ହେ ରାଜନ୍, ଏହି ସମୟରେ ଯକ୍ଷମାନେ ମଧ୍ୟ ପୃଥିବୀଙ୍କୁ ଦୋହନ କରିଥିଲେ, ସେମାନେ ଗୁପ୍ତ ଧନ-ଖଜାନା ଆଶା କରି, ବିଶ୍ୱାବାସୁଙ୍କୁ ବଛା ଭାବରେ ଏବଂ ଏକ ମଣିକ୍ୟ ବାତି ଭାବରେ ବ୍ୟବହାର କରିଥିଲେ। ପ୍ରେତ ଓ ରାକ୍ଷସମାନେ ମଧ୍ୟ ପୃଥିବୀକୁ ଦୋହନ କରି, ମୋଟା ଓ ଭୟଙ୍କର ରକ୍ତ ନିକାଳିଲେ; ସେଠାରେ ସୁମାଳି ଦୋହନକାରୀ ଭାବେ ଏବଂ ରୂପାର ବାତି ବ୍ୟବହୃତ ହେଲା। ଗନ୍ଧର୍ବ ଓ ଅପ୍ସରାମାନେ ମଧ୍ୟ, ଚିତ୍ରରଥଙ୍କୁ ବଛା ଭାବରେ ଏବଂ ପଦ୍ମପତ୍ରରେ ଗନ୍ଧ ସଂଗ୍ରହ କରି, ପୃଥିବୀକୁ ଦୋହନ କଲେ। ଡୋଘ୍ଧା, ଯିଏ ସୁରୁଚିର୍ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଏବଂ ଅଥର୍ବବେଦର ଅଧିପତି, ପାହାଡ଼ମାନେ ବଛା ଭାବେ ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ ମଣି ଦୋହନ କଲେ। ମହାପର୍ବତ ମେରୁ, ହିମବତ୍କୁ ବଛା ଭାବରେ ଏବଂ ପାଥରର ବାତି ନେଇ, ଦେବୀୟ ଔଷଧ ଦୋହନ କଲେ। ଗଛମାନେ ପାଳାଶ ପତ୍ରର ବାତି ନେଇ, ଫୁଲରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ସାଳ ଗଛ ଦ୍ୱାରା ସାର ଦୋହନ କଲେ। ପ୍ଲକ୍ଷ ଗଛ ବଛା ହେଲା, ଯିଏ ସମସ୍ତ ଜଙ୍ଗଲ ଓ ଗଛମାନଙ୍କର ଅଧିପତି। ଏପରି ଭାବେ ଅନ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟ ନିଜ ଇଚ୍ଛା ଅନୁଯାୟୀ ପୃଥିବୀକୁ ଦୋହନ କଲେ। ପୃଥୁ ରାଜ୍ୟ କରୁଥିବା ବେଳେ ଲୋକମାନେ ଦୀର୍ଘାୟୁ, ଧନୀ ଓ ସୁଖୀ ଥିଲେ; କୌଣସି ଦରିଦ୍ରତା, ରୋଗ, କିମ୍ବା ପାପ ନଥିଲା। ପୃଥୁଙ୍କ ଶାସନରେ କୌଣସି ବିପଦ, ଆଘାତ ନଥିଲା; ସବୁ ଲୋକ ଆନନ୍ଦିତ, ଦୁଃଖ ଓ ବେଦନାରୁ ମୁକ୍ତ ଥିଲେ। ସେ ନିଜ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଧନୁଷ ଦ୍ୱାରା ପର୍ବତମାନଙ୍କୁ ଦୂର କରି, ସମସ୍ତ ପୃଥିବୀକୁ ସମତଳ କଲେ, ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କ ମଙ୍ଗଳ ନିମିତ୍ତ ଏହି କାମ କଲେ। ସେଇ ସମୟରେ କୌଣସି ସହର, ଗ୍ରାମ କିମ୍ବା କିଲ୍ଲା ନଥିଲା, ନାହିଁ କୌଣସି ଅସ୍ତ୍ରଧାରୀ ମଣିଷ; ଦୁଃଖ ନଥିଲା, ଧନ ଶାସ୍ତ୍ର ପ୍ରତି ମଧ୍ୟ କୌଣସି ଆଦର ନଥିଲା। ପୃଥୁ ରାଜ୍ୟ କଲେ ଲୋକେ କେବଳ ଧର୍ମରେ ଲିନ ଥିଲେ; ଦୋହନ ବେଳେ କେଉଁଠି କେଉଁ ବାତି ଓ କ୍ଷୀର ଥିଲା, ସେଥିରେ ଆପଣଙ୍କୁ ଏଠାରେ ବିସ୍ତୃତ ଭାବରେ କୁହାଯାଇଛି। ଯାହା ଯାହା ଇଚ୍ଛା କଲେ, ସେହିଅନୁଯାୟୀ ଦାନ ମିଳିଲା; ଯଜ୍ଞର ସମସ୍ତ ଐଶ୍ୱର୍ୟ ମୁଁ ଆପଣଙ୍କୁ କୁହିଅଛି। ପୃଥିବୀ, ପୃଥୁଙ୍କ ନିୟମାନୁସାରେ ଚଳିଥିଲେ, ଏହିଯୋଗରେ ସେ ପ୍ରଖ୍ୟାତ 'ପୃଥିବୀ' ନାମରେ ପରିଚିତ ହେଲେ। ଏହିପରେ ଭୀଷ୍ମ ଗଭୀର ଭାବେ ପଚାରିଲେ: "ହେ ତତ୍ତ୍ୱଜ୍ଞ, ଆପଣ ଆଦିତ୍ୟମାନଙ୍କର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବଂଶାବଳୀ ଏବଂ ସୋମବଂଶ ମଧ୍ୟ କ୍ରମାନୁସାରେ କୁହନ୍ତୁ।" ପୁଲସ୍ତ୍ୟ କହିଲେ: ପ୍ରାଚୀନକାଳରେ କଶ୍ୟପ ଓ ଅଦିତିଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ ବିବସ୍ୱାନ୍; ତାଙ୍କର ତିନୋଟି ପତ୍ନୀ ଥିଲେ—ସଂଜ୍ଞା, ରାଜ୍ଞୀ ଓ ପ୍ରଭା। ରାଜ୍ଞୀ, ଯିଏ ରୈବତଙ୍କ ଝିଅ, ରେବତଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ; ପ୍ରଭା, ପ୍ରଭାତଙ୍କୁ ଓ ସଂଜ୍ଞା, ତ୍ୱଷ୍ଟା ଓ ମନୁଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ। ଏହିପରେ ଯମ ଓ ଯମୁନା, ଏବଂ ଯମଳ ଜୁମ୍ଲା ଜନ୍ମିଲେ; ବିବସ୍ୱାନଙ୍କ ତେଜସ୍ୱିତା ଅସହ୍ୟ ହେବାରୁ ସେମାନେ ଅନ୍ୟ ରୂପ ଧାରଣ କଲେ। ତା'ପରେ ବିବସ୍ୱାନ୍ ନିଜ ଦେହରୁ ଏକ ନିର୍ମଳ ଓ ନିଜ ରୂପ ସଦୃଶ ମହିଳା, ଚାୟା ନାମକୁ ଉତ୍ପନ୍ନ କଲେ, ଯିଏ ଅତି ସୁନ୍ଦର ଓ ତେଜସ୍ୱି ଥିଲେ। ସେ ତାଙ୍କୁ ଆଦେଶ କଲେ: "ଚାୟା, ମୋ ଭର୍ତ୍ତାଙ୍କୁ ସେବା କର, ମୋ ସନ୍ତାନମାନେକୁ ମାତୃସ୍ନେହରେ ରକ୍ଷା କର।" ସେ 'ଏହିପରି ହେଉ' ବୋଲି ସ୍ୱୀକାର କରି, ଦେବତାଙ୍କ ସମୀପକୁ ଯିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କଲେ। ସୂର୍ୟଦେବ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ସଂଜ୍ଞା ଭାବି ଆଦର ସହିତ ଭୋଗ କଲେ; ଚାୟା ତାଙ୍କୁ ସାବର୍ଣି ମନୁ ନାମକ ଏକ ପୁତ୍ର ଦେଲେ, ଯିଏ ମନୁଙ୍କ ସଦୃଶ ଥିଲେ। ତାଙ୍କର ଏହି ସାମ୍ୟତା ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କୁ 'ସାବର୍ଣି' ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ଯିଏ ବୈବସ୍ବତ ମନୁଙ୍କ ପୁତ୍ର। ପରେ ତିନି ଝିଅ—ତାପତୀ ଓ ତ୍ୱଷ୍ଟାର ଝିଅ ଜନ୍ମିଲେ। ଚାୟାରେ, ସୂର୍ୟ ଏକ ପୁତ୍ର ସଂଜ୍ଞେୟଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ; ଚାୟା ଏହି ପୁତ୍ର ପ୍ରତି ଅଧିକ ସ୍ନେହ ଦେଖାଇଲେ, ମନୁ ପ୍ରତି କମ। ବଡ଼ ଭାଇ ମନୁ ଏହା ସହିପାରିଲେ ନାହିଁ; ଯମ ରୋଷରେ ତାଙ୍କୁ ଧମକ ଦେଲେ ଏବଂ ଦାହିଣ ପାଦ ଉଠାଇଲେ। ଚାୟା ଯମଙ୍କୁ ଶାପ ଦେଲେ: "ତୁମର ଏହି ପାଦ କୀଟରେ ଭରିଯାଉ, ରକ୍ତ-ପୁୟ ଝରିଯାଉ।" ଏହି ଶାପରେ ଯମ ଦୁଃଖିତ ହୋଇ ପିତାଙ୍କୁ କହିଲେ: "ମୋତେ ମାତା ଅକାରଣ ରେ ଶାପ ଦେଲେ, ମୁଁ ସେମାନେ ପାଇଁ କେବଳ ଏକଥର ହଳକା ଭାବେ ପାଦ ଉଠାଇଥିଲି, ମନୁ ମୋତେ ରୋକିଥିଲେ ମଧ୍ୟ। ସେ ଆମର ସତ୍ୟ ମାତା ନୁହେଁ, କାରଣ ତାଙ୍କର ସ୍ନେହ ସମାନ ନୁହେଁ।" ସୂର୍ୟଦେବ କହିଲେ: "ମୁଁ କଣ କରିପାରିବି? ସୁଖ ପାଇଁ ଦୁଃଖ ଭୋଗ କରିବା ସାଧାରଣ; ଏହା କର୍ମର ଶୃଂଖଳା। ତୁମ ପାଦରେ କାଉଁ କୀଟ ଖାଇବ, ଏହା ଅପଙ୍ଗ ଓ ବିକୃତ ହେବ।" ଏପରେ ଯମ ଦୃଢ଼ ତପସ୍ୟା କଲେ, ଅନାସକ୍ତିରେ ପବିତ୍ର ପୁଷ୍କରକ୍ଷେତ୍ରରେ ଫଳ, ଫେନ ଓ ବାୟୁ ଉପରେ ଜୀବନ ଧାରଣ କଲେ। ଦଶ ହଜାର ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରଜାପତିଙ୍କୁ ପୂଜା କରି, ତାଙ୍କର ତପସ୍ୟାରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ, ପଦ୍ମଭୂ ତାଙ୍କୁ ଜଗତ୍ର ରକ୍ଷକ, ପିତୃମାନ୍ୟ ଏବଂ ଧର୍ମ-ଅଧର୍ମର ନିର୍ଣ୍ଣୟ ଅଧିକାର ଦେଲେ। ଏହିପରେ ବିବସ୍ୱାନ୍ ସଂଜ୍ଞାଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟ ଜାଣି, ତ୍ୱଷ୍ଟାଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲେ ଓ କ୍ରୋଧରେ କହିଲେ। ତ୍ୱଷ୍ଟା ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦେଇ କହିଲେ: "ତୁମର ତେଜ ଅସହ୍ୟ ହେବାରୁ ସଂଜ୍ଞା ଏଠାରେ ଘୋଡ଼ୀ ରୂପ ଧାରଣ କରି ଆସିଥିଲେ; ମୁଁ ତୁମ ଭୟରେ ତାଙ୍କୁ ରୋକିଥିଲି। ତୁମେ ଏଠାକୁ ଅଜଣା ମନୋଭାବରେ ଆସିଛ, ଏହିପରି ସ୍ଥିତିରେ ମୋ ଗୃହରେ ପ୍ରବେଶ ଯୋଗ୍ୟ ନୁହଁ।" ଏପରେ ସଂଜ୍ଞା ଶୀଘ୍ର ମାରୁଭୂମିକୁ ଯାଇ, ନିର୍ମଳ ଘୋଡ଼ୀ ରୂପ ଧାରଣ କରି ପୃଥିବୀରେ ଦଢ଼ା ହେଲେ।