ଦେବତାମାନେ ଦେଉଥିଲେ, “ଆପଣ ବିନା, ଦେବତାମାନେ ପୁନିପୁନି ଦାଇତ୍ୟମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପରାଜିତ ହେଉଛନ୍ତି।” ଏହିପରି ଅନୁରୋଧ ଶୁଣି, ପଦ୍ମନୟନ, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ପୁରୁଷ ଭଗବାନ୍ ଦେବତାଙ୍କୁ ଦୟାନିଧି ଦୃଷ୍ଟିରେ ଦେଖି କହିଲେ, “ହେ ଦେବଗଣ, ମୁଁ ତୁମେମାନଙ୍କର ଶକ୍ତି ବଢ଼େଇଦେବି। ମୁଁ କ’ଣ କରିବା ଉଚିତ୍, ତାହା କୁହେଁ: ଦାଇତ୍ୟମାନଙ୍କ ସହ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଔଷଧିଗୁଡ଼ିକୁ ନେଇ ଚାଲ, ଏହି ଦୁଧର ସମୁଦ୍ର ନିକଟକୁ ଯାଅ। ମନ୍ଦରାଚଳ ପର୍ବତକୁ ମଥାନ ଦଣ୍ଡ ଭାବେ ନିଅ, ଏବଂ ବାସୁକୀ ସର୍ପକୁ ରସ୍ସୀ ଭାବେ ବ୍ୟବହାର କର। ମୁଁ ତୁମେମାନଙ୍କ ସହକାରୀ ଭାବେ ଥିବି, ଏବଂ ଏହି ସମୁଦ୍ରକୁ ମଥନ କରି ଅମୃତ ଉତ୍ପାଦନ କର। ପ୍ରଥମେ, ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ଦାଇତ୍ୟମାନଙ୍କ ସହ ମିଳିତ ଭାବରେ କଥା ହେବା; ଏଠାରେ ଉପଜିବା ଫଳ ସମସ୍ତେ ସମାନ ଭାଗରେ ନେବେ। ଯେତେବେଳେ ମଥନରେ ଅମୃତ ଉପଜିବ, ତୁମେମାନେ ତାହା ପିଇ ଅଜର ଅମର ହେଇଯିବ। ଏହିପରି ଉପାୟ କରିବି, ଯେଉଁଥିରେ ଦେବଶତ୍ରୁମାନେ କେବେ ଅମୃତ ଅପ୍ରାପ୍ତ କରିପାରିବେ ନାହିଁ; ଦେବତାମାନେ କିଛି କଷ୍ଟ ଭୋଗ କଲେ ବି ଅମୃତରୁ ବଞ୍ଚିତ ହେବେ ନାହିଁ।” ଏହିପରି ଦେବଦେବଙ୍କ ଉପଦେଶ ଶୁଣି, ସମସ୍ତ ଦେବତା ଦାନବମାନଙ୍କ ସହ ଏକ ଚୁକ୍ତି କଲେ ଏବଂ ଅମୃତ ପାଇଁ ଉଦ୍ୟମ କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ। ଦେବ, ଦାନବ ଏବଂ ଦାଇତ୍ୟମାନେ ସମସ୍ତ ଔଷଧିଗୁଡ଼ିକୁ ଏକଠା କରି ଶରତ୍କାଳୀନ ମେଘପରି ଧଳା ଦୁଧର ସମୁଦ୍ରରେ ପକାଇ ଦେଲେ। ମନ୍ଦରାଚଳକୁ ମଥାନ ଦଣ୍ଡ ଏବଂ ବାସୁକୀ ସର୍ପକୁ ରସ୍ସୀ କରି ସମସ୍ତେ ଜୋରେ ମଥନ କରିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ। ଏଠାରେ, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ବ୍ୟବସ୍ଥାରେ ଦେବତାମାନେ ବାସୁକୀଙ୍କ ପୁଛ ଧରିଥିଲେ, ଦାଇତ୍ୟମାନେ ମୁଣ୍ଡ ଧରିଥିଲେ। ବାସୁକୀଙ୍କ ମୁଣ୍ଡର ଅଗ୍ନିଶ୍ୱାସ ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ଦାନବ ଦୀପ୍ତିହୀନ ଏବଂ ଶକ୍ତିହୀନ ହେଇପଡ଼ିଲେ। କିନ୍ତୁ ପୁଛ ପ୍ରଦେଶରେ ବାସୁକୀଙ୍କ ଶୀତଳ ବାୟୁ ଏବଂ ମେଘର ବୃଷ୍ଟି ଦେବତାମାନେକୁ ପୁନର୍ଜୀବିତ କରିଦେଲା। ଏହି ଦୁଧର ସମୁଦ୍ର ମଧ୍ୟରେ, ପବିତ୍ର ବ୍ରହ୍ମା ଏବଂ ପ୍ରବଳ ମହାଦେବ, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପୃଷ୍ଠ ଉପରେ ବସିଥିଲେ। ପଦ୍ମଜ ଶତ୍ରୁଦଳନୀ ବ୍ରହ୍ମା, ମନ୍ଦରାଚଳକୁ ଦୃଢ଼ ଶୃଙ୍ଖଳରେ ବାନ୍ଧି ସୁଦୃଢ଼ ଭାବେ ଧରିଥିଲେ। ଦେବ ଏବଂ ଦାନବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ହରି ସ୍ୱୟଂ କୂର୍ମ ରୂପେ ଦୁଧର ସମୁଦ୍ର ମଧ୍ୟରେ ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲେ। ତାଙ୍କ ଅନ୍ୟ ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ଦେବତାମାନଙ୍କୁ ସଶକ୍ତ କରିଦେଲେ। ମଥନ ଆରମ୍ଭ ହେଉଥିବା ସମୟରେ ପ୍ରଥମେ ଉପଜିଲେ ସୁରଭି—ଏହି କାମଧେନୁ ଗାୟ ଦେବତାମାନଙ୍କ ପ୍ରଶଂସାପାତ୍ର ହେଲେ। ଦେବ ଓ ବୁଦ୍ଧିମାନ ଦାନବମାନେ ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ। ସମସ୍ତେ ଅଦ୍ଭୁତ ଚକିତ ହୋଇ ଦେଖୁଥିଲେ, ଶିଦ୍ଧମାନେ ଆଶ୍ଚର୍ୟ କରୁଥିଲେ—‘ଏହା କ’ଣ?’ ତାପରେ ଭାରୁଣୀ ଦେବୀ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ—ତାଙ୍କ ଚକ୍ଷୁ ମଦରେ ଲାଲ, ଚଳିବାରେ ଲଫାଲଫି, ଏକା ଅଂଶ କପଡ଼ା, ଖୋଲା କେଶ। ସେ ଘୋଷଣା କଲେ, “ମୁଁ ଶକ୍ତିଦାତ୍ରୀ ଦେବୀ, ଦାନବମାନେ ମୋତେ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତୁ।” ଦେବତାମାନେ ତାଙ୍କୁ ଅଶୁଭ ଭାବି ନାକୁଚିଲେ, କିନ୍ତୁ ଦାଇତ୍ୟମାନେ ଗ୍ରହଣ କରି, ଭାରୁଣୀ ତାଙ୍କ ସହ ଯୋଗ ହେଲେ। ପୁନି ମଥନରୁ ଉପଜିଲା ପାରିଜାତ—ଦିବ୍ୟ, ମଙ୍ଗଳମୟ ବୃକ୍ଷ, ଶୋଭା ଓ ଗୁଣରେ ଅତ୍ୟୁତ୍କୃଷ୍ଟ; ଏଉଁପରି ଅପ୍ସରାମାନଙ୍କ ଦଳ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ। ସେଠାରେ ଷଠି ମିଲିଅନ୍ ଅପ୍ସରା ଉପଜିଲେ—ଏହି ସମସ୍ତେ ଦେବ ଓ ଦାନବମାନଙ୍କ ସାଧାରଣ ଭାଗ୍ୟରେ ଥିଲେ। ତାପରେ ଚନ୍ଦ୍ରମା ଉପଜିଲେ, ଯେଉଁଥିରେ ଦେବତାମାନେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ; ମହାଦେବ ତାଙ୍କୁ ନିଜ ମୂର୍ଧାର ଅଳଙ୍କାର ଭାବେ ଚାହିଲେ। “ନିଶ୍ଚୟ, ମୁଁ ଚନ୍ଦ୍ରମାକୁ ନେଇଛି,” ବୋଲି ଶିବ କହିଲେ ଏବଂ ବ୍ରହ୍ମା ତାହାକୁ ହରଙ୍କ ଅଳଙ୍କାର ଭାବେ ଅନୁମୋଦନ କଲେ। ଏହା ପରେ ଭୟଙ୍କର କାଳକୂଟ ବିଷ ଉପଜିଲା; ଦେବ ଓ ଦାନବମାନେ ଏହି ବିଷର ଦୁଃଖ ଭୋଗିଲେ। ଏହି ବିଷ ମହାଦେବ ସ୍ୱଇଚ୍ଛାରେ ପାନ କରି, ନୀଳକଣ୍ଠ ହେଇଗଲେ। ଅବଶିଷ୍ଟ ବିଷ ନାଗମାନେ ପିଇଲେ। ଏହିପରେ ଧନ୍ୱନ୍ତରୀ, ଧଳା ବସ୍ତ୍ରଧାରୀ, ଅପୂର୍ବ ରୂପେ ଅପ୍ରକୃତ ଭାବେ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ—ତାଙ୍କ ହାତରେ ଅମୃତର କଳଶ ଥିଲା। ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ସମସ୍ତଙ୍କ ମନ ଶାନ୍ତ ହେଲା। ଏହାପରେ ଏକ ଘୋଡ଼ା ଏବଂ ଏଇରାବତ ହାତୀ ଉପଜିଲେ; ପରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ଏବଂ ଖିଲିଉଠିଥିବା ଏକ ନାରୀ ପଦ୍ମ ଉପରେ ଦେଖାଦେଲେ। ଦୁଧରୁ ଶ୍ରୀଦେବୀ ଉପଜିଲେ—ତାଙ୍କ ହାତରେ ପଦ୍ମ ଥିଲା। ସମସ୍ତ ମହାର୍ଷି ଆନନ୍ଦରେ ଶ୍ରୀସୂକ୍ତ ପାଠ କରି ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କଲେ। ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ, ବିଶ୍ୱାବାସୁ ଓ ମୁଖାଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ, ଗୀତ ଗାଇଲେ; ଅପ୍ସରାମାନେ, ଘୃତାଚୀ ଆଦି, ନୃତ୍ୟ କଲେ। ଗଙ୍ଗା ଆଦି ନଦୀମାନେ ତାଙ୍କ ସ୍ନାନ ପାଇଁ ଜଳ ଆଣିଲେ; ଦିଗ୍ଗଜମାନେ ସୁନାର ଘଡ଼ାରେ ଶୁଭ୍ର ଜଳ ଭରି ଦେଲେ, ଏବଂ ଦୁଧର ସମୁଦ୍ର ଅକ୍ଷୟ ପଦ୍ମମାଳା ଦେଲା। ଶିଳ୍ପୀ ବିଶ୍ୱକର୍ମା ତାଙ୍କୁ ଅଳଙ୍କାର, ଦିବ୍ୟ ମାଳା ଓ ବସ୍ତ୍ର ଦେଲେ, ରତ୍ନ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ କଲେ। ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଅନ୍ୟ ସମସ୍ତ ଦେବ, ଭୃତ୍ୟ, ଵିଦ୍ୟାଧର, ମହାନାଗ, ଦାନବ, ଦାଇତ୍ୟ, ରାକ୍ଷସ ଓ ଗୁହ୍ୟକମାନେ ଏହି କନ୍ୟାଙ୍କୁ ଚାହିଲେ। ତେବେ ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ, “ବାସୁଦେବ, ମୁଁ ଯାହା ଦେଇଛି, ତୁମେ ସେଇ ଶ୍ରୀଙ୍କୁ ଗ୍ରହଣ କର। ଦେବ ଓ ଦାନବମାନେ ଏଠାରେ ନିଷିଦ୍ଧ; ଏହି କାର୍ଯ୍ୟରେ ନିୟମପାଳନ କରିଥିବାରୁ ମୁଁ ତୁମେପ୍ରତି ପ୍ରସନ୍ନ।” ତାପରେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଉପଦେଶରେ ଶ୍ରୀଦେବୀ କହିଲେ, “ହେ ଦେବୀ, ତୁମେ କେଶବଙ୍କୁ ଯାଅ; ମୋତେ ଯେଉଁ ବର ପତି ମିଳିଛି, ତାଙ୍କ ସହ ଅନନ୍ତ କାଳ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦ କର।