ନାରଦ ମହାମୁନି ବ୍ରହ୍ମା, ବ୍ରିହସ୍ପତି ଓ ମହେଶ୍ୱରଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଧର୍ମର ଗୁଡ଼ିକୁ ଜାଣିବାକୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଉତ୍ସୁକ ଥିଲେ । ସେ ଜାଣିଲେ—ଅନୁଚିତ ଧନ, ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କର ଧନ, ଦରିଦ୍ରଙ୍କର ଧନ, ଓ ଗୁରୁ ବା ବନ୍ଧୁଙ୍କର ସ୍ୱର୍ଣ୍ଣ ଆଦି ଅନ୍ୟ ଲୋକଙ୍କ ନିକଟରେ ଯିଏ ରଖେ, ସେ ନିଜ ପରିବାର ଓ ନିଜ ନାଶକୁ ନେଇଯାଏ । ଏହି ଧନ ଶେଷରେ କେବଳ କ୍ଷତି ଦେଇଥାଏ । ଯଦି ଏହି ସ୍ୱର୍ଣ୍ଣ ଶିକ୍ଷକ, ବନ୍ଧୁ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଗୁଣୀ ବା ଦରିଦ୍ରଙ୍କର ହୁଏ, ଏହା ସବୁବେଳେ ଅପକାରକ ହୁଏ । ଯିଏ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ, ନମ୍ର, ନିଜ ଧନରେ ଆତ୍ମସନ୍ତୁଷ୍ଟ, ଓ ବେଦାଧ୍ୟୟନ, ତପସ୍ୟା, ଜ୍ଞାନ ଓ ନିଗ୍ରହରେ ନିଷ୍ଠା ରଖେ, ତାଙ୍କୁ ଦିଆଯାଇଥିବା ଦାନ ଅବିନାଶୀ ହୁଏ । ଏହା ଏମିତି ଯେ, ଶୁଧ୍ଧ ପାତ୍ରରେ ଦୁଧ, ଦହି, ଘୃତ ବା ମଧୁ ରଖିଲେ ଯେପରି ଶୁଭ ଫଳ ମିଳେ । କିନ୍ତୁ ଦୁର୍ବଳ ପାତ୍ର ଭିତରେ ଏହି ସବୁ ରଖିଲେ, ଏହା ପାତ୍ରକୁ ଭାଙ୍ଗିଦିଏ, କିନ୍ତୁ ପାତ୍ର ନଷ୍ଟ ହୁଏନାହିଁ । ଏହିପରି, ଜମି, ସ୍ୱର୍ଣ୍ଣ, ବସ୍ତ୍ର, ଖାଦ୍ୟ, ମାଟି, ତିଳ ଯଦି ଅଜ୍ଞାନୀଙ୍କ ହାତକୁ ପଡ଼େ, ସେ ଜଳିକି ଖାକ ହୋଇଯାଏ । ଯିଏ ନୂତନ ପୋକରି ତିଆରି କରେ କିମ୍ବା ପୁରୁଣା ପୋକରି ଖନନ କରେ, ସେ ନିଜ ବଂଶକୁ ଉନ୍ନତି କରେ ଓ ସ୍ୱର୍ଗରେ ମାନ୍ୟତା ପାଏ । ପୋକରି, କୁଆଁ, ତାଳାବ, ଉଦ୍ୟାନ ଯଦି ପୁନଃନିର୍ମିତ ଓ ସଂରକ୍ଷିତ ହୁଏ, ସେମାନେ ମୁକ୍ତା ଭଳି ଫଳ ଦିଏ । ଗରମ ରୁତୁରେ ଯେଉଁ ପାଣି ଦିଏ, ସେ କେବେ ଦୁଃଖ, ବିପଦ ବା କଷ୍ଟ ଦେଖିନଥାଏ । ଏକ ଦିନ ପୃଥିବୀରେ ରହିଥିବା ପାଣି ସତ୍କାର କଲେ ସେ ସପ୍ତ ପୂର୍ବଜ ଓ ସପ୍ତ ପରବର୍ତ୍ତୀ ପିଢିକୁ ଉଦ୍ଧାର କରିଦିଏ । ଦୀପ ଦାନ କରିଲେ ମନୁଷ୍ୟ ଦୀପ୍ତିମାନ ହୁଏ । ଦାନ କରିଲେ ସ୍ମୃତି ଓ ବୁଦ୍ଧି ବୃଦ୍ଧି ପାଏ; ଯଦି କିଛି ପାପ ହେବା ସତ୍ତ୍ୱେ ଚିନ୍ତାଭାବରେ ଦାନ କରାଯାଏ, ବିଶେଷକରି ବ୍ରାହ୍ମଣକୁ, ତେବେ ସେ ପାପରେ ଲିପ୍ତ ହୁଏନାହିଁ । କିନ୍ତୁ ଜମି, ଗାଁ ବା ଧନ ଜବରଦସ୍ତି ନେଇଲେ, ଏବଂ ଯିଏ ଦୁର୍ବୃତ୍ତି ଦେଖି ବି ଚୁପ୍ ରହେ, ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ହନ୍ତା ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କରାଯାଏ, ବିଶେଷକରି ବିବାହ, ବଳି, ବା ଦାନ ସମୟରେ । ଯିଏ ମୂଢ଼ତାବଶତଃ ବାଧା ଦେଉଛି, ସେ ମୃତ୍ୟୁ ପରେ କୀଟ ହୋଇ ଜନ୍ମ ନେଉଛି । ଧନ ଦାନରେ ବୃଦ୍ଧି, ଜୀବ ରକ୍ଷାରେ ଆୟୁ ବୃଦ୍ଧି ହୁଏ । ଅହିଂସା ଫଳରେ ଶୋଭା, ଶ୍ରୀ, ଓ ଆରୋଗ୍ୟ ମିଳେ; ଫଳ ଓ ମୂଳ ଭୋଜନରେ ଉପାସନା ହୁଏ; ସତ୍ୟରେ ସ୍ୱର୍ଗ ପ୍ରାପ୍ତି ହୁଏ । ଉପବାସରେ ମୃତ୍ୟୁ ଯାଏଁ ଧାରଣ କଲେ ଏଠାରେ ସବୁଠି ରାଜା ଭଳି ଆନନ୍ଦ ମିଳେ । ଯିଏ ଘାସ ଖାଏ, ସେ ଇନ୍ଦ୍ର ବ୍ରତରେ ସହଜତା ଲାଭ କରେ । ଦିନକୁ ତିନିଥର ବାଥ କରି ଶୁଧୁ ବାୟୁ ପାନ କଲେ, ଯଜ୍ଞର ଫଳ ମିଳେ । ସବୁବେଳେ ସ୍ନାନ କରିଲେ ସାୟନ୍ଧ୍ୟ ବେଳେ ବେଦ ପାଠରେ ପାରଙ୍ଗତ ହୁଏ । ଅହିଂସକ ଲୋକ ଭିରାଜ ଲୋକରେ, ଅବିନାଶୀ ସ୍ୱର୍ଗରେ ପ୍ରାପ୍ତି ହୁଏ; ଅଗ୍ନିରେ ପ୍ରବେଶ କରିଥିବା ଲୋକ ବ୍ରହ୍ମା ଲୋକରେ ସମ୍ମାନିତ ହୁଏ । ରସର ତ୍ୟାଗରେ ଗାଁ ଓ ପୁତ୍ର ମିଳେ; ଉପବାସରେ ସ୍ୱର୍ଗରେ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ରହିପାରିଥାଏ । ସବୁବେଳେ ଭୂମିରେ ଶୋଇଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ଚାହିଦା ଅନୁଯାୟୀ ଫଳ ପାଏ; ଶୂରବ୍ରତ, ଶୂର ଶୟନ, ଶୂର ଦଣ୍ଡ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରିଥିଲେ ତାଙ୍କର ଲୋକ ଅକ୍ଷୟ ହୁଏ, ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ହୁଏ । ଏଭଳି ଉପବାସ, ଦୀକ୍ଷା, ଅଭିଷେକ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରିଥିଲେ ଦ୍ୱାଦଶ ବର୍ଷ ପରେ ଶୂରତ୍ୱକୁ ଅତିକ୍ରମ କରି ଶୁଦ୍ଧ ଧର୍ମ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରେ ଓ ସ୍ୱର୍ଗରେ ସମ୍ମାନ ପାଏ । ଯେଉଁ ଦ୍ୱିଜ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରିହସ୍ପତିଙ୍କ ଧର୍ମ ଶାସ୍ତ୍ର ପାଠ କରନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କର ଆୟୁ, ଜ୍ଞାନ, କୀର୍ତ୍ତି ଓ ବଳ ବୃଦ୍ଧି ପାଏ । ଏହି ପରମ ଧର୍ମ ମହେଶ୍ୱର ନାରଦଙ୍କୁ ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ କୁହିଲେ । ଏହି ସବୁ ଶୁଣି, ନାରଦ ପୁନି ମହାଦେବଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ—“ହେ ସମସ୍ତଙ୍କର ନାଥ, ତିନିସ୍ପୃଶା ନାମକ ବ୍ରତ ବିଷୟରେ ମୋତେ ବିସ୍ତାରରେ କୁହନ୍ତୁ, ଯାହା ଶୁଣିଲେ ସମସ୍ତ ଜନ୍ମ-କର୍ମର ବନ୍ଧନ ତୁରନ୍ତ ଛିଣ୍ଡିଯାଏ ।” ମହାଦେବ କହିଲେ—“ଶୁଣ, ଏହି ତିନିସ୍ପୃଶା ନାମକ ମହାବ୍ରତ ଦୁଷ୍କର ପାପ ନାଶ କରେ, ଦୁଃଖ ଦୂର କରେ, ଏହି ନିଜେ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ଅଂଶ । ଯିଏ ଏହି ବ୍ରତ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରେ, ତାଙ୍କର କାମନା ପୂରଣ ହୁଏ; ଯିଏ ନିର୍ମମ ତାଙ୍କୁ ମୋକ୍ଷ ମିଳେ । କଳିଯୁଗରେ ଯିଏ ଦିନେ ଦିନେ ଏହି ବ୍ରତ ପାଠ କରେ, ସେ କେଶବଙ୍କୁ ଦେଖିବା ପରି ପୂଜା କରେ । ଅନ୍ୟ କୌଣସି ପୂଜା, ଯଜ୍ଞ, ପୁଣ୍ୟ କିମ୍ବା କୋଟି ତୀର୍ଥ ଯାତ୍ରା ଦ୍ୱାରା ଯେପରି ମୋକ୍ଷ ମିଳେନାହିଁ, ତିନିସ୍ପୃଶା ନାମକ ବ୍ରତ ଅନୁଷ୍ଠାନ ବିନା ମୋକ୍ଷ ନାହିଁ । ଦ୍ୱିଜ ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ସାଙ୍ଖ୍ୟ ଜ୍ଞାନ କଳିଯୁଗରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ କଠିନ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ନିଗ୍ରହ, ଚିତ୍ତ ସ୍ଥିରତା ନାହିଁ । ଯେଉଁମାନେ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଭୋଗରୁ ବିୟୋଗ ଓ ଧ୍ୟାନ ଶୂନ୍ୟ, ସେମାନେ ତିନିସ୍ପୃଶା ଦ୍ୱାରା ମୋକ୍ଷ ପାଅନ୍ତି । ପୂର୍ବେ ଚତୁର୍ମୁଖ ବ୍ରହ୍ମା ମୋତେ ଏହି ବ୍ରତ ଶେଷ ମହାସାଗରେ କୁହିଥିଲେ, ଯେଉଁବେଳେ ଚକ୍ରଧାରୀ ଭଗବାନ ମତ୍ସ୍ୟ ରୂପେ ଶରଣାଗତଙ୍କୁ ଉପଦେଶ ଦେଇଥିଲେ । ଯେଉଁମାନେ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଭୋଗରେ ଲିନ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ତିନିସ୍ପୃଶା କରିଲେ ମୁଁ ସେମାନଙ୍କୁ ମୋକ୍ଷ ଦେଇଥାଏ । ଏହି ବ୍ରତ ଅନେକ ଋଷିମଣିଷି ଅନୁଷ୍ଠାନ କରିଛନ୍ତି । କାର୍ତ୍ତିକ ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷରେ ଏହି ବ୍ରତ ହେଲେ, ସୋମ ବା ସୋମପୁତ୍ର ସହିତ ଅନେକ କୋଟି ପାପ ନାଶ ହୁଏ । ଏହାର ଉପବାସ କରିଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ଯଦି ବଧ ମଧ୍ୟ କରିଥାଏ, ମହେଶ୍ୱରଙ୍କ ହାତର ବ୍ରହ୍ମା କପାଳ ତୁରନ୍ତ ଭୂମିକୁ ପଡ଼ିଯାଏ । କଳିର ଅନେକ ଦୁଷ୍କର ପାପ ମୁକ୍ତି ମିଳେ, ଦେବୀ ମାଧବଙ୍କ ଉପଦେଶରେ ତିନିସ୍ପୃଶା ନିଷ୍ଠା କରି ତିନି ମାର୍ଗରେ ଚାଲିଥାନ୍ତି । ପୂର୍ବଜନ୍ମର ବାହୁବୀର୍ୟଙ୍କ ଅଷ୍ଟ ବଧ ମଧ୍ୟ ଭୃଗୁଙ୍କ ଉପଦେଶରେ ଏହି ବ୍ରତ ଦ୍ୱାରା ନାଶ ହୋଇଥିଲା । ଏଭଳି, ତିନିସ୍ପୃଶା ନାମକ ଏହି ବ୍ରତ କଳିଯୁଗରେ ସମସ୍ତ ପାପ ଦୂର କରି ମୋକ୍ଷ ପ୍ରଦାନ କରେ ବୋଲି ମହାଦେବ ନାରଦଙ୍କୁ କୁହିଲେ ।