ଭଗବାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଏପରି ଉପଦେଶ ପାଇ ବିଧିବଦ୍ଧ ଶୀର୍ଷ ନମାଇ ଦକ୍ଷ ଦେବତାଙ୍କ ପାଖରୁ ନିଜ ଗୃହକୁ ଫେରିଗଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ଅନେକ ଦେବତା ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି ରହିଥିଲେ। ତାପରେ ଦେବତା ଶିବ, ସତୀଙ୍କ ବିୟୋଗ ଦୁଃଖରେ ପୀଡ଼ିତ ହୋଇ ଗଙ୍ଗା ତଟରେ ବସି, ନିଜ ପ୍ରିୟା ସତୀଙ୍କୁ ଚିନ୍ତା କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ—"ମୋର ପ୍ରିୟା କେଉଁଠି ଗଲେ?" ଏଭଳି ଦୁଃଖରେ ଡୁବିଥିବାବେଳେ, ନାରଦ ମୁନି ଭବଙ୍କ ସମ୍ନିଧିରେ ଆସି, କହିଲେ, "ହେ ଦେବତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଯିଏ ସତୀ ଥିଲେ, ସେ ଆପଣଙ୍କ ଜୀବନ ସମାନ ପତ୍ନୀ ଥିଲେ।" ନାରଦ ଏହିପରି କହିଲେ, "ସେ ସତୀ, ହିମବତଙ୍କ କନ୍ୟା, ମେନାଙ୍କ ଗର୍ଭରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ; ସେ ବେଦ ଓ ତାହାର ଅର୍ଥ ଜାଣି, ଅନ୍ୟ ଦେହ ଧାରଣ କରିଥିଲେ।" ଏହି ଶୁଣି, ଶିବ ଧ୍ୟାନରେ ଲୀନ ହୋଇ ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ପାରିଲେ; ନିଜ କାମ୍ୟ ସିଦ୍ଧି କରି, ସେଠି ରହିଗଲେ। ଦେବୀ, ଯୁବତ୍ୱ ପ୍ରାପ୍ତ କରି, ପୁନର୍ବାର ବିବାହିତ ହେଲେ। ଏହିପରି, ଭୀଷ୍ମ, ପୁରାତନ କାଳରେ କିପରି ଯଜ୍ଞ ବିନଶ୍ଟ ହେଲା, ତାହା କୁହାଯାଇଛି। ଏଠାରେ ଭୀଷ୍ମ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, "ହେ ଗୁରୁଦେବ, ଦୟାକରି ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ଦେବତା, ଦାନବ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ସର୍ପ ଓ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ଉତ୍ପତ୍ତି ବିସ୍ତୃତ ଭାବରେ କୁହନ୍ତୁ।" ପୁଲସ୍ତ୍ୟ ଉତ୍ତର ଦେଲେ, "ପ୍ରାଚୀନ ସୃଷ୍ଟି ଇଚ୍ଛା, ଦୃଷ୍ଟି ଓ ସ୍ପର୍ଶ ଦ୍ୱାରା ହୋଇଥିଲା; କିନ୍ତୁ ପ୍ରଚେତସ ପୁତ୍ର ଦକ୍ଷ ପରେ, ସୃଷ୍ଟି ସାମାନ୍ୟ ସଂଯୋଗ ଦ୍ୱାରା ହେବା ଆରମ୍ଭ ହେଲା।" "ଏବେ, ହେ କୌରବ, କିପରି ସେ ସୃଷ୍ଟି କଲେ, ଶୁଣ। ସେ ଦେବତା, ଋଷି ଓ ସର୍ପମାନଙ୍କ ଦଳକୁ ଉତ୍ପନ୍ନ କଲେ। ସେଇ ସମୟରେ, ସଂଯୋଗ ଦ୍ୱାରା ଜଗତ ବୃଦ୍ଧି ହେଉନଥିଲା; ତେଣୁ ଦକ୍ଷ ତାଙ୍କ ପତ୍ନୀ ଅସିକ୍ନୀଠାରୁ ହଜାରେ ପୁଅ ଉତ୍ପନ୍ନ କଲେ।" "ସେହି ସମସ୍ତେ, ଯେଉଁମାନେ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରଜା ଉତ୍ପନ୍ନ କରିବାକୁ ଚାହୁଁଥିଲେ, ତାଙ୍କୁ ଦେଖି, ନାରଦ ମୁନି ହର୍ୟଶ୍ୱ ନାମକ ଦକ୍ଷଙ୍କ ପୁଅମାନେଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ପୃଥିବୀର ପରିମାପ ଉପରେ ଓ ତଳେ ବୁଝି ନେବା ପରେ, ତୁମେ ବିସ୍ତୃତ ଭାବେ ସୃଷ୍ଟି କର।' ଏହି କଥା ଶୁଣି ସେମାନେ ସମସ୍ତ ଦିଗକୁ ଚାଲିଗଲେ; ସେମାନେ ଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଫେରିଲେନାହିଁ, ଯେପରି ନଦୀ ମହାସାଗରକୁ ଯାଏ।" "ହର୍ୟଶ୍ୱମାନେ ହରାଇଯିବା ପରେ, ପ୍ରଜାପତି ଦକ୍ଷ ଫେରି ତାଙ୍କ ପତ୍ନୀ ବିରିଣୀଠାରୁ ଆଉ ହଜାରେ ପୁଅ ଉତ୍ପନ୍ନ କଲେ। ସେମାନେ ଶବଳଶ୍ୱ ନାମରେ ପରିଚିତ ହେଲେ, ଏବଂ ସୃଷ୍ଟି କାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ଏକତ୍ରିତ ହେଲେ। ନାରଦ ମୁନି ପୁନି ସେମାନେଙ୍କୁ ପୂର୍ବବତ୍ କହିଲେ, 'ପୃଥିବୀର ପରିମାପ ଓ ତୁମର ଭାଇମାନେ ଯେଉଁଠାରେ ଗଲେ, ତାହା ବୁଝି ତୁମେ ଫେରି ଆସି ସୃଷ୍ଟି କର।' କିନ୍ତୁ ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କ ଭାଇମାନେ ଯେଉଁପଥେ ଗଲେ, ସେଇପଥେ ଚାଲିଗଲେ; ଏହିଠାରୁ ଛୋଟ ଭାଇ ବଡ଼ ଭାଇଙ୍କ ପଥ ଚାହେନାହିଁ।" "ଅନ୍ୟଙ୍କ ପଛରେ ଲାଗିବା ଦୁଃଖର କାରଣ; ତେଣୁ ତାହାକୁ ଏଡ଼ିବା ଉଚିତ। ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ହରାଇଯିବା ପରେ, ପ୍ରଜାପତି ଦକ୍ଷ ଏବେ ଷଷ୍ଟି ଝିଅ ଉତ୍ପନ୍ନ କଲେ। ସେମାନେ ବିରିଣୀଠାରୁ ଜନ୍ମ ନେଲେ; ଦଶ ଝିଅ ଧର୍ମଙ୍କୁ, ତେର ଝିଅ କଶ୍ୟପଙ୍କୁ, ସତାଇଶ ଝିଅ ସୋମଙ୍କୁ, ଚାରି ଅରିଷ୍ଟନେମିଙ୍କୁ, ଦୁଇ ଭୃଗୁପୁତ୍ରଙ୍କୁ, ଦୁଇ ଦ୍ରଷ୍ଟା କୃଶାଶ୍ୱଙ୍କୁ ଦେଲେ। ଦୁଇ ଅଙ୍ଗିରସଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଦେଲେ।" "ଏବେ ସେମାନଙ୍କ ନାମ ଓ ଦେବମାତାମାନଙ୍କ ବଂଶବିସ୍ତାର ଶୁଣ। ଧର୍ମଙ୍କ ପତ୍ନୀମାନେ—ଅରୁନ୍ଧତୀ, ବସୁ, ଜାମି, ଲମ୍ବା, ଭାନୁ, ମାରୁତ୍ବତୀ, ସଙ୍କଳ୍ପା, ମୁହୂର୍ତ୍ତା, ସାଧ୍ୟା, ଓ ଦୀପ୍ତିମାନୀ ବିଶ୍ୱା। ବିଶ୍ୱାଠାରୁ ବିଶ୍ୱଦେବ, ସାଧ୍ୟାଠାରୁ ସାଧ୍ୟଦେବ, ମାରୁତ୍ବତୀଠାରୁ ମାରୁତ, ବସୁଠାରୁ ବସୁମାନେ, ଭାନୁଠାରୁ ଭାନୁମାନେ, ମୁହୂର୍ତ୍ତାଠାରୁ ମୁହୂର୍ତ୍ତମାନେ ଜନ୍ମ ନେଲେ।" "ଲମ୍ବାଠାରୁ ଘୋଷା ଓ ନାଗବୀଥୀରୁ ଜାମିଜା ଜନ୍ମିଲେ; ପୃଥିବୀଠାରୁ ମାରୁନ୍ଧତୀ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ। ସଙ୍କଳ୍ପାଠାରୁ ସଙ୍କଳ୍ପ ଜନ୍ମିଲେ। ଏହି ସମସ୍ତେ ଦେବତା ଦିଗ୍ଦିଗନ୍ତରେ ବିସ୍ତାରିତ।" "ବସୁମାନଙ୍କ ନାମ ହେଉଛି: ଆପ, ଧ୍ରୁବ, ସୋମ, ଧର, ଅନିଳ, ଅନଳ, ପ୍ରତ୍ୟୂଷ, ପ୍ରଭାସ। ଆପଙ୍କ ଚାରି ପୁଅ—ଶ୍ରାନ୍ତ, ବୈତଣ୍ଡ, ଶାନ୍ତ, ଓ ବୃହସ୍ପତି। ଧ୍ରୁବଙ୍କ ପୁଅ କାଳ, ସୋମଙ୍କୁ ଭର୍ଚ୍ଚ, ଧରଙ୍କୁ ଦ୍ରବିଣ ଓ ହବ୍ୟବାହ, ଏବଂ କଳ୍ପ ଶେଷରେ ପ୍ରାଣ, ରମଣା, ଶିଶିର ଜନ୍ମିଲେ।" "ହରିଙ୍କ ପୁଅ ମନୋହର, ଧବ, ଏବଂ ଶିବ; ଶିବଙ୍କ ପୁଅ ମନୋଜବ, ଯିଏ ଅଜ୍ଞାତ ଗତି ଦେଇଥିଲେ। ଅନଳଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଅଗ୍ନିସଦୃଶ ଗୁଣ ଥିବା ପୁଅମାନେ ଜନ୍ମିଲେ, ତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶାଖ ଓ ବିଶାଖ ବେଦରେ ସ୍ୱୟଂଭୂ ଭାବେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। କୃତ୍ତିକାମାନେ କାର୍ତ୍ତିକେୟଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ; ପ୍ରତ୍ୟୂଷଙ୍କ ପୁଅ ଋଭୁ, ଦେବଳ ନାମକ ଋଷି। ପ୍ରଭାସଙ୍କ ପୁଅ ବିଶ୍ୱକର୍ମା, ଦେବତାଙ୍କ ଦିବ୍ୟ ଶିଳ୍ପୀ, ସେ ମହଲ, ଉଦ୍ୟାନ, ପ୍ରତିମା, ଅଳଂକାର, ଜଳାଶୟ, ବଗିଚା, କୁଆଁ ଇତ୍ୟାଦି ତିଆରି କରନ୍ତି।" "ଏହିପରି ଅଜଇକପାଦ, ଅହିବୁଧ୍ନ୍ୟ, ବିରୂପାକ୍ଷ, ରୈବତ, ହର, ବହୁରୂପ, ତ୍ରୟମ୍ବକ, ସୁରେଶ୍ୱର, ସାବିତ୍ର, ଜୟନ୍ତ, ପିଣାକୀ, ଓ ଅପରାଜିତ—ଏହି ଏଗାରୋଟି ରୁଦ୍ର, ତ୍ରିଶୂଳଧାରୀ ଦେବତା। ସେମାନଙ୍କ ପୁଅ ୮୪ କୋଟି, ଅବିନାଶୀ ଓ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ସେମାନେ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି। ସେମାନଙ୍କ ପୁଅନାତିମାନେ ସୁରଭୀଙ୍କ ଗର୍ଭରୁ ଜନ୍ମିଛନ୍ତି।" "ଏବେ କଶ୍ୟପଙ୍କ ପତ୍ନୀମାନେ ଓ ସେମାନଙ୍କ ସନ୍ତାନମାନଙ୍କ ବିସ୍ତାର କୁହିବି: ଅଦିତି, ଦିତି, ଦନୁ, ଅରିଷ୍ଟା, ସୁରସା, ସୁରଭୀ, ବିନତା, ତାମ୍ରା, କ୍ରୋଧବଶା, ଓ ଇରା।" ଏପରି ଦକ୍ଷଙ୍କ ମହାନ ସୃଷ୍ଟି ଏବଂ ଦେବତା, ଦାନବ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ସର୍ପ, ରାକ୍ଷସ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପ୍ରଜାମାନଙ୍କ ଉତ୍ପତ୍ତିର ଦିବ୍ୟ କଥା ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ଭାବେ କୁହାଯାଇଛି।