ପ୍ରାଚୀନ କାଳରେ, ଦକ୍ଷ ତାଙ୍କର ଶରୀରରେ ଦୁଃଖ ଅନୁଭବ କରୁଥିବାବେଳେ, ଶିବଙ୍କୁ ଏକ ଦିବ୍ୟ ଷ୍ଟୋତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଶ୍ରଦ୍ଧାପୂର୍ବକ ପୂଜା କରିଥିଲେ। ଶିବଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି, ସେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ, ବ୍ରହ୍ମାର ଶରୀର ଅଟୁଟ ରହୁଥିବା, ବ୍ରହ୍ମାର ସମର୍ଥକ ଓ ଅପାର ଶକ୍ତି ଅଧିକାରୀ ଭାବରେ ପ୍ରଣାମ କରିଥିଲେ। ପାହାଡ଼ର ନାଥ, ଦେବତାମାନଙ୍କର ନାଥ, ଉତ୍ତମ ନାଥ—ଏହି ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଦକ୍ଷ ଫେରିଫେରି ନମସ୍କାର କରିଥିଲେ। ଏହିପରେ, ଦକ୍ଷ ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ, ବିଦ୍ୟୁତ୍ବାଣ ନିବାରଣ କରୁଥିବା, ଶିବଙ୍କୁ, ଭୟଙ୍କର ଭାବରେ ବିଭାଜନ କରୁଥିବା, ଦେବତା ଓ ଦାନବମାନଙ୍କର ନାଥ, ତପସ୍ୱୀମାନଙ୍କର ନାଥ—ଏହି ସମସ୍ତଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରିଥିଲେ। ସେ ଧୂଆଁର ଭୟଙ୍କର ରୂପ, ବିକୃତ ରୂପ, ଯଜ୍ଞ କରୁଥିବା, ଭୟଙ୍କର ଆକାର, ବିକୃତ ଚକ୍ଷୁ, ଅଶୁଭ ଚକ୍ଷୁ ଓ ହଜାର ଚକ୍ଷୁ ଅଧିକାରୀଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରିଥିଲେ। ଖପର ଧାରଣ କରୁଥିବା, ଭୟଙ୍କର ଖପର ଧାରଣ କରୁଥିବା, ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଗଦା ଧାରଣ କରୁଥିବା, ହବିର ରୂପ, ଅଞ୍ଜଳି ଗ୍ରହଣ କରୁଥିବା, ସମସ୍ତ ନାଶ କରୁଥିବା ଦେବତାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରିଥିଲେ। ଭକ୍ତମାନେ ପ୍ରତି ଦୟାଶୀଳ, ରୁଦ୍ର ଷ୍ଟୋତ୍ର ଦ୍ୱାରା ପ୍ରଶଂସିତ, ବିକୃତ ଓ ସୁନ୍ଦର ରୂପ ଧାରଣ କରୁଥିବା, ଶତ ରୂପ ନିର୍ମାଣ କରୁଥିବା ଦେବତାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରିଥିଲେ। ପଞ୍ଚମୁଖୀ, ଶୁଭ ମୁଖ, ଚନ୍ଦ୍ର ମୁଖ, ଦାତା, ଦାନ ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ, କଚ୍ଛପ ଓ ମୃଗ ରୂପକୁ ନମସ୍କାର କରିଥିଲେ। ଯାଁ ଲଟ ଭାବରେ ଶୋଭା ପାଇଥିବା, କମଣ୍ଡଳୁ ଧାରଣ କରୁଥିବା, ବିଶ୍ୱ ନାମ ଧାରଣ କରୁଥିବା, ସମସ୍ତ ଭାଗରେ ବ୍ୟାପ୍ତ, ବିଶ୍ୱର ନାଥ—ଏହି ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଦକ୍ଷ ନମସ୍କାର କରିଥିଲେ। ତୃତୀୟ ନେତ୍ର ଧାରଣ କରୁଥିବା, ତ୍ରିପୁର ନାଶ କରିଥିବା, ଶବ୍ଦ, ମନ, ଶରୀର ଦ୍ୱାରା ଭକ୍ତି ପ୍ରଦାନ କରି, ମହାନ ନାଥଙ୍କୁ ଶରଣ ନେଇଥିବା ଦକ୍ଷ ରକ୍ଷା ପାଇବା ଅନୁରୋଧ କରିଥିଲେ। ଏହି ଦିବ୍ୟ ଷ୍ଟୋତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଦକ୍ଷ ଶିବଙ୍କୁ ପୂଜା କରିଥିଲେ, ଏବଂ ଶିବଙ୍କୁ କହିଥିଲେ, "ମୁଁ ତୁମକୁ ଏହି ଯଜ୍ଞର ସମସ୍ତ ଫଳ ଦେଇଛି। ତୁମେ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ଫଳ ଲାଭ କରିବେ, ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରିବେ।" ଏପରେ, ଶିବଙ୍କର ଉପଦେଶ ଶୁଣି, ଦକ୍ଷ ଦେବତାମାନଙ୍କର ନାଥଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି, ତାଙ୍କର ନିଜ ଗୃହକୁ ଚାଲିଗଲେ, ସମସ୍ତ ଦେବତା ଦେଖିଥିଲେ। ଏହି ସମୟରେ, ଶିବ ସତୀ ପ୍ରତି ଶୋକରେ ବ୍ୟାକୁଳ ହେଇ, ଗଙ୍ଗା ତଟରେ ବସି, "ମୋ ପ୍ରିୟା କେଉଁଠି ଗଲେ?" ବିଚାର କରୁଥିଲେ। ଏହି ବିଳାପ ଦେଖି, ନାରଦ ଭବଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଆସି, କହିଲେ, "ହେ ଦେବତାମାନଙ୍କର ନାଥ, ତୁମର ଜୀବନ ସମାନ ସତୀ, ହିମବତଙ୍କର ଜନ୍ମଜାତ କନ୍ୟା, ମେନାଙ୍କର ଗର୍ଭରୁ ଜନ୍ମ ନେଇ, ଅନ୍ୟ ଶରୀର ଧାରଣ କରିଛନ୍ତି। ସେ ଭେଦ ଓ ବେଦର ଅର୍ଥ ଜାଣିଛନ୍ତି।" ଏହି ଶୁଣି, ଶିବ ଧ୍ୟାନରେ ତାଙ୍କୁ ଦେଖିଥିଲେ, ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ସାଧନ କରି, ସେଠି ରହିଗଲେ। ଯୁବତୀ ହୋଇ, ଦେବୀ ପୁନି ବିବାହ ହେଲେ। ଏଭଳି, ଭୀଷ୍ମ, ପ୍ରାଚୀନ କାଳରେ ଯଜ୍ଞ ବିନାଶ କିପରି ହେଇଥିଲା, ଏହା ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରାଗଲା। ଏଉଁତି, ଭୀଷ୍ମ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, "ହେ ଆଚାର୍ୟ, ଦୟାକରି ଦେବତା, ଦାନବ, ଗନ୍ଧର୍ୱ, ସର୍ପ ଓ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କର ଉତ୍ପତ୍ତି କ୍ରମ ଅନୁସାରେ ବିସ୍ତୃତ ଭାବେ କହନ୍ତୁ।" ପୁଲସ୍ତ୍ୟ କହିଲେ, "ପ୍ରାକ୍ରୁତିକ ଉତ୍ପତ୍ତି ଇଚ୍ଛା, ଦୃଷ୍ଟି ଓ ସ୍ପର୍ଶ ଦ୍ୱାରା ହେଇଥିଲା; ଦକ୍ଷ ପ୍ରଚେତସପୁତ୍ର ପରେ, ସେକ୍ସୁଆଲ୍ ସଂଯୋଗ ଦ୍ୱାରା ଉତ୍ପତ୍ତି ହେଲା।" "ଏବେ ଶୁଣ, କୌରବ, କିପରି ସେ ଉତ୍ପତ୍ତି କଲେ; ଉତ୍ପତ୍ତି କରୁଥିବାବେଳେ, ଦେବତା, ଋଷି ଓ ସର୍ପମାନଙ୍କର ଦଳ ଉତ୍ପନ୍ନ କଲେ।" "ସେ ସମୟରେ, ଲୋକ ସଂଯୋଗ ଦ୍ୱାରା ବୃଦ୍ଧି ପାଇନଥିଲେ; ଦକ୍ଷ ତାଙ୍କର ପତ୍ନୀ ଅସିକ୍ନୀ ଦ୍ୱାରା ହଜାର ପୁଅ ଜନ୍ମ କଲେ।" "ସେହି ବଡ଼ ଏବଂ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ପୁଅମାନେ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରଜା ଉତ୍ପନ୍ନ କରିବାକୁ ଚାହିଁଥିଲେ, ତେବେ ନାରଦ ହର୍ୟଶ୍ୱମାନେକୁ କହିଲେ—" "ପୃଥିବୀର ଉପର ଓ ତଳ ମାପ ନିଶ୍ଚିତ କରି, ତୁମେ ବିସ୍ତୃତ ଭାବେ ପ୍ରଜା ଉତ୍ପନ୍ନ କରିବାରେ ଲାଗିପଡ଼।" "ଏହି ଶୁଣି, ସେମାନେ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଚାଲିଗଲେ; ଏବେଯାଁ, ସେମାନେ ଫେରିନାହାନ୍ତି, ନଦୀ ମାନେ ସମୁଦ୍ରକୁ ଯାଇଥିବା ପରି।" "ହର୍ୟଶ୍ୱମାନେ ଖୋଜାଯାଇପାରିନଥିବାବେଳେ, ଦକ୍ଷ ପ୍ରଜାପତି ପୁନି ଭିରିନୀ ଦ୍ୱାରା ହଜାର ପୁଅ ଉତ୍ପନ୍ନ କଲେ।" "ସେମାନେ ଶବଳଶ୍ୱ ନାମରେ ପରିଚିତ ହେଲେ, ଉତ୍ପତ୍ତି କାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ଏକତ୍ରିତ ହେଲେ; ନାରଦ ପୁନି ସେମାନେକୁ ପୂର୍ବ ଭାବରେ କହିଲେ—" "ପୃଥିବୀର ମାପ ଓ ତୁମ ଭାଇମାନେ ନିଶ୍ଚିତ କରି, ତୁମେ ଫେରି ଆସି, ପ୍ରଜା ଉତ୍ପତ୍ତି କରିବାରେ ଲାଗିପଡ଼।" "ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କର ଭାଇମାନେ ପରି ସେଇ ପଥ ଅନୁସରଣ କଲେ; ଏହିପରି, ଛୋଟ ଭାଇ ବଡ଼ ଭାଇର ପଥ ଚାହିଁନାହାନ୍ତି।" "ଅନ୍ୟର ପଛରେ ଚାଲିଲେ ଦୁଃଖ ହୁଏ; ତେଣୁ ଏହି ଦୁଃଖରୁ ବଞ୍ଚିବା ଉଚିତ। ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ଖୋଜାଯାଇପାରିନଥିଲେ, ଦକ୍ଷ ପ୍ରଜାପତି ଷଷ୍ଟି ଝିଅ ଉତ୍ପନ୍ନ କଲେ।" "ସେ ସମୟରେ, ଦକ୍ଷ ପ୍ରଚେତସପୁତ୍ର ଭିରିନୀ ଦ୍ୱାରା ଝିଅମାନେ ଉତ୍ପନ୍ନ କଲେ; ଦଶ ଝିଅ ଧର୍ମକୁ, ତେର ଝିଅ କଶ୍ୟପକୁ," "ସତେଇ ଝିଅ ସୋମକୁ, ଚାରି ଅରିଷ୍ଟନେମିକୁ, ଦୁଇ ଭୃଗୁପୁତ୍ରକୁ, ଦୁଇ କୃଷାଶ୍ୱକୁ," "ଦୁଇ ଅଙ୍ଗିରସକୁ ଦେଲେ; ଏବେ ଏହି ଝିଅମାନଙ୍କର ନାମ ଓ ଦେବମାତାମାନଙ୍କର ପ୍ରଜା ବିସ୍ତୃତ ଭାବେ ଶୁଣ।" "ଅରୁନ୍ଧତୀ, ବସୁ, ଜାମି, ଲମ୍ବା, ଭାନୁ, ମାରୁତ୍ୱତୀ, ସଂକଳ୍ପା, ମୁହୂର୍ତ୍ତା, ସାଧ୍ୟା, ଓ ବିଶ୍ୱା—" "ଏହି ଝିଅମାନେ ଧର୍ମଙ୍କର ପତ୍ନୀ; ଏହିଁଠାରେ ତାଙ୍କର ପୁଅମାନେ—ବିଶ୍ୱାରୁ ବିଶ୍ୱଦେବ, ସାଧ୍ୟାରୁ ସାଧ୍ୟମାନେ।" "ମାରୁତ୍ୱତୀରୁ ମାରୁତମାନେ, ବସୁରୁ ବସୁମାନେ, ଭାନୁରୁ ଭାନୁମାନେ, ମୁହୂର୍ତ୍ତାରୁ ମୁହୂର୍ତ୍ତମାନେ।" "ଲମ୍ବାରୁ ଘୋଷା, ନାଗବୀଥୀରୁ ଜାମିଜା; ପୃଥିବୀରୁ ମାରୁନ୍ଧତୀ।" "ସଂକଳ୍ପାରୁ ସଂକଳ୍ପ; ବସୁ, ପ୍ରଜା ନିର୍ଣ୍ଣୟ କର; ଏବଂ ଦିଗଦିଗ ରେ ଚମକିଥିବା ଦେବମାନେ।" "ଏହି ବସୁମାନେ; ତାଙ୍କର ନାମ ଶୁଣ—ଆପ, ଧ୍ରୁବ, ସୋମ, ଧରା, ଅନିଳ, ଅନଳ," "ପ୍ରତ୍ୟୁଷା ଓ ପ୍ରଭାସା; ଏହି ଆଠ ବସୁ। ଆପଙ୍କର ଚାରି ପୁଅ—ଶ୍ରାନ୍ତ, ବୈତଣ୍ଡ," "ଶାନ୍ତ, ବଭ୍ରୁ ଋଷି, ଯଜ୍ଞର ରକ୍ଷକ; ଧ୍ରୁବଙ୍କର ପୁଅ କାଳ, ସୋମରୁ ବର୍ଚ୍ଚା।