ଏକ ସମୟର କଥା, ଯେତେବେଳେ ଭୃଗୁ ମୁନିଙ୍କ ବିଷୟରେ ପ୍ରଶ୍ନ ହେଲା—ଏହି ଭୃଗୁ କିଏ? ସେ କିପରି ଜନାର୍ଦନଙ୍କୁ ଶାପ ଦେଇପାରିବେ? ସଦା ସାଧୁମାନେଙ୍କୁ ଆଦର କରିବା ଉଚିତ, କାରଣ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ତୁମ ନିଜ ଆକାର। ବ୍ରହ୍ମା ଭଗବାନକୁ କହିଲେ—ହେ ମାଧବ, ତୁମେ ଶିର୍ଷ ଯୋଗନିଦ୍ରାରେ ଶେଇ ରହ, ଖୀରସାଗରରେ ବିଶ୍ରାମ କର; ଯେତେବେଳେ କାର୍ଯ୍ୟର ସମୟ ଆସିବ, ମୁଁ ତୁମକୁ ଜାଗ୍ରତ କରିବି। ଏପରି ଭବିଷ୍ୟତରେ, ତୁମ ଶକ୍ତିରେ ସମ୍ବଳିତ ଇନ୍ଦ୍ର ତୁମର ଅଂଶରେ ଶତ୍ରୁମାନେଙ୍କୁ ନଷ୍ଟ କରିବେ, ସମସ୍ତ କାମ ସାଧନ କରିବେ। ତିନି ଲୋକର ରକ୍ଷା କରିବା ସମୟରେ, ତୁମ ଆଜ୍ଞା ଅନୁସାରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବେ। ବ୍ରହ୍ମା ଏପରି ଭଗବାନଙ୍କୁ ବିନତି କଲେ, ତାପରେ ବିଷ୍ଣୁ କହିଲେ—"ହେ ମହାପ୍ରଭୁ, ମୁଁ ତୁମ ଆଜ୍ଞା ଅନୁସାରେ ସବୁ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବି।" ଏହା କହି ବିଷ୍ଣୁ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଇଗଲେ, ଏବଂ ବ୍ରହ୍ମା ସେଉଁଠି ତାଙ୍କୁ ଚିହ୍ନି ପାରିଲେ ନାହିଁ। ବିଷ୍ଣୁ ଯିବା ପରେ, ବ୍ରହ୍ମା, ଜଗତର ପ୍ରପିତାମହ, ପୁନର୍ବାର ସୃଷ୍ଟି କରିଲେ; ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ଉତ୍ପତ୍ତି ଏବଂ ନିୟନ୍ତା ହେଲେ। ଏହି ସମୟରେ, ନାରଦ ଦେଖି, ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ବାକ୍ତା ଭାବେ କହିଲେ—"ହଜାର ମୁଣ୍ଡ, ହଜାର ଚକ୍ଷୁ, ହଜାର ପାଦ ଥିବା ପୁରୁଷ, ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ବିସ୍ତୃତ, ପୃଥିବୀରୁ ଦଶ ଆଙ୍ଗୁଠି ଉପରେ ଉଭା ଅଛନ୍ତି।" "ଯାହା ଥିଲା ଏବଂ ଯାହା ହେବ, ସବୁ କିଛି ତୁମଠାରୁ ଆସିଛି; ଏହି ସମସ୍ତ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ ତୁମଠାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଛି ଏବଂ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେବ। ବଳି, ତୁମଠାରୁ ବିଦି, ଯଜ୍ଞ, ହୱାନ, ଘୃତ, ଦୁଇ ଆକାରର ଯଜ୍ଞ ପଶୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ; ତୁମଠାରୁ ଋଗ୍ ଏବଂ ସାମ ମନ୍ତ୍ର ଜନ୍ମ ନେଇଛି।" "ତୁମଠାରୁ ଯଜ୍ଞ, ତୁମଠାରୁ ଘୋଡା ଏବଂ ହାତୀ, ଗାଁ ଏବଂ ଧାତୁ, ବନ୍ୟପ୍ରାଣୀ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ। ତୁମ ମୁଖରୁ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ତୁମଠାରୁ କ୍ଷତ୍ରିୟ, ତୁମ ଜଘାରୁ ବୈଶ୍ୟ, ତୁମ ପାଦରୁ ଶୂଦ୍ର ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ।" "ତୁମ ଚକ୍ଷୁରୁ ସୂର୍ଯ୍ୟ, ତୁମ କାନରୁ ଚନ୍ଦ୍ର, ତୁମ ମନରୁ ବାୟୁ, ତୁମ ମୁଖରୁ ଅଗ୍ନି ଜନ୍ମ ନେଇଛି। ତୁମ ନାଭିରୁ ଆକାଶ, ତୁମ ମୁଣ୍ଡରୁ ସ୍ଵର୍ଗ, ତୁମ କାନରୁ ଦିଗ, ତୁମ ପାଦରୁ ପୃଥିବୀ; ସମସ୍ତ ତୁମଠାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ।" "ଯେପରି ଏକ ବଡ଼ ବଟବୃକ୍ଷ ଏକ ଛୋଟ ଗୋଟିଏ ବିଜରେ ଅନ୍ତର୍ନିହିତ, ସେପରି ତୁମେ ବିଜ ଆକାରରେ ସମସ୍ତ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡର ଉତ୍ପତ୍ତି କରିଛ।" "ବିଜର ଅଙ୍କୁରରୁ ବଟବୃକ୍ଷ ବିକାଶ ହୁଏ; ତୁମ ସୃଷ୍ଟିରୁ ଏହି ବିଶ୍ୱ ବିସ୍ତାରିତ ହୁଏ। ଯେପରି କଦଳୀ ଗଛ ତାହାର ଛାଲ ଓ ପତ୍ର ବିନା ଦେଖାଯାଏ ନାହିଁ, ସେପରି ଏହି ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ ତୁମ ବିନା ଦେଖାଯାଏ ନାହିଁ।" "ସେ ଆନନ୍ଦମୟ ଶକ୍ତି ତୁମରେ ବିରାଜିତ, ତୁମ ସହିତ ଏକତ୍ୱରେ ରହିଛି; ସେ ଶକ୍ତି ଆନନ୍ଦ ଓ ଦୁଃଖରେ ମିଶିଛି, ତୁମେ ନିର୍ଗୁଣ ହେଉଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଏହା ତୁମରେ ଅଛି।" "ତୁମେ ଅଲଗା ଓ ଏକ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ତାତ୍ତ୍ୱିକ ଆକାର; ତୁମେ ପ୍ରକାଶିତ, ଆଦ୍ୟ ପ୍ରକୃତି, ପୁରୁଷ, ବିଶ୍ୱର ଶାସକ।" "ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀରେ ତୁମେ ବସିଛ, ତୁମେ ସବୁ କିଛି, ସମସ୍ତ ଆକାର ଧାରଣ କରିଛ; ସବୁ ତୁମଠାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ—ତୁମକୁ ନମସ୍କାର।" "ତୁମେ ସମସ୍ତର ଆତ୍ମା, ସମସ୍ତର ନାଥ, ପ୍ରତ୍ୟେକ ପ୍ରାଣୀର ଅନ୍ତର୍ଯାମୀ; ତେଣୁ ମୁଁ କଣ କହିବି? ତୁମେ ମନର ଗୁପ୍ତ ଭାବ ଜାଣିଛ।" "ହେ ପ୍ରଭୁ, ମୋ ଇଚ୍ଛା ତୁମେ ପୂରଣ କରିଛ; ମୋ ତପସ୍ୟା ସଫଳ ହୋଇଛି, ଯେପରି ମୁଁ ତୁମେ ଦେଖିପାରିଛି, ମହାପ୍ରଭୁ।" ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ—"ମୋ ପୁତ୍ର, ତୁମେ ମୋତେ ଦେଖିଛ, ଏହି ହେଉଛି ତୁମ ତପସ୍ୟାର ଫଳ; ମୋ ଦର୍ଶନ କେବେ ଅନବସ୍ର୍ଥିତ ନୁହେଁ।" "ତେଣୁ, ତୁମ ଇଚ୍ଛା ଅନୁଯାୟୀ କୌଣସି ଵର ଚୟନ କର; ଯେତେବେଳେ ମୁଁ ଦେଖାଯାଏ, ସମସ୍ତ କିଛି ସଫଳ ହୁଏ।" ନାରଦ କହିଲେ—"ହେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ନାଥ, ତୁମେ ସମସ୍ତଙ୍କ ହୃଦୟରେ ବସିଛ; ମୋ ମନରେ କ'ଣ ଇଚ୍ଛା ହେବ ଯାହା ତୁମେ ଜାଣିନଥିବେ?" "ତୁମେ ଯେପରି ସୃଷ୍ଟି କରିଛ, ମୁଁ ତାହା ଦେଖିଛି; ଦେବତା, ଋଷି, ଦାନବମାନେ ଦେଖିବା ପରେ ମୋର ଜିଜ୍ଞାସା ଉପଜିଛି।" ପୁଲସ୍ତ୍ୟ କହିଲେ—ବ୍ରହ୍ମା, ସ୍ଵର୍ଗର ଦେବ, ନାରଦ ପୁତ୍ର ପ୍ରତି ବଡ଼ ଖୁସି ହେଲେ; ତାଙ୍କୁ ଏକ ବର ଦେଇ, ତାଙ୍କୁ ଅଗ୍ରଗଣ୍ୟ ଋଷି କରିଲେ। "ମୋ କୃପାରେ, କଳିଯୁଗରେ ତୁମେ ଲୀଳା କଥାରେ ଆସକ୍ତ ହେବ; ତୁମ ଚଳାଚଳ ଦିନ, ଭୂମି, ପାତାଳରେ ଅନିରୋଧ ହେବ।" "ପବିତ୍ର ଜନୌ, ଯୋଗ ମେଖଳା, ଛତା ଓ ବୀଣା—ଏହି ସମସ୍ତ ତୁମ ଶୋଭା ହେବ, ହେ ନିର୍ମଳ।" "ବିଷ୍ଣୁ, ରୁଦ୍ର, ଇନ୍ଦ୍ର ନିକଟେ, ଦ୍ଵୀପର ରାଜାମାନେ ମଧ୍ୟ, ତୁମେ ସଦା ସମ୍ମାନ ରାସିପାରିବ।" "ମୋ ଆଜ୍ଞାରେ, ତୁମେ ସମ୍ପ୍ରଦାୟର ଶିକ୍ଷକ ହେବ; ମୋ ପୁତ୍ର, ଇଚ୍ଛା ଅନୁଯାୟୀ ରୁହ, ସ୍ଵର୍ଗରେ ଦେବମାନେ ତୁମକୁ ସମ୍ମାନ କରିବେ।" ଏଉଁପରେ, ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ—"ହେ ଶୁଭ, ସତୀ, ଦକ୍ଷର ଜନ୍ମାଧାରୀ, କିପରି ତାଙ୍କ ଦେହ ତ୍ୟାଗ କଲେ? ଏବଂ କିପାଇଁ ରୁଦ୍ର ଦକ୍ଷର ଯଜ୍ଞ ନଷ୍ଟ କଲେ?" "ମୋ ଜିଜ୍ଞାସା—କିପରି ମହାଶିବ, ତ୍ରିପୁରାରି, ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଏବଂ ମହାନ, କ୍ରୋଧିତ ହେଲେ?" ପୁଲସ୍ତ୍ୟ କହିଲେ—ଏକ ସମୟ, ଗଙ୍ଗା ଦ୍ବାରରେ, ଭୀଷ୍ମ, ଦକ୍ଷ ଏକ ଯଜ୍ଞ ଆରମ୍ଭ କଲେ; ସେଠାରେ ଦେବ, ଦାନବ, ପିତୃ, ମହାଋଷିମାନେ ଏକତ୍ରିତ ହେଲେ। ସମସ୍ତ ଦେବମାନେ, ଇନ୍ଦ୍ର ସହିତ, ଉଲ୍ଲାସରେ ଏକାଠି ହେଲେ; ନାଗ, ଯକ୍ଷ, ସୁପର୍ଣ୍ଣ, ଔଷଧି ଓ ବନସ୍ପତିମାନେ ମଧ୍ୟ ଆସିଲେ। କଶ୍ୟପ, ପ୍ରାଚୀନ ଅତ୍ରି, ପୁଲସ୍ତ୍ୟ, ପୁଲହ, କ୍ରତୁ, ପ୍ରଚେତସ, ଅଙ୍ଗିରାସ ଏବଂ ବସିଷ୍ଠ, ମହାତପସ୍ବୀ, ସେଉଁଠି ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ। ଏଠାରେ, ଏକ ସମତଳ ବେଦୀ ତିଆରି କରି, ଚାରିପ୍ରକାର ଯଜ୍ଞ ଅଗ୍ନି ସ୍ଥାପନ କଲେ; ବସିଷ୍ଠ ହୋତା ପୁରୋହିତ ହେଲେ, ଅଙ୍ଗିରାସ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅଧ୍ଵର୍ୟୁ ହେଲେ। ବୃହସ୍ପତି ଉଦ୍ଗାତା ହେଲେ, ବ୍ରହ୍ମା ଏବଂ ନାରଦ ମଧ୍ୟ ତାହାର ଯଜ୍ଞ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ, ଅଗ୍ନି ଦଳିଯାଉଥିବା ସମୟରେ। ସମସ୍ତ ବସୁ ଆସିଲେ, ଦ୍ଵାଦଶ ଆଦିତ୍ୟ ମଧ୍ୟ; ଦୁଇ ଅଶ୍ୱିନୀ, ମାରୁତ, ଚୌଦହ ମନୁ ମଧ୍ୟ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ। ଏପରି ଯଜ୍ଞ ଆଗ୍ନି ଦଳିଯାଉଥିବା ସମୟରେ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଓ ଶୁଭ ମହାପ୍ରସ୍ତୁତ ଭୋଜ୍ୟ ଏବଂ ଖାଦ୍ୟ ଏଠାରେ ପ୍ରକଟ ହେଲା।