ଏକ ସମୟର କଥା, କେତେକ ଅପୂର୍ବ ଘଟଣା ଘଟିଲା । ଜଣେ ମହାପୁରୁଷଙ୍କ ପାଦକୁ ଏକ କାଉଁ ଆସି କିଛି କୀଟ ଖାଇଦେଲା, ଏହି ଦୁଃଖଦ ଘଟଣାରେ ସେ ପାଦ ଅପାଙ୍ଗ ଓ ବିକୃତ ହୋଇଗଲା । ଏହା ଦେଖି, ସେ ଭୟ ଓ ଦୁଃଖରେ ଭାସିଗଲେ, କିନ୍ତୁ ତାଙ୍କୁ ଆଶ୍ୱାସ ଦିଆଗଲା । ଏହି ଆଶ୍ୱାସ ପାଇଁ ସେ ଶାନ୍ତି ଅନୁଭବ କରି ଭୟ ଛାଡି ଦୃଢ଼ ତପସ୍ୟା ଆରମ୍ଭ କଲେ । ବିରକ୍ତିରେ, ପବିତ୍ର ପୁଷ୍କରକ୍ଷେତ୍ରରେ ରହି, କେବଳ ଫଳ, ଝାଗ ଓ ବାୟୁ ଉପରେ ଜୀବନ ଯାପନ କଲେ । ଦଶ ହଜାର ବର୍ଷ ଧରି ସେ ତପସ୍ୟା କଲେ ଓ ପିତାମହଙ୍କୁ ପୂଜିଲେ । ତାଙ୍କ ତପସ୍ୟାର ଶକ୍ତିରେ ଦେବତାମାନଙ୍କ ସ୍ୱାମୀ ପଦ୍ମଭୂ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ । ସେ ତାଙ୍କଠାରୁ ଜଗତର ରକ୍ଷକ ପଦବୀ, ଅବିନାଶୀ ପିତୃଲୋକ ଓ ଧର୍ମ-ଅଧର୍ମ ନିର୍ଣ୍ୟ କରିବାର ଅଧିକାର ଚାହିଲେ । ଏପରି ଭାବେ ପଦ୍ମଭୂଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସେ ଏହି ସମସ୍ତ ପଦବୀ ଓ ଅଧିକାର ଲାଭ କଲେ । ଏହି ସମୟରେ, ଦେବତାମାନଙ୍କ ରାଜା ଭଗ୍ୟବାନ୍ ଭିବସ୍ୱାନ୍, ସଂଜ୍ଞାଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟ ଜାଣି, ତ୍ୱଷ୍ଟାଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ ଓ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ କହିଲେ । ତ୍ୱଷ୍ଟା ମୃଦୁ କଥାରେ ଉତ୍ତର ଦେଇ କହିଲେ, "ଭାଗ୍ୟବାନ୍, ତୁମ ତେଜ ଅତ୍ୟଧିକ ଥିଲା, ଯାହା ସଂଜ୍ଞା ପାଇଁ ସହନଯୋଗ୍ୟ ନଥିଲା । ସେ ଘୋଡ଼ି ଆକାର ଧାରଣ କରି ଏଠାକୁ ଆସିଥିଲେ, ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ତୁମ ଭୟରେ ରୋକିଥିଲି । ଏବେ ତୁମେ ଅଜ୍ଞାତ ମନ ନେଇ ଆସିଛ, ତେଣୁ ମୋ ଘରକୁ ପ୍ରବେଶ କରିବା ଯୋଗ୍ୟ ନୁହଁ ।" ଏଭଳି କଥା ଶୁଣି, ସଂଜ୍ଞା ଶୀଘ୍ର ମାରୁଭୂମିକୁ ଗଲେ ଓ ଘୋଡ଼ି ଆକାର ଧାରଣ କରି ପୃଥିବୀରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହେଲେ । ତ୍ୱଷ୍ଟା, ସୂଚନା କଲେ, "ଯଦି ମୁଁ ତୁମ ଦୟାର ଯୋଗ୍ୟ, ମୁଁ ତୁମ ତେଜ କମେଇ ଦେବି, ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ଏକ ଯନ୍ତ୍ରରେ ରଖିବି । ତୁମ ଆକୃତିକୁ ଜଗତର ଆନନ୍ଦର କାରଣ କରିଦେବି ।" ଏହା ଶୁଣି, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଅବାକ ହୋଇ ସମ୍ମତି ଦେଲେ । ସୂର୍ଯ୍ୟ ତାଙ୍କ ତେଜକୁ ଅଲଗା କଲେ, ତାହାରୁ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଚକ୍ର, ରୁଦ୍ରଙ୍କ ତ୍ରିଶୂଳ ଓ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ବଜ୍ର ତିଆରି କଲେ । ତ୍ୱଷ୍ଟା ଏକ ଅଦ୍ୱିତୀୟ ଆକୃତି ତିଆରି କଲେ, ଯାହା ଦୈତ୍ୟ ଓ ଦାନବ ନାଶକ, ହଜାର ରେଖାରୁ ଗଠିତ, କିନ୍ତୁ ପାଦ ମହାନ ଥିଲା । ଏହି ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ପାଦକୁ ପୁଣି କେହି ଦେଖି ପାରିଲେ ନାହିଁ; ଏପରି ଦୃଷ୍ଟାନ୍ତ ଏଯାଁ ଅଛି ଯେ, କେହି ମୂର୍ତ୍ତି କିମ୍ବା ଦେବାଳୟରେ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ପାଦ ତିଆରି କରିବା ଉଚିତ ନୁହଁ । ଯେ କେହି ଏହା କରେ, ସେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପାପୀ, ନିନ୍ଦିତ ଅବସ୍ଥାରେ ପହଞ୍ଚେ, କୁଷ୍ଠ ରୋଗୀ ହୁଏ ଓ ଦୁଃଖରେ ରହେ । ତେଣୁ ଧର୍ମ, କାମ କିମ୍ବା ଅର୍ଥ ଚାହୁଁଥିବା କେହିଁ ମଧ୍ୟ କେବେ କୌଣସି ସ୍ଥାନରେ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ପାଦ ତିଆରି କରିବା ଉଚିତ ନୁହଁ । ଏପରି ଘଟଣା ପରେ, ଭାଗ୍ୟବାନ୍ ଦେବ, ଅମରମାନଙ୍କ ରାଜା, ପୃଥିବୀରେ ଆସିଲେ । ସୂର୍ଯ୍ୟ ସଂଜ୍ଞାଙ୍କ ମୁହଁ ପାଇଁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆସକ୍ତ ହେଲେ । ସେ ଘୋଡ଼ା ଆକାର ଧାରଣ କଲେ, ତେଜେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ଓ ସଂଜ୍ଞା ଭୟରେ ଅସ୍ଥିର ହୋଇଗଲେ । ଏହି ସମୟରେ, ସଂଜ୍ଞାଙ୍କ ନାକରୁ ଯାହା ବାହାରିଲା, ତାହା ଅଜ୍ଞାତ ଭାବି ସନ୍ଦେହ କଲେ । କୁହାଯାଏ, ତାଙ୍କ ସିମ୍ବାରୁ ଏଶ୍ୱିନୀ କୁମାର ଜନ୍ମ ନେଲେ । ନାକର ଟିପରୁ ଜନ୍ମ ହେଉଥିବାରୁ ସେମାନେ ନାସତ୍ୟ, ଦ୍ୱିତୀୟ ଦେବତା ଭାବରେ ପରିଚିତ । ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପରେ ଏହି ସତ୍ୟ ଜାଣି ସଂଜ୍ଞା ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ । ପରେ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ତାଙ୍କ ସ୍ତ୍ରୀ ସହିତ ଦିବ୍ୟ ରଥରେ ଆକାଶକୁ ଉଡ଼ିଗଲେ । ସାବର୍ଣ୍ଣି ମନୁ ଏଯାଁ ମେରୁ ପର୍ବତରେ ତପସ୍ୟା କରୁଛନ୍ତି । ତାଙ୍କ ତପସ୍ୟାର ଶକ୍ତିରେ ଶନି ଗ୍ରହମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସମାନ ହେଲେ, ଯମୁନା ଓ ତପତୀ ପୁନଃ ନଦୀ ହେଲେ । ବିଷ୍ଠି ଭୟଙ୍କର ରୂପ ଧାରଣ କରି କାଳ ହେଲେ, ଓ ମନୁ ବୈବସ୍ବତଙ୍କ ଦଶ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ପୁଅ ହେଲେ । ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏଇଲା ପ୍ରଥମ, ଯିଏ ପୁତ୍ରୟଜ୍ଞ ଦ୍ୱାରା ନିଯୁକ୍ତ ହେଲେ, ତାପରେ ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ, କୁଶନାଭ, ଅରିଷ୍ଟ, ଧୃଷ୍ଟ, ନରିଷ୍ୟନ୍ତ, କରୂଷ, ଶର୍ୟାତି, ପୃଷଧ୍ର, ଓ ନାଭାଗ । ସେମାନେ ଦେବ ଓ ମାନବ ଦୁଇଁ ଭାବରେ ପରିଚିତ । ମନୁ ତାଙ୍କ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ପୁଅ ଏଇଲାଙ୍କୁ ରାଜ୍ୟାଭିଷେକ କରି, ପୁନି ପୁଷ୍କର ତପୋବନକୁ ତପସ୍ୟା ପାଇଁ ଗଲେ । ଏହି ସମୟରେ, ବରଦାତା ବ୍ରହ୍ମା ପ୍ରକଟ ହୋଇ, "ମନୁନନ୍ଦନ, ତୁମେ ଯାହା ଚାହ, ଭଲ ହେଉ," ବୋଲି ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଲେ । ତାହାପରେ, ମନୁ ଦେବାଦିଦେବ ପଦ୍ମନୟନ, ପଦ୍ମଭୂଙ୍କୁ କହିଲେ, "ମୋ ବଂଶର ସମସ୍ତ ରାଜା ଧର୍ମରେ ଅନୁସଂଯୁକ୍ତ ହେଉନ୍ତୁ, ତୁମ ଦୟାରେ ସେମାନେ ସ୍ୱାମୀ ହେଉନ୍ତୁ ।" ବ୍ରହ୍ମା "ତଥାସ୍ତୁ" ବୋଲି ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲେ । ପରେ, ମନୁ ପୁନି ଅୟୋଧ୍ୟାକୁ ଫେରି ନିୟମିତ ଭାବେ ରାଜ୍ୟ କଲେ । ଏକ ଦିନ ଏଇଲା, ମନୁଙ୍କ ପୁଅ, ରଥ ଚଢ଼ି ନିଜ କାମ ପୂରଣ ପାଇଁ ପୃଥିବୀ ଚାରିଦିଗ ଘୁଞ୍ଚିଲେ, ସମସ୍ତ ଦ୍ୱୀପ ଦୌର୍ଭାଗ୍ୟ କରି ଭୂପତିମାନେ ଉପରେ ଜୟଲାଭ କଲେ । ଏଇଲା ଶିବଙ୍କ ପବିତ୍ର ଉଦ୍ୟାନ ଶରବଣକୁ ଗଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ଅନେକ କଳ୍ପବୃକ୍ଷ ଲତା ରହିଛି । ଏଠାରେ ଦେବତାମାନଙ୍କ ଶିରୋମଣି ସୋମ, ଚନ୍ଦ୍ରକଳାଧାରୀ, ଉମାଙ୍କ ସହ ଆନନ୍ଦ କରନ୍ତି । ପୁରାତନ ସମୟରେ ଏଠାରେ ଏକ ନିୟମ ହୋଇଥିଲା—ଯେଉଁ ପୁରୁଷ ନାମ ଧାରଣ କରି ଏହି ଅରଣ୍ୟରେ ପ୍ରବେଶ କରିବ, ସେ ସବୁ ଦଶ ଯୋଜନା ମାନ୍ୟରେ ନାରୀ ହେଇଯିବ । ଏହି ନିୟମ ଅଜ୍ଞାନରେ ଏଇଲା ଶରବଣକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ ଓ ଅଚାନକ ଏକ ମହିଳା ରୂପେ ପରିଣତ ହୋଇଗଲେ, ମାନେ ଘୋଡ଼ି ଭଳି ଦେହ ଧାରଣ କଲେ । ପୁରୁଷ ଦେହରେ ଯେଉଁ କାମ ସମ୍ପାଦିତ ହୋଇଥିଲା, ତାହା ସମସ୍ତ ଭୁଲିଗଲେ; ଏହି ଭାବରେ ସେ ଇଲା ନାମରେ ପରିଚିତ ହେଲେ, ଯାହାର ଅତ୍ୟନ୍ତ ଉନ୍ନତ, ଘନ ଓ ଉଚ୍ଚ ସ୍ତନ ଥିଲା । ତାଙ୍କ ଚିକୁଣି ଓ ଉରୁ ଚମତ୍କାର, ପଦ୍ମପତ୍ର ସଦୃଶ ଚକ୍ଷୁ, ସୁକୁମାର ଦେହ, ପୂର୍ଣ୍ଣ ଚନ୍ଦ୍ର ଭଳି ମୁହଁ, ଖେଳମୂଡ଼ି, କଳା ଚକ୍ଷୁ । ଦୀର୍ଘ ଓ ଭରି ହାତ, କୁନ୍ଦଳିତ କଳା କେଶ, ସୁନ୍ଦର ଦେହରୋମ, ମୃଦୁ ମୁହଁ, ମୃଦୁ ଓ ମନୋହର କଥା । ତାଙ୍କ ଚର୍ମ କେବେ କଳା, କେବେ ଧଳା, ତାମ୍ରବର୍ଣ୍ଣ ନଖ, ଧନୁର୍ବାଣ ସଦୃଶ ଭୃକୁଟି, ହଂସୀ ଚାଲି ଏହି ଇଲା ଅତ୍ୟନ୍ତ ମନୋହର ରୂପ ଧାରଣ କଲେ ।