ଏଠି ଏକ ଦିବ୍ୟ ଅନୁଷ୍ଠାନରେ, ବିଶ୍ୱର ଜୀବନର ନାୟକ, ଅରଣ୍ୟ ଓ ଦିନର ଶ୍ୱାସକ, ନାମର ନାଥ, ଭାସ୍କର—ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ପବିତ୍ର କରୁଥିବା ଦେବତା—ଏଠି ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ। ଅତ୍ରି ଋଷିଙ୍କ ବଂଶରେ ଜନ୍ମିତ, ଦ୍ୱିଜନ୍ମା ରାଜାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରଶସ୍ତ, ପୃଥିବୀର ନାଥ, ଚକ୍ଷୁମାନେ ଦେଖି ଆନନ୍ଦ ଲଭନ୍ତି—ସେ ମଧ୍ୟ ଏଠି ଅସିଛନ୍ତି। ଔଷଧି ଓ ସମସ୍ତ ଉଦ୍ଭିଦର ନାଥ, ତାରାମଣ୍ଡଳର ନାଥ, ଚନ୍ଦ୍ରଦେବ ତାଙ୍କ ପତ୍ନୀ ସହିତ ଏଠି ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ। ଅଷ୍ଟ ବସୁ ଏଠି ଆସିଛନ୍ତି, ଦୁଇ ଅଶ୍ୱିନୀ କୁମାର ମଧ୍ୟ ଆସିଛନ୍ତି; ବୃକ୍ଷ ଓ ଅରଣ୍ୟର ନାଥ, ଗନ୍ଧର୍ବ ଓ ଅପ୍ସରାମାନେ ମଧ୍ୟ ଏଠି ଉପସ୍ଥିତ। ବିଦ୍ୟାଧର, ଭୂତ-ପ୍ରେତ, ବେତାଳ, ଯକ୍ଷ, ରାକ୍ଷସ, ଓ ପିଶାଚ—ଯେଉଁମାନେ ଭୟଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟ କରନ୍ତି, ଓ ଜୀବନ ଉଠାନ୍ତି—ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ଏଠି ଅସିଛନ୍ତି। ନଦୀ, ଝରଣା, ସମୁଦ୍ର, ଦ୍ୱୀପ, ପାହାଡ଼; ଘରୋଇ ଓ ଜଙ୍ଗଲୀ ପଶୁ, ଚଳିତ ଓ ଅଚଳ ସମସ୍ତ ଜୀବ—ଏଠି ଉପସ୍ଥିତ। କଶ୍ୟପ, ଆଦର୍ଶ ଅତ୍ରି, ବସିଷ୍ଠ ଓ ଅନ୍ୟ ଋଷିମାନେ; ପୁଲସ୍ତ୍ୟ, ପୁଲହ, ଓ ମହାଋଷି ସନକ ଆଦି ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଋଷିମାନେ ମଧ୍ୟ ଏଠି ଅସିଛନ୍ତି। ଧର୍ମିକ ରାଜା ଓ ପୃଥିବୀର ସମସ୍ତ ରାଜା, ଜାତି ଓ ଆଶ୍ରମର ଲୋକ, କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିବା ସମସ୍ତ ଜନ ଏଠି ଉପସ୍ଥିତ। ଏଠି ଅନେକ କଥା କହିବା ଆବଶ୍ୟକ ନୁହେଁ; ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ରଚିତ ସମସ୍ତ ସୃଷ୍ଟି—ଭଉଣୀ, ଭଉଣୀର ପୁଅ, ଭଉଣୀର ସ୍ୱାମୀ—ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ଏଠି ଅସିଛନ୍ତି। ସମସ୍ତେ ତାଙ୍କ ପତ୍ନୀ, ପୁଅ, ଓ ଆତ୍ମୀୟ ସହିତ ଆସିଛନ୍ତି, ଏବଂ ଆପଣ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଦାନ, ଆଦର, ଓ ଅତିଥି ସ୍ୱାଗତ ଦେଇ ସମ୍ମାନିତ କରିଛନ୍ତି। ଯେଉଁମାନେ ଆମନ୍ତ୍ରିତ ଓ ପରାମର୍ଶ ଦିଆଯାଇଛି, ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଆଦର ଦିଆଯାଇଛି; କିନ୍ତୁ ମୋ ପତି ଏଠି ଆସିନାହାନ୍ତି। ତାଙ୍କ ବିନା, ଏସବୁ ମୋ ପାଖରେ ଖାଲି ଲାଗୁଛି; ମୁଁ ଭାବୁଛି, ଆପଣ ମୋ ପତିକୁ ଆମନ୍ତ୍ରଣ କରିନାହାନ୍ତି। ନିଶ୍ଚୟ ଆପଣ ତାଙ୍କୁ ଭୁଲିଯାଇଛନ୍ତି; ଦୟାକରି, ସବୁ କଥା ମୋତେ କହନ୍ତୁ। ପୁଲସ୍ତ୍ୟ କହିଲେ: ସତୀଙ୍କ ଏହି କଥା ଶୁଣି, ପ୍ରଜାପତି ଦକ୍ଷ, ତାଙ୍କ ପତିପ୍ରତି ଅଧିକ ପ୍ରେମରେ, ନିଜ ଜୀବନଠାରୁ ଅଧିକ, ଏହି ଧର୍ମିକ ଓ ଭକ୍ତିମୟ କନ୍ୟାକୁ ଗୋଦିରେ ବସାଇଲେ। ସତୀ, ଶୀଳବତୀ ଓ ଭାଗ୍ୟଶାଳି, ପତିଙ୍କ ମଙ୍ଗଳ ଓ ପ୍ରେମରେ ନିରତ, ତାଙ୍କୁ ଗମ୍ଭୀର କଣ୍ଠରେ କହିଲେ: “ଶୁଣ, କନ୍ୟା, ଯଥାର୍ଥ କଥା କହୁଛି। ଆଜି ତୁମର ପତିକୁ କିଏଁ ଆମନ୍ତ୍ରଣ କରାଯାଇନାହିଁ: ସେ ଖପର ଦେଇଥିବା ବାଟି ଧରିଥାନ୍ତି, ଚାମ ଆବୃତ ହୋଇଥାନ୍ତି, ଦେହରେ ଭସ୍ମ ଲଗାଇ ରହନ୍ତି। ସେ ତ୍ରିଶୂଳ ଧରିଥାନ୍ତି, ମୁଣ୍ଡ ମୁଣ୍ଡାଇଥାନ୍ତି, ନଗ୍ନ ଅବସ୍ଥାରେ ରହନ୍ତି, ଶ୍ମଶାନରେ ଅନନ୍ଦ ଭାବରେ ରହନ୍ତି, ଦେହରେ ପବିତ୍ର ଭସ୍ମ ଲଗାଇ ରହନ୍ତି। ବାଘ ଚାମ ପିନ୍ଧିଥାନ୍ତି, ହାତୀ ଚାମ ରେ ଶୋଭିତ, ମୁଣ୍ଡ ମାଳା ଶିରରେ, ହାତରେ ଗଦା। ଗାଁ ମାଂସପେଶୀ କମରେ ବାନ୍ଧିଥାନ୍ତି, ଅସ୍ଥି ମୁଦ୍ରା ଲିଙ୍ଗରେ, ସର୍ପରାଜ ବାସୁକି ଉପବୀତ ଭାବେ। ଏହି ରୂପ ଧାରଣ କରି, ସେ ପୃଥିବୀରେ ଚାଲିଥାନ୍ତି; ତାଙ୍କ ସଙ୍ଗୀ ନଗ୍ନ, ପିଶାଚ ଓ ଅନେକ ଭୂତ-ପ୍ରେତ। ସେ ତ୍ରିନୟନୀ, ତ୍ରିଶୂଳ ଧାରୀ, ସଙ୍ଗୀତ ଓ ନୃତ୍ୟରେ ଅନନ୍ଦ ପାଆନ୍ତି; ତୁମର ପତି ସଦା ଏପରି ଅଦ୍ଭୁତ କାର୍ଯ୍ୟ କରନ୍ତି। ସେ ଆମକୁ ଲଜ୍ଜା ଦେଇପାରିବେ; ଦେବମାନେ ମଧ୍ୟରେ କିପରି ଉପସ୍ଥିତ ହେବେ? ତାଙ୍କର ପୋଷାକ କିପରି, ଘର ପାଇଁ ଅନୁକୂଳ ନୁହେଁ। ଏହି ଦୋଷ ଦ୍ୱାରା, ପ୍ରିୟ କନ୍ୟା, ଏବଂ ବିଶ୍ୱମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଲଜ୍ଜା ଦ୍ୱାରା, ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ଆମନ୍ତ୍ରଣ କରିନାହିଁ। କିନ୍ତୁ ଏହି ଯଜ୍ଞ ଶେଷରେ, ତୁମ ସହିତ ଉପାସନା କରିବା ପରେ, ମୁଁ ତୁମର ତ୍ରିନୟନୀ ପତିକୁ ଏଠି ଆଣିବି। ତାଙ୍କୁ ତିନି ଲୋକରୁ ବଡ଼ ସମ୍ମାନ ଦେଇବି, ଯଥାଯଥ ଆଦର ସହିତ; ଏହି ମୋ ଲଜ୍ଜାର ମହା କାରଣ ତୁମକୁ କହିଦେଲି। ତୁମେ ରୁଷ୍ଟ ହେବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; ପ୍ରତ୍ୟେକଙ୍କ ପାଇଁ ନିଜ ଅଂଶ ଅଛି। ଗତ ଜନ୍ମରେ କି ଭଲ କି ଖରାପ କାର୍ଯ୍ୟ କରାଯାଇଥିଲା—ଏହି ଜନ୍ମରେ, କନ୍ୟା, ତୁମେ ତାହାର ଫଳ ଭୋଗୁଛ। ଦୁଃଖିତ ହେବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; ଗତ କାର୍ଯ୍ୟର ଫଳ ଗ୍ରହଣ କର। ଅନ୍ୟେଠି ଧନ, ସୌନ୍ଦର୍ୟ, ଆକର୍ଷଣ, ଅଲଙ୍କାର ଦେଖି ଦୁଃଖିତ ହେବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ଉତ୍ତମ କୁଳ, ଉତ୍ତମ ଜନ୍ମ, ଅତି ସୁନ୍ଦର ରୂପ—ଏସବୁ ଭଲ କାର୍ଯ୍ୟର ଫଳ ଭାବେ ଲୋକ ପାଇଥାନ୍ତି। ତୁମେ ନିଜକୁ ଦୋଷ ଦିଅନି, ଧର୍ମିକ କନ୍ୟା; ଭାଗ୍ୟ ଯେପରି ଆସେ, ତାହା ହୁଏ। ଭାଗ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଦିଆଯାଇଥିବା ବସ୍ତୁକୁ କିଏ ଦେଇପାରିବ? ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ମୂଢ଼, ବୁଦ୍ଧିମାନ—କେହି ନୁହେଁ; ବୁଦ୍ଧି ଓ ଶକ୍ତି ପୂର୍ବ କାର୍ଯ୍ୟରୁ ଆସେ। ଏହି ଦେବମାନେ ତାଙ୍କର ପୁଣ୍ୟ ଓ ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ବହୁଦିନ ରେ ଶ୍ରୀମୟ ହୋଇ ସ୍ୱର୍ଗରେ ରହିଛନ୍ତି। ତାଙ୍କର ପୁଣ୍ୟ ଫଳ ତାଙ୍କୁ ମିଳିଛି। ଏପରି କଥା ଶୁଣି, ସତୀ ଭୀଷ୍ମ ଉପରେ କ୍ରୋଧିତ ହେଲେ। ସେ ତାଙ୍କ ପିତାକୁ ଦୋଷ ଦେଇ, ରୁଷ୍ଟ ଚକ୍ଷୁ ଦେଖାଇ, କହିଲେ: "ଠିକ କହିଛନ୍ତି, ପିତା, ଯେପରି ଆପଣ କହିଛନ୍ତି।" ପୁଣ୍ୟ ଥିବା ପ୍ରତ୍ୟେକ ଲୋକ ପୁଣ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଶ୍ରୀ ଲଭନ୍ତି; ପୁଣ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଜନ୍ମ ମିଳେ, ଏବଂ ଭୋଗ ମଧ୍ୟ ପୁଣ୍ୟରେ ନିର୍ବାହିତ। ଏହିପରି, ଏହି ବିଶ୍ୱର ନାଥ, ସମସ୍ତ ଉପରେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ, ଜ୍ଞାନୀ ହୋଇ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ଅନୁକୂଳ ଥାନ ଦେଇଛନ୍ତି। ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଜିଭ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କର ଗୁଣ କହିପାରିବ ନାହିଁ; ତାଙ୍କର ମହିମା କହିବା ଅସମ୍ଭବ। ଭସ୍ମ, ଅସ୍ଥି, ଖପର, ଶ୍ମଶାନରେ ବାସ, ଓ ସର୍ପ—ସେମାନେ ତାଙ୍କର ଅଲଙ୍କାର। ଭୂତ-ପ୍ରେତ, ପିଶାଚ, ଗୁହ୍ୟକ ଦେବତା—ସେମାନେ ତାଙ୍କର ନିର୍ମାତା, ବ୍ୟବସ୍ଥାପକ, ଓ ରକ୍ଷକ।