ସେଇ ଅଦ୍ଭୁତ ଅରଣ୍ୟରେ ଚାଲିବା ସମୟରେ, ଏକ ଦୀପ୍ତିମାନ୍ତି ନାରୀ ଚିନ୍ତା କରୁଥିଲେ—‘ମୋର ବାପା କିଏ? ମୋର ଭାଇ କିଏ? ଏଠି କିଏ ମୋତେ ରକ୍ଷା କରିବେ?’ ସେ ଆଉ ଭାବୁଥିଲେ—‘ମୁଁ କାହାକୁ ବିବାହ କରିଛି? ମୁଁ ପୃଥିବୀରେ କେତେ ବର୍ଷ ବ୍ୟତୀତ କରିଛି?’ ଏପରି ଚିନ୍ତା କରୁଥିବାବେଳେ, ସୋମଙ୍କ ପୁତ୍ର ବୁଧ, ତାଙ୍କ ସହ ଅନେକ ନାରୀମାନେ ସହିତ ଏଠିକୁ ଆସି, ତାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ। ଇଲାଙ୍କ ରୂପରେ ମନ ମୋହିତ ହୋଇ, ଏହି ଚମତ୍କାର ରୂପବତୀ ନାରୀ ପ୍ରତି ଆକୃଷ୍ଟ ହୋଇ, ବୁଧ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରାପ୍ତି ପାଇଁ ଚେଷ୍ଟା କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ। ସେ ଦେଖିବାକୁ ଅତି ଭିନ୍ନ, ମୁଣ୍ଡ ମୁଣ୍ଡା, ହାତରେ କମଣ୍ଡଳୁ ଓ ପୁସ୍ତକ ଧରିଥିବା, ବାଂଶ ଦଣ୍ଡ, ଉପବୀତ ଓ ଖୁର୍ପି ଧରିକି, ଦ୍ୱିଜ ରୂପରେ ତାଳପାଗ ଓ କୁଣ୍ଡଳ ପିନ୍ଧି, ଚାରିପାଖରେ ବ୍ରହ୍ମଚାରୀମାନେ ଭିକ୍ଷା ନେବାକୁ ଆସିଛନ୍ତି, ତେଣୁ ତାଙ୍କ ସହ ବୁଧ ଦେଖାଦେଲେ। ଏବେ ଉପଯୁକ୍ତ ସମୟରେ, ସେ ଇଲାଙ୍କୁ ଅରଣ୍ୟର ମଧ୍ୟରେ ଗଛ ତଳେ ଏକ ମଣ୍ଡପରେ ଡାକିଲେ। ହଠାତ୍ ଏକ ଅସ୍ଥିରତା ଓ ଅଳ୍ପ ଅଭିଯୋଗର ସ୍ୱରରେ ବୁଧ କହିଲେ—‘ତୁମେ ଅଗ୍ନିସେବା ଛାଡ଼ି, ମୋର ଗୃହ ରୁ କେଉଁଠି ଚାଲିଗଲୁ?’ ପୁନି କହିଲେ—‘ଏବେ ତୁମର ବିନୋଦ ସମୟ ଶେଷ ହେଉଛି, ଓ ଚୌଡ଼ା କଟିଅଳି ନାରୀ, ଆସ, ଆସ! ଏତେ ଚିନ୍ତିତ କାହିଁକି? କଣ ହେଲା?’ ‘ଏଠି ସନ୍ଧ୍ୟା ବିନୋଦ ସମୟ; ତୈଳ ଲଗାଇ ମୋ ଘରକୁ ଫୁଲରେ ସଜାଇଦେ।’ ତେବେ ଇଲା କହିଲେ—‘ଓ ତପସ୍ଵୀ, ମୁଁ ସବୁକିଛି ଭୁଲିଯାଇଛି—ମୁଁ କିଏ, ତୁମେ ମୋର ପତି, ମୋର ପରିବାର—କିଛି ମନେ ନାହିଁ। ଦୟାକରି ମୋତେ କୁହ।’ ତାହାପରେ ବୁଧ, ତାଙ୍କୁ କହିଲେ—‘ତୁମେ ଇଲା, ଓ ସୁନ୍ଦରୀ; ମୁଁ ବୁଧ, ଅନେକ ବିଦ୍ୟାରେ ପାରଙ୍ଗତ, ଏବଂ ପ୍ରେମୀ ଭାବରେ ପରିଚିତ। ମୋର ବଂଶ ଉଚ୍ଚ, ମୋର ବାପା ମହାବ୍ରାହ୍ମଣ।’ ଏପରି କହି, ବୁଧଙ୍କ ଗୃହକୁ ଇଲା ପ୍ରବେଶ କଲେ। ସେଠାରେ ରତ୍ନସ୍ତମ୍ଭ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ, ଦିବ୍ୟ ମାୟାରେ ତିଆରି ହୋଇଥିବା ଅଦ୍ଭୁତ ଗୃହରେ ଇଲା ବସି, ନିଜକୁ ପୂର୍ଣ୍ଣ ମନେ କଲେ—‘ଆହା, କେତେ ଉଚ୍ଚ ଚରିତ୍ର! କେତେ ଧନ, କେତେ ବଂଶ! ମୋ ପାଇଁ ଓ ମୋ ପତି ପାଇଁ—ଆହା, କେତେ ସୁନ୍ଦରତା!’ ଏହିପରି ଇଲା, ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଧରି ଅରଣ୍ୟରେ ବୁଧଙ୍କ ସହ ଇନ୍ଦ୍ରର ମହଳ ସମ ଏକ ଆନନ୍ଦମୟ ଗୃହରେ ରହି ଉଲ୍ଲାସ କଲେ। ଏହି ସମୟରେ, ରାଜାଙ୍କୁ ଖୋଜିବାକୁ, ମନୁଙ୍କ ପୁଅମାନେ, ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ, ସରବନ ନିକଟକୁ ଗଲେ। ସେଠାରେ ସେମାନେ ଦେଖିଲେ, ସମ୍ମୁଖରେ ଏକ ଦୀପ୍ତିମାନ୍ତି ମାଦିନୀ ଘୋଡ଼ି, ରତ୍ନ ଅଳଙ୍କାରର ଆଭାରେ ଚମକୁଛି, ଯାହା ଅପୂର୍ବ। ସେମାନେ ଚିହ୍ନିଲେ—‘ଏହା ଚନ୍ଦ୍ରପ୍ରଭା, ସେଇ ମହାନ୍ ଆତ୍ମାଙ୍କ ଘୋଡ଼ି।’ ତେବେ ଚମତ୍କୃତ ହୋଇ ପଚାରିଲେ—‘ଏହି ଉତ୍ତମ ଘୋଡ଼ି କିପରି ମାଦିନୀ ହୋଇଗଲା?’ ସେମାନେ ତାଙ୍କର ପୂରୋହିତ, ମିତ୍ର ଓ ବରୁଣଙ୍କ ପୁତ୍ରଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ। ‘ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ ଘଟଣା କଣ?’—ଏପରି ଯୋଗବିଦ୍ୟାର ଅଗ୍ରଣୀ ବସିଷ୍ଠଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ। ବସିଷ୍ଠ, ଧ୍ୟାନଦୃଷ୍ଟି ଦ୍ୱାରା ସବୁ ଦେଖି, ସମସ୍ତ କଥା ଖୋଲିଦେଲେ—‘ପ୍ରାଚୀନ କାଳରେ, ସରବନରେ ଶିବଙ୍କ ପ୍ରିୟା ଏକ ନିୟମ ଦେଇଥିଲେ—ଏଠିକୁ ଯେଉଁ ପୁରୁଷ ପ୍ରବେଶ କରିବେ, ସେ ନାରୀ ହେବେ। ଏହି ଘୋଡ଼ି ମଧ୍ୟ ରାଜା ସହିତ ନାରୀ ହୋଇଥିଲା; ଇଲା ପୁନି ପୁରୁଷ ହୋଇବେ, କୁବେରଙ୍କ ପରି।’ ‘ଏହିପରି, ଚେଷ୍ଟା କରିବା ଦ୍ୱାରା ଓ ପିନାକୀ (ଶିବ)ଙ୍କୁ ପୂଜିବା ଦ୍ୱାରା ସମ୍ଭବ; ତେଣୁ ସେମାନେ ମହାଦେବଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲେ।’ ସେଠାରେ ସେମାନେ ପାର୍ବତୀ ଓ ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ବିଭିନ୍ନ ସ୍ତୁତିରେ ପ୍ରଶଂସା କଲେ। ଦେବୀ ଓ ଦେବ କହିଲେ—‘ଏବେ ପର୍ଯ୍ୟାପ୍ତ, ଏହା ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ସମୟ—ଏବେ କଣ ଚାହିଁଛ?’ ‘ଘୋଡ଼ାଯାଜ୍ଞରେ ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ପାଇଁ ଯେଉଁ ଫଳ ମିଳିଥାନ୍ତା, ତାହା ଆମ ପାଇଁ ହେଉ; ଏହି ଦାନ ଦ୍ୱାରା ଏହି ବୀର ନିଶ୍ଚୟ କିମ୍ପୁରୁଷ ହେବେ।’ ‘ତଥାସ୍ତୁ’ ବୋଲି, ସେମାନେ ଚଲିଗଲେ; ଏବଂ ଘୋଡ଼ାଯାଜ୍ଞ ପରେ, ଇଲା କିମ୍ପୁରୁଷ ହେଲେ। ଏହି ଭାବରେ, ଏକ ମାସ ପୁରୁଷ ଭାବେ ଏବଂ ପରବର୍ତ୍ତୀ ମାସ ନାରୀ ଭାବେ ଇଲା ରହୁଥିଲେ; ବୁଧଙ୍କ ଘରେ ବସିବା ସମୟରେ ଗର୍ଭବତୀ ହେଲେ। ସେ ଏକ ଗୁଣବତୀ ପୁଅକୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ; ବୁଧଙ୍କୁ ଏହି ପୁତ୍ର ପୂରୁ ମିଳିଲା, ପରେ ବୁଧ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଚଲିଗଲେ। ଇଲାଙ୍କ ନାମରୁ ଏହି ଭୂମି ଇଲାବୃତ୍ତ ନାମରେ ପରିଚିତ ହେଲା; ଚନ୍ଦ୍ରବଂଶ ଓ ସୂର୍ୟବଂଶର ମିଶ୍ର ରାଜା ଇଲା, ଏହି ବଂଶକୁ ବଢ଼ାଇଲେ। ଏପରି, ପୂରୁଙ୍କ ପୁତ୍ର ପୁରୁରବା, ବଂଶବଢ଼ାଇ ରଖିଲେ; ଏହିପରି ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ଓ ସୂର୍ୟବଂଶର ରାଜା ମଧ୍ୟ। ଇଲା, କିମ୍ପୁରୁଷ ଭାବରେ, ସୁଦ୍ୟୁମ୍ନ ନାମରେ ମଧ୍ୟ ପରିଚିତ; ସୁଦ୍ୟୁମ୍ନଙ୍କ ତିନିଜଣ ଅଜୟ ପୁଅ ଥିଲେ—ଉତ୍କଳ, ଗୟା, ଓ ପ୍ରବଳ ହରିତାଶ୍ୱ। ଉତ୍କଳଙ୍କ ଭୂମି ଉତ୍କଳ ଓ ଗୟାଙ୍କ ସହର ଗୟାପୁରୀ ନାମରେ ପରିଚିତ। ହରିତାଶ୍ୱଙ୍କ ଦକ୍ଷିଣ ଅଞ୍ଚଳ କୁରୁମାନେ ସହିତ ଚିହ୍ନିତ। ପରେ, ପୁତ୍ର ପୁରୁରବାକୁ ରାଜଧାନୀରେ ରାଜା କରି, ସେ ଦିବ୍ୟ ଭୂମି ଇଲାବୃତ୍ତକୁ ଫଳ ଖାଇ ଉପଭୋଗ କରିବାକୁ ଗଲେ। ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁଙ୍କ ଜେଷ୍ଠ ପୁଅ ମଧ୍ୟଦେଶ ପାଇଲେ। ନରିଷ୍ୟନ୍ତଙ୍କ ପୁଅ ଶୁକ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ; ଧୃଷ୍ଟଙ୍କ ପୁଅ ନାଭାଗ ଓ ଅମ୍ବରୀଷ; ଧୃଷ୍ଟଙ୍କ ତିନି ପୁଅ ଧୃଷ୍ଟକେତୁ, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଓ ରଣଧୃଷ୍ଟ, ପ୍ରବଳ। ଆନର୍ତ୍ତ ଥିଲେ ଶର୍ୟାତିଙ୍କ ପୁଅ, ସୁକନ୍ୟା ତାଙ୍କ ଝିଅ। ଆନର୍ତ୍ତଙ୍କ ପୁଅ ରୋଚମାନ, ଦୀପ୍ତିମାନ୍; ଆନର୍ତ୍ତ ଭୂମି ଏହି ନାମରେ, ଏବଂ ତାଙ୍କ ସହର କୁଶସ୍ଥଳୀ। ରୋଚମାନଙ୍କ ପୁଅ ରେବା, ରେବାଠାରୁ ରୈବତ; କକୁଦ୍ମୀ ଏକ ଶତ ପୁଅଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ବଡ଼। ତାଙ୍କ ଝିଅ ରେବତୀ, ରାମଙ୍କ ପତ୍ନୀ ଭାବେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। କରୂଷ୍ଠାରୁ ଅନେକ କାରୂଷ ପୃଥିବୀରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲେ। ପୃଷଧ୍ର, ଏକ ଗାଈ ହତ୍ୟା କରିଥିବାରୁ, ଗୁରୁଙ୍କ ଶାପରେ ଶୂଦ୍ର ହୋଇଗଲେ। ଏବଂ ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁଙ୍କ ପୁଅମାନେ—ବିକୁକ୍ଷି, ନିମି ଓ ଦଣ୍ଡକ।