ୍ଧି କଲେ; ଏହିପରି ଇକ୍ଷ୍ବାକୁ ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟବଂଶର ରାଜା ମଧ୍ୟ ପରିଚିତ। ଇଳା କିମ୍ପୁରୁଷ ଅବସ୍ଥାରେ ସୁଦ୍ୟୁମ୍ନ ନାମରେ ମଧ୍ୟ ଖ୍ୟାତ; ସୁଦ୍ୟୁମ୍ନଙ୍କ ତିନି ପୁଅ ଥିଲେ—ଅଜୟ, ଉତ୍କଳ, ଓ ହରିତାଶ୍ୱ। ଉତ୍କଳଙ୍କ ଭୂମି ଉତ୍କଳା, ଗୟାଙ୍କ ନଗର ଗୟାପୁରୀ। ହରିତାଶ୍ୱଙ୍କ ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗର ଭୂମି କୁରୁମାନେ ସହିତ ପରିଚିତ। ତାଙ୍କ ପୁଅ ପୁରୁରବାକୁ ନଗରରେ ରାଜ୍ୟାଭିଷେକ କରି, ସୁଦ୍ୟୁମ୍ନ ଫଳଫଳା ଖାଇ ଦିବ୍ୟ ଇଳାବୃତ ଭୂମିରେ ରହିଲେ। ଇକ୍ଷ୍ବାକୁଙ୍କ ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ପୁତ୍ର ମଧ୍ୟଦେଶ ପାଇଲେ। ନରିଷ୍ୟନ୍ତଙ୍କ ପୁଅ ଶୁକ, ଧୃଷ୍ଟଙ୍କ ପୁଅ ନାଭାଗ ଓ ଅମ୍ବରୀଷ; ଧୃଷ୍ଟଙ୍କ ତିନି ପୁଅ—ଧୃଷ୍ଟକେତୁ, ରଣଧୃଷ୍ଟ, ଓ ଶର୍ୟାତିଙ୍କ ପୁଅ ଆନର୍ତ୍ତ, ଝିଅ ସୁକନ୍ୟା। ଆନର୍ତ୍ତଙ୍କ ପୁଅ ରୋଚମାନ, ତାଙ୍କ ଭୂମି ଆନର୍ତ୍ତ, ନଗର କୁଶସ୍ଥଳୀ। ରୋଚମାନଙ୍କ ପୁଅ ରେବା, ତାଙ୍କୁ ରୈବତ, ଏବଂ ଶତପୁତ୍ର ମଧ୍ୟରୁ ପ୍ରଥମ କକୁଦ୍ମୀ। କକୁଦ୍ମୀଙ୍କ ଝିଅ ଥିଲେ ରେବତୀ, ଯେଉଁଠି ରାମଙ୍କ ସ୍ତ୍ରୀ ଭାବେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। କରୂଷଙ୍କୁ ଅନେକ କାରୂଷ ଭୂମିରେ ଜନ୍ମିଲେ। ପୃଷଧ୍ର ଏକ ଗାଈ ମାରିଥିଲେ, ତେଣୁ ଗୁରୁଙ୍କ ଶାପରେ ଶୂଦ୍ର ହେଲେ। ଇକ୍ଷ୍ବାକୁଙ୍କ ପୁଅମାନେ ଭଲି—ବିକୁକ୍ଷି, ନିମି, ଦଣ୍ଡକ। ଶତପୁତ୍ର ମଧ୍ୟରୁ ପ୍ରଥମ ପଞ୍ଚାଶି ଉତ୍ତମ ରାଜା ହେଲେ; ସେମାନଙ୍କ ସନ୍ତାନ ମେରୁ ପର୍ବତର ଉତ୍ତରେ ଜନ୍ମିଲେ। ଅନ୍ୟ ଅଠଚାଳିଶି ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗର ରାଜା ଭାବେ ପରିଚିତ। ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ପୁଅ କକୁତ୍ସ୍ଥଙ୍କୁ ପୁଅ ସୁଯୋଧନ, ତାଙ୍କୁ ପୁଅ ପୃଥୁ, ପୃଥୁଙ୍କୁ ଅର୍ଦ୍ରସ, ତାଙ୍କୁ ଯୁବନଶ୍ୱ। ଯୁବନଶ୍ୱଙ୍କ ପୁଅ ଶାଭସ୍ତା, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଏହି ରାଜା ଅଙ୍ଗଦେଶରେ ଶ୍ରାବସ୍ତୀ ନଗର ସ୍ଥାପନ କଲେ। ଶାଭସ୍ତାଙ୍କୁ ବୃହଦଶ୍ୱ, ତାଙ୍କୁ କୁବଳଶ୍ୱ। କୁବଳଶ୍ୱ ଧୁନ୍ଧୁ ଦାନବକୁ ବଧ କରି 'ଧୁନ୍ଧୁମାର' ନାମ ପାଇଲେ। ତାଙ୍କ ତିନି ପୁଅ—ଦୃଢାଶ୍ୱ, ଘୃଣି, ଓ ବଳଶାଳୀ କପିଳାଶ୍ୱ। ଦୃଢାଶ୍ୱଙ୍କୁ ପୁଅ ପ୍ରମୋଦ, ତାଙ୍କୁ ହର୍ୟାଶ୍ୱ। ହର୍ୟାଶ୍ୱଙ୍କୁ ନିକୁମ୍ଭ, ତାଙ୍କୁ ସଂହତାଶ୍ୱ; ସଂହତାଶ୍ୱଙ୍କୁ ଦୁଇ ପୁଅ ଅକୃତାଶ୍ୱ ଓ ରଣଶ୍ୱ। ରଣଶ୍ୱଙ୍କ ପୁଅ ଯୁବନଶ୍ୱ, ତାଙ୍କୁ ମନ୍ଧାତା। ମନ୍ଧାତାଙ୍କ ପୁଅ ପୁରୁକୁତ୍ସ ଓ ଧର୍ମସେତୁ। ଏହି ବଂଶରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ମୁଚୁକୁନ୍ଦ, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ସାଥୀ। ପୁରୁକୁତ୍ସଙ୍କ ପୁଅ ଦୁଷ୍ସହ, ନର୍ମଦା ନଦୀର ରାଜା। ଏହିପରି ଇଳାଙ୍କ ଅଦ୍ଭୁତ କଥା, ତାଙ୍କ ବଂଶ ଓ ତାହାର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୁରୁଷମାନଙ୍କ ବିରାତ ଗାଥା ଉପଖ୍ୟାନ ହେଉଛି।