ନାସାଟ୍ୟା ଦ୍ଵିତୀୟ ଦେବତାମାନେ ଯେହେତୁ ନାକର ଟିପ୍ରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ, ସେମାନେ ନାସାଟ୍ୟା ନାମରେ ପରିଚିତ ହେଲେ। ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପରେ ଏହି ତଥ୍ୟ ବୁଝିବା ପରେ ଦେବୀ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କଲେ। ଏହି ଆନନ୍ଦର ସହିତ, ସାବର୍ଣି ମନୁ ତାଙ୍କ ପତ୍ନୀଙ୍କୁ ସହିତ ଦିବ୍ୟ ରଥରେ ଉପରକୁ ଉଡି ଦେବଲୋକକୁ ଗଲେ। ଏବେ ମଧ୍ୟ, ସାବର୍ଣି ମନୁ ମେରୁ ପର୍ବତରେ ତପସ୍ୟା କରୁଛନ୍ତି। ତାଙ୍କ ତପସ୍ୟାର ଶକ୍ତିରେ, ଶନି ଗ୍ରହମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସମାନ ହେଇଗଲେ। ଯମୁନା ଓ ତପତୀ ଉଭୟେ ପୁନି ନଦୀ ହେଇଗଲେ। ଭୟଙ୍କର ସ୍ୱଭାବର ଭିଷ୍ଠି ମଧ୍ୟ କାଳ ଭାବରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ହେଲେ। ମନୁ ବୈବସ୍ବତଙ୍କର ଦଶଜଣ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ପୁଅ ଥିଲେ। ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରଥମ ଥିଲେ ଇଲା, ଯେଉଁଥିରେ ପୁତ୍ର-ଅର୍ପଣ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରତିଷ୍ଠା ହେଲା; ତାପରେ ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ, କୁଶନାଭ, ଅରିଷ୍ଟ, ଧୃଷ୍ଟ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ଥିଲେ। ନରିଷ୍ୟନ୍ତ, କରୂଷ, ଶର୍ୟାତି, ପୃଷଧ୍ର, ଓ ନାଭାଗ — ସେମାନେ ଦେବମାନେ ଓ ମାନବମାନେ ଦୁଇଁ। ମନୁ, ନ୍ୟାୟପରାୟଣ ପୁଅ ଇଲାଙ୍କୁ ରାଜ୍ୟାଭିଷେକ କରି, ପୁନି ପୁଷ୍କର ତପୋବନକୁ ତପସ୍ୟା ପାଇଁ ଗଲେ। ଏହି ସମୟରେ, ତାଙ୍କ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ପୂରଣ କରିବାକୁ, ବରଦାତା ବ୍ରହ୍ମା ପ୍ରକଟ ହେଇ କହିଲେ, "ମନୁଙ୍କ ବଂଶଜ, ତୁମେ ଯେଉଁ ବର ଚାହୁଁଛ, ଚୟନ କର; ଏହା ତୁମ ପାଇଁ ଶୁଭ ହେଉ।" ଏହି ସମୟରେ, ମନୁ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ କହିଲେ, "ମୋ ବଂଶର ଭୂପତିମାନେ ସଦା ଧର୍ମରେ ଏକତ୍ରିତ ହେଉ।" "ତୁମ କୃପାରେ ସେମାନେ ସ୍ୱାମୀଭୂତ ହେଉ, ପଦ୍ମଜ," ବୋଲି ଅନୁରୋଧ କଲେ। ବ୍ରହ୍ମା 'ତଥାସ୍ତୁ' କହି ବିଲୀନ ହେଲେ। ତାପରେ, ମନୁ ଆୟୋଧ୍ୟାକୁ ଫେରି ଆଗରୁ ଯେପରି ଶାସନ କରୁଥିଲେ, ତାହିଁପରି ରାଜ୍ୟ କଲେ। ଏକ ଦିନ, ମନୁଙ୍କ ପୁଅ ଇଲା ତାଙ୍କ ରଥରେ ଚଢ଼ିଲେ। ତାଙ୍କ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ପୂରଣ କରିବାକୁ ସମସ୍ତ ଦ୍ୱୀପ ଓ ଭୂମିର ମାଲିକମାନେଙ୍କୁ ବଶ କରି, ଏହି ଭୂମି ଦ୍ୱାରା ଯାତ୍ରା କଲେ। ଶିବଙ୍କ ପବିତ୍ର ଉଦ୍ୟାନ, ମହାଶକ୍ତିଶାଳୀ ଶରବଣ, ଯେଉଁଠାରେ କଲ୍ପଦ୍ରୁମ ଲତା ରହିଛି, ସେଠାକୁ ଗଲେ। ସେଠାରେ, ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସୋମ, ଚନ୍ଦ୍ରକଳା ଶୋଭିତ, ଆନନ୍ଦ କରନ୍ତି। ପୁରାତନ କାଳରେ, ଶରବଣରେ ଉମାଙ୍କ ସହିତ ଏକ ନିୟମ ହୋଇଥିଲା — ଯେଉଁ ପୁରୁଷ ନାମ ନେଇ ଏହି ଅଟା ଅଞ୍ଚଳ (ଦଶ ଯୋଜନ ଚକ୍ର) ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରବେଶ କରିବ, ସେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ନାରୀ ହେଇଯିବ। ଏହି ନିୟମ ବିଷୟରେ ଅଜ୍ଞାନ ଥିବାରୁ, ରାଜା ଇଲା ଶରବଣକୁ ପ୍ରବେଶ କରି, ହଠାତ୍ ଏକ ମାର୍କଟୀ ପରି ନାରୀ ରୂପ ନେଇଲେ। ପୁରୁଷ ଦେହରେ ଯେଉଁ କାର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ପନ୍ନ କରିଥିଲେ, ସେଗୁଡିକ ନାରୀ ଦେହରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭୁଲିଗଲେ। ଏପରି ଭାବରେ, ଉଚ୍ଚ, ଘନ, ପୂର୍ଣ୍ଣ ସ୍ତନ ଥିବା ନାରୀ ଇଲା ନାମରେ ପରିଚିତ ହେଲେ। ତାଙ୍କ ଉଚ୍ଚ ନିତମ୍ବ ଓ ଉରୁ, ପଦ୍ମ ପତ୍ର ପରି ଚଉଡ଼ା ଆଖି, ଶୁକ୍ଳ ଦେହ, ପୂର୍ଣ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ପରି ମୁହଁ, ଖେଳାଳି ଭାବ, ଶ୍ୟାମ ଆଖି; ଦୀର୍ଘ ଏବଂ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭୁଜା, ଗୋଠିଆ ଏବଂ କଳା କେଶ, ଶୁଭ୍ର ଶରୀର ଲୋମ, ମନୋହର ମୁହଁ, ମୃଦୁ ଓ ମଧୁର କଥା। ତାଙ୍କ ଦେହ ଶ୍ୟାମ ଓ ଧଳା ଦୁଇଁ, ପତଳା ତାମ୍ର ନଖ, ଧନୁର ପରି ଭୂରୁ, ହଂସ ପରି ଚାଲିବା। ଏହି ଶରବଣ ଉଦ୍ୟାନରେ ଏହି ଦୀପ୍ତିମାନ ନାରୀ ଭ୍ରମଣ କରୁଥିଲେ, ତାଙ୍କ ମନରେ ଚିନ୍ତା ହେଲା: "ମୋ ପିତା କିଏ? ଭାଇ କିଏ? କିଏ ମୋ ପ୍ରତିରକ୍ଷା କରିବେ?" "ମୁଁ କାହାକୁ ବିବାହିତ ହେବି? କେତେ ବର୍ଷ ଭୂମିରେ ବ୍ୟତୀତ କରିଛି?" ଏପରି ଚିନ୍ତା କରୁଥିବାବେଳେ, ଦେବପୁତ୍ର ବୁଧ, ନାରୀମାନେ ସହିତ, ତାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ। ଇଲାଙ୍କ ରୂପରେ ବୁଧର ମନ ଆକୃଷ୍ଟ ହେଲା; ତିନି ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆକୁଳ ହୋଇ, ତାଙ୍କୁ ପାଇବା ପାଇଁ ଉଦ୍ୟମ କଲେ। ବୁଧ, ତପସ୍ୱୀ ରୂପରେ, ମୁଣ୍ଡ ମୁଣ୍ଡା, କମଣ୍ଡଳୁ ଓ ପୁସ୍ତକ ହାତରେ, ବାଂଶ ଦଣ୍ଡ, ଜନ୍ୟ, ଖୁରପା ଧରି, ଦ୍ୱିଜ ରୂପରେ ଚୂଡ଼ା, ଜନ୍ୟ ଓ କଣ ଶୋଭିତ, ଯୁବ ଶିଷ୍ୟମାନେ ପ୍ରାର୍ଥନା କରିବାକୁ ଆସି, ଦଣ୍ଡ, ଫୁଲ, କୁଶ ଓ ପାଣି ଧରିଥିଲେ। ଏହି ସମୟରେ, ଉପଯୁକ୍ତ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ, ବୁଧ ଇଲାଙ୍କୁ ଗଛ ତଳରେ ଏକ ମଣ୍ଡପରେ ଡାକିଲେ, ତପୋବନ ମଧ୍ୟରେ ଏକାନ୍ତରେ। ହଠାତ୍ ଅପ୍ରସନ୍ନ ଓ କିଛି ଅନୁତାପରେ, ବୁଧ କହିଲେ, "ତୁମେ ପୂଜାର ତ୍ୟାଗ କରି ମୋ ଗୃହରୁ କେଉଁଠି ଚାଲିଗଲେ?" "ଏବେ ମୋ ଗୃହର ଆନନ୍ଦ ସମୟ ଶେଷ ହେଉଛି, ଓ ଚଉଡ଼ା ନିତମ୍ବ ଓଡ଼ିଆ, ଆସ, ଆସ! କାହିଁକି ଏତେ ଚିନ୍ତିତ? କେଉଁ କାରଣରେ?" "ଏଠି ସନ୍ଧ୍ୟା ଆନନ୍ଦ ମୁହୂର୍ତ୍ତ; ଉନ୍ମାଦ ଲଗାଇ, ମୋ ଘର ଫୁଲରେ ଶୋଭିତ କର।" ତାପରେ, ଇଲା କହିଲେ, "ତପସ୍ୱୀ, ମୁଁ ସବୁ ଭୁଲି ଗଲି — ମୁଁ କିଏ, ତୁମେ ମୋ ପତି, ମୋ ପରିବାର; ମୋତେ କହ, ନିର୍ମଳ ଜନ।" ବୁଧ ତାଙ୍କୁ କହିଲେ, "ତୁମେ ଇଲା, ମନୋହର; ମୁଁ ବୁଧ, ଏକ ଲୋଭୀ ଓ ବହୁ ଶାସ୍ତ୍ର ଜ୍ଞାନୀ।" "ମୁଁ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ବଂଶରେ ଜନ୍ମିତ, ମୋ ପିତା ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରଧାନ।" ବୁଧଙ୍କ ଉପଦେଶରେ, ଇଲା ବୁଧଙ୍କ ଗୃହକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ଏହି ଦିବ୍ୟ ମାୟାରେ ନିର୍ମିତ, ରତ୍ନମୟ ସ୍ତମ୍ଭରେ ଭରିଥିବା ଘରରେ ଇଲା ନିବାସ କରି, ନିଜକୁ ସଫଳ ଭାବିଲେ। "ଆହ, କି ସତ୍କର୍ମ! ଆହ, କି ଧନ ଓ ବଂଶ! ମୋ ଓ ମୋ ପତି ପାଇଁ, ଆହ, କି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସୌନ୍ଦର୍ୟ!" ଏଠାରେ, ଇଲା ବୁଧଙ୍କ ସହିତ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଉଦ୍ୟାନରେ ଆନନ୍ଦ କଲେ, ଦିବ୍ୟ ଆନନ୍ଦ ଭରିଥିବା ଘରରେ, ଇନ୍ଦ୍ରର ମହଲ ପରି। ଏହି ସମୟରେ, ରାଜାଙ୍କୁ ଖୋଜିବାକୁ, ମନୁଙ୍କ ପୁଅମାନେ, ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ନେତୃତ୍ୱରେ, ଶରବଣ ଅଞ୍ଚଳକୁ ଗଲେ। ସେଠାରେ ସମସ୍ତେ ଦେଖିଲେ, ଏକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମାର୍କଟୀ, ରତ୍ନ ଆଭାରେ ଦୀପ୍ତିମାନ, ସମ୍ମୁଖରେ ଉଭା ଅଛି। ସେମାନେ ଚିହ୍ନିଲେ, "ଏହି ଚନ୍ଦ୍ରପ୍ରଭା, ଏହି ମହାତ୍ମାଙ୍କ ଘୋଡ଼ା।" "କିପରି ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଘୋଡ଼ା ମାର୍କଟୀ ରୂପ ନେଇଛି?" ବୋଲି ସେମାନେ ନିଜ ପୂଜାରୀ, ମିତ୍ର ଓ ବରୁଣଙ୍କ ପୁଅଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ। "ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ କଥା କଣ?" ବୋଲି ସେମାନେ ଯୋଗଜ୍ଞାନୀ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବସିଷ୍ଠଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ। ବସିଷ୍ଠ, ଧ୍ୟାନ ଚକ୍ଷୁରେ ସମସ୍ତ ଦେଖି, ସବୁ ବିବରଣୀ ଦେଲେ।