ଦକ୍ଷ ପ୍ରଜାପତିଙ୍କ ପୁତ୍ରମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରଜାସୃଷ୍ଟି କରିବାକୁ ଚାହୁଁଥିଲେ, ସେମାନେ ବଡ଼ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ଏବଂ ମହାନ୍ ଥିଲେ । ଏମିତି ସମୟରେ ନାରଦ ଋଷି, ହର୍ୟଶ୍ୱ ନାମକ ଦକ୍ଷଙ୍କ ପୁତ୍ରମାନେ ଯେଉଁମାନେ ଏକତ୍ରିତ ହୋଇଥିଲେ, ସେମାନଙ୍କୁ ଉପଦେଶ ଦେଲେ— “ପୃଥିବୀର ଉପରେ କିମ୍ବା ତଳେ, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ତୁମେ ତାହାର ମାପ ଜାଣିନିଅ। ଏହା ପରେ, ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତୁମେ ବିସ୍ତୃତ ଭାବେ ସୃଷ୍ଟି କରିବା ଉଚିତ।” ନାରଦଙ୍କ ଏହି ଉପଦେଶ ଶୁଣି, ହର୍ୟଶ୍ୱମାନେ ସମସ୍ତ ଦିଗକୁ ଚାଲିଗଲେ। ସେମାନେ ପୁଣି ଫେରିଲେ ନାହିଁ—ଏକ ନଦୀ ଯିପରି ଶାଗରକୁ ଯାଇ ଫେରି ଆସେ ନାହିଁ, ସେମିତି। ହର୍ୟଶ୍ୱମାନେ ନଷ୍ଟ ହେବା ପରେ, ପ୍ରଜାପତି ଦକ୍ଷ ପୁଣିଥରେ ବୀରିଣୀ ନାମକ ତାଙ୍କ ସ୍ତ୍ରୀଠାରୁ ଏକ ହଜାର ପୁତ୍ର ସୃଷ୍ଟି କଲେ। ସେମାନଙ୍କୁ ଶବଳଶ୍ୱ ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ଏବଂ ସେମାନେ ସୃଷ୍ଟି କାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ଏକତ୍ରିତ ହେଲେ। ଏଠିରେ ନାରଦ ଋଷି ପୁଣିଥରେ ସେମାନଙ୍କୁ ପୂର୍ବବତ୍ ଉପଦେଶ ଦେଲେ—“ପୃଥିବୀର ମାପ ଏବଂ ତୁମେ ତୁମର ଭାଇମାନଙ୍କୁ ଜାଣି ଫେରି ଆସିବା ପରେ, ବିସ୍ତୃତ ଭାବେ ସୃଷ୍ଟି କର।" ଶବଳଶ୍ୱମାନେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କ ଭାଇମାନଙ୍କ ପଥକୁ ଅନୁସରଣ କଲେ, ଏବଂ ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ନ ଫେରିଲେ। ଏହିଠାରୁ ଛୋଟ ଭାଇ ବଡ଼ଭାଇଙ୍କ ପଥ ଅନୁସରଣ କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରେ ନାହିଁ। ଯିଏ ଅନ୍ୟଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କରେ, ସେ ଦୁଃଖ ପାଏ; ତେଣୁ ଏହାକୁ ଏଡ଼ିବା ଉଚିତ। ଏମିତି ଶବଳଶ୍ୱମାନେ ମଧ୍ୟ ନଷ୍ଟ ହେଲେ, ତେବେ ପ୍ରଜାପତି ଦକ୍ଷ ବୀରିଣୀଠାରୁ ସଠି ଝିଅ ସୃଷ୍ଟି କଲେ। ସେ ସମୟରେ, ପ୍ରଚେତସଙ୍କ ପୁତ୍ର ଦକ୍ଷ ବୀରିଣୀଠାରୁ ସଠି ଝିଅ ଉତ୍ପନ୍ନ କଲେ। ସେମାନେ ମଧ୍ୟରୁ ଦଶଜଣଙ୍କୁ ଧର୍ମଙ୍କୁ, ତେରଜଣଙ୍କୁ କଶ୍ୟପଙ୍କୁ, ସତାଇଜଣଙ୍କୁ ସୋମଙ୍କୁ, ଚାରିଜଣଙ୍କୁ ଅରିଷ୍ଟନେମିଙ୍କୁ, ଦୁଇଜଣଙ୍କୁ ଭୃଗୁପୁତ୍ରଙ୍କୁ, ଦୁଇଜଣଙ୍କୁ ଜ୍ଞାନୀ କୃଶାଶ୍ୱଙ୍କୁ ଦେଲେ। ଦୁଇଜଣଙ୍କୁ ଅଙ୍ଗିରାସଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଦେଲେ। ଏବେ ଏହି ସମସ୍ତଙ୍କ ନାମ ଏବଂ ଦେବମାତାମାନଙ୍କ ବଂଶବିସ୍ତାର ଶୁଣ। ଧର୍ମଙ୍କ ସ୍ତ୍ରୀମାନେ—ଅରୁନ୍ଧତୀ, ବସୁ, ଜାମି, ଲମ୍ବା, ଭାନୁ, ମାରୁତ୍ବତୀ, ସଙ୍କଳ୍ପା, ମୁହୂର୍ତ୍ତା, ସାଧ୍ୟା ଏବଂ ରୂଚିମୟୀ ବିଶ୍ୱା। ବିଶ୍ୱାଠାରୁ ବିଶ୍ୱଦେବମାନେ, ସାଧ୍ୟାଠାରୁ ସାଧ୍ୟଦେବମାନେ, ମାରୁତ୍ବତୀଠାରୁ ମାରୁତମାନେ, ବସୁଠାରୁ ବସୁମାନେ, ଭାନୁଠାରୁ ଭାନୁମାନେ, ମୁହୂର୍ତ୍ତାଠାରୁ ମୁହୂର୍ତ୍ତମାନେ ଜନ୍ମ ନେଲେ। ଲମ୍ବାଠାରୁ ଘୋଷା ଏବଂ ନାଗବୀଥୀରୁ ଜାମିଜା ଜନ୍ମିଲେ। ପୃଥିବୀଠାରୁ ମାରୁନ୍ଧତୀ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ। ସଙ୍କଳ୍ପାଠାରୁ ସଙ୍କଳ୍ପ ଜନ୍ମିଲେ। ବସୁମାନେ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ବ୍ୟାପ୍ତ ଦେବତା। ଏହି ବସୁମାନଙ୍କ ନାମ—ଆପ, ଧ୍ରୁବ, ସୋମ, ଧରା, ଅନିଳ, ଅନଳ, ପ୍ରତ୍ୟୂଷ, ପ୍ରଭାସ। ଆପଙ୍କ ଚାରି ପୁତ୍ର—ଶ୍ରାନ୍ତ, ବୈତଣ୍ଡ, ଶାନ୍ତ, ବଭ୍ରୁ (ଯିଏ ଯଜ୍ଞର ରକ୍ଷକ)। ଧ୍ରୁବଙ୍କ ପୁତ୍ର କାଳ, ସୋମଙ୍କ ପୁତ୍ର ବର୍ଚ୍ଚା। ଧରାଙ୍କ ଦୁଇ ପୁତ୍ର—ଦ୍ରବିଣ ଏବଂ ହବ୍ୟବାହ। କଳ୍ପ ସମାପ୍ତିରେ ପ୍ରାଣ, ରମଣ, ଶିଶିର ଜନ୍ମିଲେ। ହରିଙ୍କ ପୁତ୍ର ମନୋହର, ଧବ, ଶିବ; ଶିବଙ୍କ ପୁତ୍ର ମନୋଜବ, ଯିଏ ଅଜ୍ଞାତ ଗତିର ଶକ୍ତି ଦେଇଥିଲେ। ଅନଳଙ୍କ ପୁତ୍ରମାନେ ଅଗ୍ନି ସଦୃଶ ଗୁଣ ଧାରଣ କରନ୍ତି; ତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶାଖ ଏବଂ ବିଶାଖ ବେଦରେ ଆତ୍ମଭୂ ବୋଲି ପ୍ରସିଦ୍ଧ। କୃତ୍ତିକାମାନେ କାର୍ତ୍ତିକେୟଙ୍କ ମାତା, ପ୍ରତ୍ୟୂଷଙ୍କ ପୁତ୍ର ଋଭୁ ଏବଂ ଦେବଳ ଋଷି। ପ୍ରଭାସଙ୍କ ପୁତ୍ର ବିଶ୍ୱକର୍ମା ଦେବଶିଳ୍ପୀ, ଜନ୍ମାଧାର, ମନ୍ଦିର, ବୃକ୍ଷ, ମୂର୍ତ୍ତି, ଅଳଙ୍କାର ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟରେ ପ୍ରଭିଣ। ତାଳାବ, ବାଗ, କୂଆରେ ଦେବମାନେ ତାଙ୍କୁ ନିର୍ମାତା ଭାବେ ମାନନ୍ତି। ଏହିପରି ଅଜଏକପାଦ, ଅହିବୁଧ୍ନ୍ୟ, ବିରୂପାକ୍ଷ, ରୈବତ, ହର, ବହୁରୂପ, ତ୍ରୟମ୍ବକ, ସୁରେଶ୍ୱର, ସାବିତ୍ର, ଜୟନ୍ତ, ପିନାକୀ, ଅପରାଜିତ—ଏହି ୧୧ ଜଣ ରୁଦ୍ର, ତ୍ରିଶୂଳଧାରୀ ଏହି ମନସାପୁତ୍ର ଦେବତାମାନେ। ତାଙ୍କ ପୁତ୍ରମାନେ ୮୪ କୋଟି, ଅବିନାଶୀ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ସେମାନେ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି। ସେମାନେ ସୁରଭୀଙ୍କ ଗର୍ଭରୁ ଜନ୍ମିଥିଲେ। ଏବେ କଶ୍ୟପଙ୍କ ପତ୍ନୀମାନେ ଓ ସେମାନଙ୍କ ପୁତ୍ରପଉତିମାନଙ୍କ ବିଷୟରେ ଶୁଣ। କଶ୍ୟପଙ୍କ ପତ୍ନୀମାନେ—ଅଦିତି, ଦିତି, ଦନୁ, ଅରିଷ୍ଟା, ସୁରସା, ସୁରଭୀ, ବିନତା, ତାମ୍ରା, କ୍ରୋଧବଶା, ଇରା, କଦ୍ରୁ, ଖସା ଏବଂ ମୁନି। ସେମାନଙ୍କ ପୁତ୍ରମାନେ—ଚାକ୍ଷୁଷ ମନୁ ଅନ୍ତରାଳରେ ତୁଷିତ ଦେବମାନେ, ଏବଂ ବର୍ତ୍ତମାନ ବୈବସ୍ବତ ମନୁ ଅନ୍ତରାଳରେ ୧୨ ଆଦିତ୍ୟ—ଇନ୍ଦ୍ର, ଧାତୃ, ଭଗ, ତ୍ୱଷ୍ଟା, ମିତ୍ର, ବରୁଣ, ଅର୍ୟମାନ, ବିବସ୍ବତ, ସବିତୃ, ପୂଷଣ, ଅଂଶୁମାନ, ବିଷ୍ଣୁ। ଏହିମାନେ ଆଦିତ୍ୟ, ସହସ୍ରକିରଣ, ଆଲୋକଦାତା। ମାରୀଚି ଓ କଶ୍ୟପଙ୍କଠାରୁ ଏହି ପୁତ୍ରମାନେ ଅଦିତିନନ୍ଦନ ଭାବେ ପରିଚିତ। କୃଶାଶ୍ୱଙ୍କ ପୁତ୍ରମାନେ ଦିବ୍ୟାସ୍ତ୍ରଧାରୀ। ଏହି ଦେବଗଣ ପ୍ରତ୍ୟେକ ମନ୍ୱନ୍ତରରେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଉଛନ୍ତି ଏବଂ ନଶ୍ୱର ହେଉଛନ୍ତି—ପ୍ରତ୍ୟେକ ସୃଷ୍ଟିରେ ଏହି ଭାବେ ହୁଏ। ଦିତି କଶ୍ୟପଠାରୁ ଦୁଇ ପୁତ୍ର ହାସଲ କଲେ—ହିରଣ୍ୟକଶିପୁ ଏବଂ ହିରଣ୍ୟାକ୍ଷ। ହିରଣ୍ୟକଶିପୁଙ୍କୁ ଚାରି ପୁତ୍ର ହେଲେ—ପ୍ରହ୍ଲାଦ, ଅନୁହ୍ଲାଦ, ସଂହ୍ଲାଦ, ହ୍ଲାଦ। ପ୍ରହ୍ଲାଦଙ୍କ ପୁତ୍ରମାନେ—ଆୟୁଷ୍ମାନ, ଶିବି, ବାଷ୍କଲି; ଚତୁର୍ଥ ଥିଲେ ବିରୋଚନ, ଯିଏ ବଲିଙ୍କୁ ପୁତ୍ର ଭାବେ ପାଇଥିଲେ। ବଲିଙ୍କ ୧୦୦ ପୁତ୍ର ଥିଲେ, ବାଣ ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ବଡ଼, ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର, ଅସୂର୍ୟ, ବିବସ୍ବାନ, ଅଂଶୁତାପନ, ନିକୁମ୍ଭ, ଗୁର୍ବକ୍ଷ, କୁକ୍ଷି, ଭୌମ, ଭୀଷଣ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଅନେକ, କିନ୍ତୁ ବଡ଼ ବାଣ ଗୁଣରେ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ଥିଲେ।