ଏହି ପବିତ୍ର କଥାରେ, ପୁଲସ୍ତ୍ୟ ଋଷି ମନୁଷ୍ୟର ମନ୍ତ୍ରଣା ଏବଂ ମନ୍ୱନ୍ତର ର ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ ଦୀର୍ଘ କ୍ରମ ରେ ବିବେଚନା କରିଛନ୍ତି। ଆରମ୍ଭରେ, ତିନିଏ ମନ୍ୱନ୍ତର ଅନୁସୃତି ରେ ସପ୍ତ ଋଷି ମାନେ ଦତ୍ତ, ଅଗ୍ନି, ଚ୍ୟବନ, ସ୍ତମ୍ଭ, ପ୍ରାଣ, କଶ୍ୟପ ଏବଂ ଅର୍ବା ବୃହସ୍ପତି ହେବାକୁ ଥିଲେ। ସ୍ୱାରୋଚିଷ ମନ୍ୱନ୍ତର ରେ ଦେବମାନେ ତୁଷିତା ନାମରେ ପରିଚିତ ଥିଲେ—ହବୀନ୍ଦ୍ର, ସୁକୃତ, ମୂର୍ତି, ଆପ ଏବଂ ଜ୍ୟୋତିରଥ ରେ ସ୍ମୃତି ରଖାଯାଇଛି। ଏହି ସମୟରେ ବସିଷ୍ଠ ର ସାତ ପୁଅ ଉତ୍ପତ୍ତି କରିଥିଲେ, ଏହି ହେଉଛି ଦ୍ୱିତୀୟ ମନ୍ୱନ୍ତର ର କଥା। ତାପରେ ଆସିଲା ତୃତୀୟ ମନ୍ୱନ୍ତର, ଯେଉଁଠାରେ ଉତ୍ତମ ନାମକ ମନୁ ଦଶ ପୁଅ ଉତ୍ପନ୍ନ କରିଥିଲେ—ଇଷ, ଉର୍ଜ, ତନୂଜ, ଶୁଚି, ଶୁକ୍ର, ମଧୁ, ମାଧବ, ନଭସି, ନଭସ, ସହା ଏବଂ ସହସ୍ୟ। ଏମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଉତ୍ତମ ସବୁଠୁ ବିଶିଷ୍ଟ ଥିଲେ। ଦେବମାନେ ଭାନବ ନାମରେ ଜଣାଯାଇଥିଲେ, ଏବଂ ଉର୍ଜମାନେ ସପ୍ତ ଋଷି ଭାବେ ପରିଚିତ ହେଲେ—କୌକଭିଣ୍ଡି, କୁତୁଣ୍ଡ, ଦାଳଭ୍ୟ, ଶଂଖ, ପ୍ରବାହିତ, ମିତି ଏବଂ ସଂମିତି। ଏମାନେ ଯୋଗରେ ଅତ୍ୟଧିକ ବୃଦ୍ଧି ପାଇଲେ। ଚତୁର୍ଥ ମନ୍ୱନ୍ତର ତାମସ ଭାବେ ପରିଚିତ। ଏଠି କପି, ପୃଥୁ, ଅଗ୍ନି, ଅକପି, କବି, ଜନ୍ୟଧାମନ ଏବଂ ଔନୌ—ଏହି ସାତ ଋଷି ନାମରେ ଚିହ୍ନିତ। ଦେବମାନେ ସାଧ୍ୟ ଭାବେ ପରିଚିତ ହେଲେ। ତାମସ ମନୁର ଦଶ ପୁଅ ଅକଲ୍ମଷ, ତପୋଧନ୍ବିନ, ତପୋମୂଳ, ତପୋଧନ, ତପୋରାଶି, ତପସ୍ୟ, ସୁତପସ୍ୟ ଏବଂ ପରମ୍ତପ—ଏମାନେ ଉତ୍ପତ୍ତି କରିଥିଲେ। ପଞ୍ଚମ ମନ୍ୱନ୍ତର ରେ ରୈବତ ନାମକ ମନୁ ଦଶ ପୁଅ ଉତ୍ପନ୍ନ କରିଥିଲେ—ଦେବବାହୁ, ସୁବାହୁ, ପର୍ଜନ୍ୟ, ସମୟ, ହିରଣ୍ୟରୋମା, ସପ୍ତାଶ୍ୱ। ଦେବମାନେ ଭୂତରାଜ ଭାବେ ଜଣାଯାଇଥିଲେ, ଏବଂ ପ୍ରକୃତି ମାନେ ସମ୍ମୃତ। ଅବଶ, ତତ୍ୱଦର୍ଶିନ, ବୀତିମାନ, ହବ୍ୟପା, କପି, ମୁକ୍ତ, ନିରୁତ୍ସୁକ, ସତ୍ୱ, ନିର୍ମୋହ, ପ୍ରକାଶକ—ଏହି ଦଶ ପୁଅ ଧର୍ମ, ପ୍ରତାପ ଏବଂ ଶକ୍ତିରେ ଅତ୍ୟଧିକ ଥିଲେ। ସପ୍ତ ଋଷି ଭୃଗୁ, ସୁଧାମା, ବିରଜ, ସହିଷ୍ଣୁ, ନାରଦ, ବିବସ୍ୱାନ, କୃତି ନାମରେ ପରିଚିତ। ଷଷ୍ଠ ମନ୍ୱନ୍ତର ଚାକ୍ଷୁଷ ମନୁର ସମୟରେ ଦେବମାନେ ଲେଖା ଭାବେ ଜଣାଯାଇଥିଲେ; ବିଭବ ଏବଂ ପୃଥକ୍ଚାନୁ ଦେବମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଥିଲେ। ଚାକ୍ଷୁଷ ମନୁର ଦଶ ପୁଅ ରୁରୁ ଏବଂ ଅନ୍ୟମାନେ ଉଲ୍ଲେଖିତ। ଏପରେ ସପ୍ତମ ମନ୍ୱନ୍ତର ବୈବସ୍ୱତ ଆସେ, ଏଠି ଅତ୍ରି, ବସିଷ୍ଠ, କଶ୍ୟପ, ଗୌତମ, ଭାରଦ୍ୱାଜ, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଏବଂ ଜମଦଗ୍ନି—ଏମାନେ ପ୍ରସ୍ତୁତ ସମୟର ସପ୍ତ ଋଷି। ଏମାନେ ଧର୍ମର ନିୟମ ନିର୍ମାଣ କରି ସର୍ବୋଚ୍ଚ ପଦ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି। ଭବିଷ୍ୟତ ସାବର୍ଣି ମନୁର ସମୟରେ ଅଶ୍ୱଥାମାନ, ଶରଦ୍ୱାନ, କୌଶିକ, ଗାଳବ, ଶତାନନ୍ଦ, କାଶ୍ୟପ ଏବଂ ରାମ—ଏହି ସପ୍ତ ଋଷି ନାମରେ ଉଲ୍ଲେଖିତ। ଆର୍କ ସାବର୍ଣି ମନୁର ପୁଅ ଧୃତି, ବରୀୟାନ, ଯବସୁ, ସୁବର୍ଣ୍ଣ, ଧୃତି, ବରିଷ୍ଣୁବୀର୍ୟ, ସୁମତି, ବସୁ, ଶୁକ୍ର—ଏମାନେ ଉଲ୍ଲେଖିତ। ରୁଚି ପ୍ରଜାପତିଙ୍କର ପୁଅ ରୌଚ୍ୟା ମନୁ ହେବେ, ଭୂତିଙ୍କର ପୁଅ ଭୌତ୍ୟା ମନୁ ହେବେ। ମେରୁସାବର୍ଣି, ଋଭୁ, ଋତୁଧାମା, ବିଷ୍ୱକ୍ସେନ ମନୁ ଭାବେ ଉଲ୍ଲେଖିତ। ଏହି ସମସ୍ତ ପୂର୍ବ ଏବଂ ଭବିଷ୍ୟତ ମନୁମାନେ ଏକ ହଜାର ଯୁଗ ରେ ବ୍ୟାପ୍ତ। ପ୍ରତ୍ୟେକ ମନ୍ୱନ୍ତର ରେ ଚଳନ ଏବଂ ଅଚଳ ସମସ୍ତ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ; କିନ୍ତୁ ଏକ କଳ୍ପର ଶେଷରେ, ବ୍ରହ୍ମା ସହିତ ସମସ୍ତ ମୁକ୍ତି ଲାଭ କରନ୍ତି। ଏହି ହଜାର ଯୁଗର ଶେଷରେ, ବ୍ରହ୍ମା ଏବଂ ଅନ୍ୟମାନେ ପୁନଃ ପୁନଃ ନଷ୍ଟ ହୁଅନ୍ତି; ଶେଷରେ ସେମାନେ ବିଷ୍ଣୁ ସହିତ ଏକତ୍ୱ ପାଇଥିବା କଥା ରହିଛି। ଏଠିରେ ଭୀଷ୍ମ ପ୍ରଶ୍ନ କରନ୍ତି—ପ୍ରାଚୀନ ସମୟରେ ଅନେକ ରାଜା ଭୂମିର ଉପଭୋଗ କରିଥିଲେ, ଏବେ ରାଜାମାନେ ନାହାନ୍ତି, ତେଣୁ ଭୂମି କାହାର? ଏବଂ ଭୂମି ନାମ କିପରି ହେଲା? ଗୌରୀ ନାମ କାହିଁକି ଦିଆଯାଇଛି? ପୁଲସ୍ତ୍ୟ ଉତ୍ତର ଦେଇ କହିଛନ୍ତି—ପ୍ରାଥମିକ ଯୁଗରେ ଏକ ପ୍ରଜାପତି ଅଙ୍ଗ ଥିଲେ; ସେ ମୃତ୍ୟୁର କନ୍ୟାଙ୍କୁ ବିବାହ କରିଥିଲେ, ଯାହା ଅତ୍ୟନ୍ତ ବିକୃତ ଦେହର ଥିଲେ। ସେଠିଁ ଏକ ପୁଅ ଭୂମିର ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାଜା ବେନ ଜନ୍ମ ନେଲା, ଯିଏ ଅଧର୍ମ ଏବଂ କାମରେ ଲିନ ଥିଲା। ବେନ ଅନ୍ୟାୟ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥିଲା, ଅନ୍ୟମାନଙ୍କର ପତ୍ନୀମାନେ ଉପହୃତ କରିଥିଲା; ଏହାର ଶାନ୍ତି ଏବଂ ଲୋକମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ ମହାଋଷିମାନେ ଉଦ୍ୟମ କଲେ। ତାଙ୍କୁ ଅନୁରୋଧ କରିଲେ ମଧ୍ୟ, ସେ ରକ୍ଷା ଦେଲେ ନାହିଁ; ରାଜାଙ୍କ ଭୟରେ ଦୁଃଖିତ ହୋଇ ଋଷିମାନେ ଶାପ ଦେଇ ତାଙ୍କୁ ହତ କଲେ। ଏହାପରେ, ନିର୍ମଳ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ବେନଙ୍କର ଦେହକୁ ମଥନ କଲେ; ଏହି ଦେହର ମଥନରୁ ମ୍ଲେଚ୍ଛ ଜାତି ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା। ମାତୃ ଭାଗରୁ କଳିକା ଭଳି କଳା ଦେହର ଜନ୍ମ ହେଲା; ପିତୃ ଭାଗରୁ ଏକ ଧର୍ମପରାୟଣ, ଧର୍ମ କରିବା ଯୋଗ୍ୟ ପୁଅ ଜନ୍ମ ନେଲା। ଡାହା ହାତରୁ ଏକ ପୁଅ ଜନ୍ମ ନେଲା, ଯିଏ ଧନୁ, ବାଣ ଏବଂ ଗଦା ଧରିଥିଲା, ଦିବ୍ୟ ତେଜରେ ଆଲୋକିତ, ମଣି ମୟ ଅଭୂଷଣ ଏବଂ କଙ୍ଗନ ପିନ୍ଧିଥିଲା। ଏହି ପୁଅ ପୃଥୁ ନାମରେ ପରିଚିତ ହେଲେ, ଯିଏ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଅଂଶରୁ ଜନ୍ମ ନେଲେ। ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ତାଙ୍କୁ ଅଭିଷେକ କଲେ, ସେ ଅତ୍ୟନ୍ତ କଠିନ ତପସ୍ୟା କଲେ। ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଆଶୀର୍ବାଦରେ, ସେ ସମସ୍ତ ଉପରେ ରାଜାଧିରାଜ ହେଲେ; ଭୂମିରେ ବେଦ ପାଠ ଏବଂ ହବନ ନ ହୋଇଥିବା, ଧର୍ମ ନ ଥିବା ଦେଖି, ସେ ଏହାର ଉଦ୍ଧାର ପାଇଁ ଉଦ୍ୟମ କଲେ।