ଶୁଚି ତାମ୍ରାଙ୍କର ଝିଅ ଥିଲେ । ତାଙ୍କଠାରୁ ହଂସ, ବକ, କାରଣ୍ଡ, ଏବଂ ଜଳପକ୍ଷୀମାନେ ଜନ୍ମଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ । ଏହିମାନେ ତାମ୍ରାଙ୍କର କନ୍ୟା ବୋଲି କହାଯାଏ । ଏବେ ଆମେ ଭିନତା ବିଷୟରେ ଶୁଣିବା । ଭିନତାଙ୍କଠାରୁ ଜନ୍ମହେଉଥିଲେ ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ଗରୁଡ଼, ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କର ନାୟକ ଅରୁଣ ଏବଂ ଆକାଶରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ କନ୍ୟା ସୌଦାମିନୀ । ଅରୁଣଙ୍କ ଦୁଇ ପୁଅ ସମ୍ପାତି ଓ ଜଟାୟୁ ଥିଲେ । ସମ୍ପାତିଙ୍କ ପୁଅ ଥିଲେ ବଭ୍ରୁ ଓ ଶୀଘ୍ରଗ, ଯେଉଁମାନେ ବିଶିଷ୍ଟ ନାମଧାରୀ । ଜଟାୟୁଙ୍କର ପୁଅ କର୍ଣ୍ଣିକାର ଓ ଶତଗାମୀ ଥିଲେ, ଏହିମାନେ ଦୁଇଁଜଣେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଥିଲେ । ତାଙ୍କର ସନ୍ତାନ ଓ ପରମ୍ପରାର ପକ୍ଷୀମାନେ ଅସଂଖ୍ୟ ଥିଲେ । ସୁରସାଠାରୁ ପୁରୁଣା କାଳରେ ହଜାର ନାଗ ଜନ୍ମିଥିଲେ । କଦ୍ରୁ, ଧର୍ମନିଷ୍ଠା ଥିଲେ, ସେ ହଜାର ମୁଣ୍ଡିଆ ନାଗ ପାଇଥିଲେ । ଏମାନେ ମଧ୍ୟରୁ ଛବିଶି ଜଣେ ମୁଖ୍ୟ ନାଗ ବୋଲି ପ୍ରସିଦ୍ଧ: ଶେଷ, ବାସୁକି, କର୍କୋଟକ, ଶଂଖ, ଏଇରାବତ, କମ୍ବଳ, ଧନଞ୍ଜୟ, ମହାନୀଳ, ପଦ୍ମ, ଅଶ୍ୱତର, ତକ୍ଷକ, ଏଲାପତ୍ର, ମହାପଦ୍ମ, ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର, ବଳାହକ, ଶଂଖପାଳ, ମହାଶଂଖ, ପୁଷ୍ପଦଂଷ୍ଟ୍ର, ଶୁଭମୁଖି, ଶଂଖରୋମ, ନହୁଷ, ରମଣ, ପଣି, କପିଳ, ଦୁର୍ମୁଖ, ପତଞ୍ଜଳି ଓ ଅନ୍ୟମାନେ । ଏହିମାନଙ୍କର ପୁଅ ଓ ପଉତିମାନେ ବି ଅସଂଖ୍ୟ ଥିଲେ । ଏମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ବହୁତ ନାଗମାନେ ଜନମେଜୟଙ୍କ ଯଜ୍ଞ ଘରେ ଦଗ୍ଧ ହୋଇଥିଲେ, ଯେଉଁଠି ରାକ୍ଷସମାନେ ମଧ୍ୟ ଅନେକ ଥିଲେ । ସେହି ଦଗ୍ଧ ନାଗମାନେ ସୁନମାନଙ୍କ କ୍ରୋଧରେ ପୁନି ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ । ଖଡ଼ଦନ୍ତୀମାନେ, ନକ୍ତି, କାଉଁ, ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଜନ୍ତୁମାନେ, ଏହିଠି ଭୀମସେନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବିନାଶ ପାଇଥିଲେ । ଏହିମାନଙ୍କ ସହିତ ମହିଷ, ଗାଈ ଓ ଗୋପୀମାନେ ମଧ୍ୟ ଥିଲେ । ସୁରଭି, କଶ୍ୟପଙ୍କ ଠାରୁ, ତିନି ପ୍ରକାରର ସନ୍ତାନ ଦେଇଥିଲେ: ଏକ ଋଷିମାନଙ୍କର ସମୂହ, ଏକ ଅପ୍ସରାମାନଙ୍କର ଦଳ ଓ ଏକ ଅପ୍ସରାମାନଙ୍କ ସମୂହ । ଏହିପରି, ଇରା କିନ୍ନର ଓ ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ଓ ଅନେକ ପ୍ରକାର ଘାସ, ଗଛ, ଲତା, ଝାଡ଼ି ଜନ୍ମାଇଥିଲେ । ଖସା, କଶ୍ୟପଙ୍କଠାରୁ, କୋଟିକୋଟି ଯକ୍ଷ ଓ ରାକ୍ଷସ ଜନ୍ମାଇଥିଲେ । ଏହିମାନେ କଶ୍ୟପଙ୍କ ପରମ୍ପରାର ଶତଶଃ ଓ ସହସ୍ରଶଃ ସନ୍ତାନ । ହେ ଭୀଷ୍ମ, ଏହି ମନ୍ବନ୍ତରରେ, ଏହି ସୃଷ୍ଟିକୁ ସ୍ୱାରୋଚିଷ ବୋଲି ଜଣାଯାଏ । ଏହାପରେ, ଧର୍ମଜ୍ଞା ଦିତି, କଶ୍ୟପଙ୍କଠାରୁ ଏକାଳିସି ଜଣ ମରୁତଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେଇଥିଲେ, ଯେଉଁମାନେ ଦେବତାଙ୍କ ପ୍ରିୟ ଥିଲେ । ଏଠି ଭୀଷ୍ମ ପଚାରିଲେ: “ଦିତିଙ୍କ ପୁଅ ମରୁତମାନେ କିପରି ଜନ୍ମ ନେଲେ? ଏବଂ ଦେବତାଙ୍କ ସହିତ ଶତ୍ରୁ ହେବା ସତ୍ତ୍ୱେ ଏମାନେ କିପରି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସଉହାର୍ଦ୍ୟ ଲାଗିଲେ?” ପୁଲସ୍ତ୍ୟ କହିଲେ: ପୁରୁଣା କାଳରେ, ଦେବତା ଓ ଅସୁରମାନେ ଯୁଦ୍ଧ କରୁଥିଲେ । ସେଠି ଦିତିଙ୍କ ପୁଅ ଓ ନାତିମାନେ ହରି ଓ ଦେବତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବଧ ହୋଇଥିଲେ । ଏହି ଦୁଃଖରେ ଦିତି ମହାପୃଥିବୀରେ ଗଲେ । ସେ ପୁଷ୍କର ମହାତୀର୍ଥରେ, ଶୁଭ୍ର ସରସ୍ୱତୀ ନଦୀକୂଳରେ, ତାଙ୍କ ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ପୂଜା ଓ କଠିନ ତପସ୍ୟା କରିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ । ଦିତି, ଦୈତ୍ୟମାତା, ଦୃଢ଼ ନିୟମରେ ଅଟୁଟ ଥିଲେ, ଫଳ ଖାଇ ଏବଂ କୃଚ୍ଛ୍ର ଓ ଚାନ୍ଦ୍ରାୟଣ ଭଳି କଠିନ ବ୍ରତ କରୁଥିଲେ । ଏହିପରି ଏକଶଏ ବର୍ଷ ଓ ତାହାଠାରୁ ଅଧିକ ସମୟ ତାଙ୍କ ବୟସ ଓ ଦୁଃଖରେ କ୍ଷୀଣ ହୋଇ ତପସ୍ୟା କରିଥିଲେ । ପରେ, ତାଙ୍କ ତପସ୍ୟାର ତାପରେ ତାଙ୍କ ମନେ ପ୍ରଶ୍ନ ଉଠିଲା ଏବଂ ତିନି ବସିଷ୍ଠ ଓ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ: “ମୋର ପୁଅ ଦୁଃଖ ନଶ କରିବା ଓ ଏହି ଲୋକ ଓ ପରଲୋକର ଶୁଭ ଫଳ ଦେଇଥିବା କୌଣସି ବ୍ରତ ଅଛି କି? ମୋତେ କୃପାକରି କହନ୍ତୁ।” ତେବେ ବସିଷ୍ଠ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ କହିଲେ: “ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ମାସର ପୂର୍ଣ୍ଣିମା ବ୍ରତ ଅଛି, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ପୁଅ ଦୁଃଖରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳେ ।” ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ: “ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ମୁଁ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହେଁ, ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ପୂର୍ଣ୍ଣିମା ବ୍ରତ କେମିତି ଦିତି ପୁନି ଏକାଳିସି ପୁଅ ପାଇଥିଲେ?” ପୁଲସ୍ତ୍ୟ କହିଲେ: “ଯେଉଁ ବ୍ରତ ପୂର୍ବରୁ ବସିଷ୍ଠ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ଦିତିଙ୍କୁ କହିଥିଲେ, ତାହାକୁ ମୁଁ ବିସ୍ତୃତ ଭାବେ କହୁଛି । ଯ୍ୟେଷ୍ଠ ମାସର ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷର ପୂର୍ଣ୍ଣିମା ତିଥିରେ, ଏହି ବ୍ରତ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରିବାକୁ ଅଟୁଟ ଘଟ ରଖିବା ଉଚିତ୍, ଯାହା ଧଳା ଚାଉଳ ଭରା ଥିବ । ସେଠି ବିଭିନ୍ନ ଫଳ, ଖଣ୍ଡ ଓ ଧଳା ବସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱିତୟ ଦେଇ ସଜାଇବା ଦରକାର, ଧଳା ଚନ୍ଦନ ଲାଗିବା ଉଚିତ୍ । ଏହାପରେ ସମ୍ଭବ ହେଲେ ବିଭିନ୍ନ ଖାଦ୍ୟ ଓ ସୁନା ଦେଇ ତିଆରି କରିବା ଦରକାର । ତାହାପରେ ତାରେ ଗୁଡ଼ ଭରା ତମ୍ବା ଭାଣ୍ଡ ରଖିବା ଉଚିତ୍ । ଏହା ଉପରେ ପଦ୍ମାକାର ଗଭୀରତାରେ ସୁନାରେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ମୂର୍ତ୍ତି ତିଆରି କରିବା ଦରକାର । ତାଙ୍କ ବାମ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ସବିତ୍ରୀଙ୍କୁ ଚିନି ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ କରି ରଖିବା ଉଚିତ୍ । ଦୁହିଁଜଣଙ୍କୁ ଗନ୍ଧ ଓ ଧୂପ ଦେଇ, ଗୀତ-ବାଦ୍ୟ ରଖିବା ଉଚିତ୍ । ଏହି ବ୍ୟବସ୍ଥା ନଥିଲେ, ପ୍ରଜାପତି ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପଦ୍ମ ପୂଜା ପରି କରିବା ଦରକାର । ଗୁଡ଼ରେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ମନୋହର ମୂର୍ତ୍ତି ତିଆରି କରି, ଧଳା ଫୁଲ, ଅପକ୍ୱ ଚାଉଳ ଓ ତିଳ ଦ୍ୱାରା ପଦ୍ମଜଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ୍ । ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପାଦ ପୂଜା, ଶ୍ରୀଦାତାଙ୍କ ଜଙ୍ଘା, ବିରିଞ୍ଚିଙ୍କ ଗୁଡ଼ି, ମନ୍ମଥଙ୍କ କଟି ପୂଜା କରିବା ଦରକାର । ଅବ୍ୟାହତ ପେଟ ଥିବାଙ୍କୁ ଉଦର ପୂଜା, ଅକ୍ଲାନ୍ତ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତାଙ୍କୁ ବକ୍ଷସ୍ଥଳ, ପଦ୍ମମୁଖୀଙ୍କୁ ମୁହଁ, ଵେଦଧାରୀଙ୍କୁ ବାହୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ୍ । ସର୍ବବ୍ୟାପୀଙ୍କୁ ନମସ୍କାର ଓ ମୁଣ୍ଡରେ ପଦ୍ମ ପୂଜା କରିବା ପରେ ପ୍ରଭାତରେ ଏହି ଘଟ ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦାନ କରିବା ଉଚିତ୍ । ଭକ୍ତିରେ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଭୋଜନ ଦେଇ, ନିଜେ ଲୁଣ ଖାଇବା ନୁହେଁ । ପରିକ୍ରମା କରି ଏହି ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବା ଦରକାର: “ସମସ୍ତ ଜଗତର ପିତା, ହୃଦୟସ୍ଥ ଆନନ୍ଦ ଭଗବାନ ବ୍ରହ୍ମା ଏଠି ପ୍ରସନ୍ନ ହେଉନ୍ତୁ ।” ଏହିପରି ପ୍ରତିମାସ ଏହି ବ୍ରତ କରିବା ଉଚିତ୍ । ପୂର୍ଣ୍ଣିମାରେ ଉପବାସୀ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଦରକାର । ରାତିରେ ଏକ ଫଳ ଖାଇ ଭୂମିରେ ଶୋଇବା ଉଚିତ୍ । ତେରୋଟିଏ ମାସ ପରେ ଘିଅ ଦେଇ ଏକ ଗାଈ ଦାନ କରିବା ଦରକାର ।