ଭୀଷ୍ମ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ: “ହେ ମଙ୍ଗଳମୟ, ସତୀ, ଦକ୍ଷର କନ୍ୟା, କିପରି ତାଙ୍କ ଦେହ ତ୍ୟାଗ କଲେ? ଏବଂ କେଉଁ କାରଣରୁ ରୁଦ୍ର, ଦକ୍ଷଙ୍କର ଯଜ୍ଞ ଧ୍ୱଂସ କଲେ? ମୋର ଜିଜ୍ଞାସା ଅଛି, ଏ ମହାଶିବ, ତ୍ରିପୁରାର ଶତ୍ରୁ, କିପରି କ୍ରୋଧିତ ହେଲେ?” ପୁଲସ୍ତ୍ୟ ଉତ୍ତର ଦେଲେ: ଏକ ସମୟର କଥା, ଗଙ୍ଗା ତଟରେ ଦକ୍ଷ ଏକ ବଡ଼ ଯଜ୍ଞ ଆୟୋଜନ କରିଥିଲେ। ସେଠାରେ ଦେବତା, ଦାନବ, ପିତୃଗଣ ଓ ମହାମୁନିମାନେ ଏକତ୍ରିତ ହେଲେ। ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ସମସ୍ତ ଦେବତା ଆନନ୍ଦରେ ଆସିଲେ, ନାଗ, ଯକ୍ଷ, ସୁପର୍ଣ୍ଣ, ଔଷଧ ଓ ବୃକ୍ଷମାନେ ମଧ୍ୟ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ। କଶ୍ୟପ, ଆତ୍ରି, ପୁଲସ୍ତ୍ୟ, ପୁଲହ, କ୍ରତୁ, ପ୍ରଚେତାସ, ଅଙ୍ଗିରାସ୍ ଓ ବଶିଷ୍ଠ ମହାମୁନି ମଧ୍ୟ ସେଠି ଥିଲେ। ସେଠି ଏକ ସମ ଯଜ୍ଞବେଦୀ ତିଆରି କରାଗଲା, ଚାରି ପ୍ରକାର ଅଗ୍ନି ସ୍ଥାପିତ ହେଲା। ବଶିଷ୍ଠ ହୋତା, ଅଙ୍ଗିରାସ୍ ସ୍ରେଷ୍ଠ ଅଧ୍ୱର୍ୟୁ ଥିଲେ। ବୃହସ୍ପତି ଉଦ୍ଗାତା ଥିଲେ, ବ୍ରହ୍ମା ଓ ନାରଦ ମଧ୍ୟ ଯଜ୍ଞରେ ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲେ। ସମସ୍ତ ବସୁ, ଦ୍ୱାଦଶ ଆଦିତ୍ୟ, ଦୁଇ ଅଶ୍ୱିନୀ କୁମାର, ମାରୁତ ଓ ଚୌଦ ମନୁ ମଧ୍ୟ ଆସିଥିଲେ। ଯଜ୍ଞ ଚାଲିଥିଲା, ଅଗ୍ନିକୁ ହୋମ ଦିଆଯାଉଥିଲା, ଏବଂ ସେଠି ଅତିଶୟ ମଧୁର ଖାଦ୍ୟ ଓ ଭୋଜନର ଆୟୋଜନ ହୋଇଥିଲା। ଦଶ ଯୋଜନ ଚାରିପାଖ ଜମି ଉପରେ ଏକ ବିଶାଳ ବେଦୀ ତିଆରି ହୋଇଥିଲା, ସମସ୍ତେ ଏକତ୍ରିତ ହେଇଥିଲେ। ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦେବତାଙ୍କୁ ଦେଖି ସତୀ, ନୈତିକତାରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ପ୍ରଜାପତି ଦକ୍ଷଙ୍କୁ କହିଲେ: “ପିତାଜୀ, ଦେବରାଜ ଇନ୍ଦ୍ର, ଏଇରାବତ ହାତୀରେ ଚଢ଼ି, ତାଙ୍କ ରାଣୀ ଶଚୀ ସହିତ ଏଠାକୁ ଆସିଛନ୍ତି। ଅନ୍ୟାୟୀଙ୍କୁ ଦଣ୍ଡ ଦେବାରେ ସମର୍ଥ, ଧୂମର୍ଣ୍ଣା ସହ ଏଠାକୁ ଆସିଛନ୍ତି। ଜଳଚର ଓ ତ୍ରିଭୁବନ ନିର୍ମାତା ବରୁଣ ତାଙ୍କ ମହଲ୍ଲାରେ ଗୌରୀ ସହ ଉପସ୍ଥିତ। ବିଶ୍ରବାସଙ୍କ ପୁତ୍ର, ଯକ୍ଷଙ୍କ ଅଧିପତି, ବିତ୍ତେଶ୍ବର ତାଙ୍କ ଭାର୍ୟା ସହ ଆସିଛନ୍ତି। ଦେବତାମାନଙ୍କର ମୁଖ, ସମସ୍ତ ଜୀବର ଉଦର ଯିଏ, ଯାହା ପାଇଁ ବେଦ ଉତ୍ପନ୍ନ, ସେ ମଧ୍ୟ ଯଜ୍ଞକୁ ଆସିଛନ୍ତି। ନିୃତି, ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ରାଜା, ଦିଗ୍ପାଳ ଭାବେ ନିଯୁକ୍ତ, ସେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କ ଭାର୍ୟା ସହ ଏଠାକୁ ଆସିଛନ୍ତି। ପ୍ରାଣ, ଅପାନ, ବ୍ୟାନ, ଉଦାନ, ସମାନ, ଯେଉଁମାନେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନିର୍ମିତ, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ଉପସ୍ଥିତ। ପ୍ରଜାପତି ଓ ବାୟୁ, ଚାରିପାଖି ଉନଚାଳିଶି ଶକ୍ତି ସହିତ ଯଜ୍ଞକୁ ଆସିଛନ୍ତି। ଦ୍ୱାଦଶ ରୂପୀ ଗ୍ରହନାୟକ, ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କ ରକ୍ଷକ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଏଠାକୁ ଆସିଛନ୍ତି। ଜୀବନ, ଅରଣ୍ୟ, ଦିନ ଓ ନାମଙ୍କ ଅଧିପତି ଭାସ୍କର, ସଂସାର ପବିତ୍ର କରିଥିବା, ସେ ମଧ୍ୟ ଉପସ୍ଥିତ। ଆତ୍ରିଙ୍କ ବଂଶଜ, ଦ୍ୱିଜାତିମାନଙ୍କ ରାଜା, ପୃଥିବୀର ଅଧିପତି, ଚନ୍ଦ୍ରମା ତାଙ୍କ ଭାର୍ୟା ସହ ଆସିଛନ୍ତି। ଏଠି ବସୁଗଣ, ଦୁଇ ଅଶ୍ୱିନୀ, ବୃକ୍ଷ ଓ ଅରଣ୍ୟ ଦେବତା, ଗନ୍ଧର୍ବ ଓ ଅପ୍ସରାମାନେ ମଧ୍ୟ ଆସିଛନ୍ତି। ବିଦ୍ୟାଧର, ଭୂତ, ବେତାଳ, ଯକ୍ଷ, ରାକ୍ଷସ, ପିଶାଚ, ଭୟଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟକର୍ତ୍ତା ଏବଂ ପ୍ରାଣ ହରିବା ଶକ୍ତିମାନେ ମଧ୍ୟ ଉପସ୍ଥିତ। ନଦୀ, ନାଳା, ସମୁଦ୍ର, ଦ୍ୱୀପ, ପାହାଡ଼, ଘରୋଇ ଓ ବନ୍ୟପ୍ରାଣୀ, ଚଳନଶୀଳ ଓ ଅଚଳ — ସମସ୍ତ ଆସିଛନ୍ତି। କଶ୍ୟପ, ଆତ୍ରି, ବଶିଷ୍ଠ, ପୁଲସ୍ତ୍ୟ, ପୁଲହ, ସନକ ଆଦି ମହାମୁନିଗଣ, ଧର୍ମାନୁଷ୍ଠାନ କରୁଥିବା ରାଜର୍ଷି, ପୃଥିବୀର ସମସ୍ତ ରାଜା, ଚାରିବର୍ଣ୍ଣ ଏବଂ ଚାରି ଆଶ୍ରମ ଅନୁସାରୀ — ସମସ୍ତ ଏଠାକୁ ଆସିଛନ୍ତି। କଣ ଅଧିକ କହିବି? ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ସୃଷ୍ଟିର ଏହି ସମସ୍ତ ଭାଗ — ଭଉଣୀ, ଭାଉଜ, ଭାଉଣୀର ସ୍ୱାମୀ — ସମସ୍ତ ଉପସ୍ଥିତ। ସେମାନେ ତାଙ୍କର ଭାର୍ୟା, ପୁତ୍ର, ବନ୍ଧୁ ସହ ସମ୍ମାନ, ଦାନ ଓ ଆଦର ଦ୍ୱାରା ଆପଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଆଦରିତ। ଯେମାନେ ଆମନ୍ତ୍ରିତ ଓ ସମ୍ମାନିତ, ସେମାନେ ସମସ୍ତ ଆସିଛନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ମୋ ସ୍ୱାମୀ ମାତ୍ର ଆସିନାହାନ୍ତି। ସେ ନ ଥିଲେ, ଏହି ସବୁ ମୋତେ ଶୂନ୍ୟ ଲାଗୁଛି; ମୁଁ ଭାବୁଛି, ଆପଣ ତାଙ୍କୁ ଆମନ୍ତ୍ରଣ ଦେଇନାହାନ୍ତି। ନିଶ୍ଚୟ, ସେ ଅପରିଗ୍ଣାତ ଅବସ୍ଥାରେ ଅନ୍ଦେଖା ରହିଗଲେ। ଦୟାକରି ସତ୍ୟ କଥା କହନ୍ତୁ।” ପୁଲସ୍ତ୍ୟ କହିଲେ: ସତୀଙ୍କର ଏହି ଶବ୍ଦ ଶୁଣି, ପ୍ରଜାପତି ଦକ୍ଷ, ତାଙ୍କର ଜୀବନଠାରୁ ବେଶି ପତିପ୍ରେମରେ ଭରିଥିବା ସତୀକୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି, ତାଙ୍କ ଆଂକ ଉପରେ ବସାଇଲେ। ନିଷ୍ଠାବାନ, ସ୍ୱାମୀପ୍ରେମୀ, ଶୁଭ ଚରିତ୍ର ସତୀଙ୍କୁ ସେ ଗମ୍ଭୀର କଣ୍ଠରେ କହିଲେ: “ପୁତ୍ରୀ, ସତ୍ୟ କଥା କହିବି। ତୋ ସ୍ୱାମୀକୁ ଆଜି କାହିଁକି ଆମନ୍ତ୍ରଣ ଦିଆଯାଇନାହିଁ, ତୁମେ ଜାଣ। ସେ ଖପର ହାତରେ ଧରିଥାନ୍ତି, ଚର୍ମ ଧାରଣ କରିଛନ୍ତି, ଦେହ ଉପରେ ଭସ୍ମ ଲଗାଇଥାନ୍ତି; ତ୍ରିଶୂଳ ଧାରଣ କରି, ମୁଣ୍ଡ ମୁଣ୍ଡାଇ, ନଗ୍ନ ଅବସ୍ଥାରେ ଶ୍ମଶାନରେ ବିହାର କରିଥାନ୍ତି, ସଦା ଭସ୍ମ ଲଗାଇଥାନ୍ତି; ବାଘ ଚର୍ମ ପିନ୍ଧି, ହାତୀ ଚର୍ମ ଧାରଣ କରି, ମୁଣ୍ଡମାଳା ପିନ୍ଧି, ଦଣ୍ଡ ଧାରଣ କରିଥାନ୍ତି; ଗାଈ ର ନାଡ଼ି ପିଟରେ, ଅସ୍ଥି ର ଅଙ୍ଗୁଠି ପିନ୍ଧି, ବାସୁକି ନାଗ ଜନ୍ନ୍ୟ ଉପବୀତ ଭାବେ ପିନ୍ଧିଛନ୍ତି। ଏପରି ରୂପ ଧାରଣ କରି ସେ ପୃଥିବୀରେ ଚାଲିବା କରନ୍ତି; ତାଙ୍କ ସଙ୍ଗୀମାନେ ମଧ୍ୟ ନଗ୍ନ, ପିଶାଚ ଓ ଭୂତମାନେ।” ଏଭଳି, ଦକ୍ଷ ସତୀଙ୍କୁ ସତ୍ୟ କଥା କହିବାରେ, ଏହି ମହାଯଜ୍ଞର ଦୃଶ୍ୟ ଏବଂ ତାହାରେ ସମସ୍ତ ସୃଷ୍ଟିର ଉପସ୍ଥିତି ଉଦ୍ଭାସିତ ହେଲା, କିନ୍ତୁ ମହାଦେବଙ୍କ ଅନୁପସ୍ଥିତି ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଅପୂର୍ଣ୍ଣ ଲାଗିଲା।