ଏକ ଦିନ, ଦୁର୍ବାସା ମହାର୍ଷି, ଜଣେ ଅସାଧାରଣ ଦେଖାଯାଉଥିବା ଏବଂ ଭୂତ ପରି ଆଚରଣ କରୁଥିବା ବିଭାବିତ ରୂପରେ ପ୍ରକାଶିତ ହେଲେ, ତଥାପି ତାଙ୍କର ଦେହ ରାଦ୍ରିପ୍ତିରେ ଭରିଥିଲା। ସେ କହିଲେ, “ଏହି ଭାଗ୍ୟବତୀ, ସୁନ୍ଦର ଶୃଙ୍ଗାର ଏବଂ ଭାଗ୍ୟରେ ଭରିଥିବା ଏକ ଵିଦ୍ୟାଧରା କନ୍ୟା, ଯାହାର ଉଚ୍ଚ ଏବଂ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଉରୁ, ମୁଁ ଦେଖିଛି। ଏବେ ମୋ ମନ ଅସ୍ଥିର ହୋଇଯାଇଛି, ଆମେ ଏହି କାମ ର ମାମଲାରେ ସୁଧା ନୁହେଁ।" ଏପରେ ଦୁର୍ବାସା ମହାର୍ଷି କହିଲେ, “ମୁଁ ଏବେ ଅନ୍ୟ ଜାଏଗାକୁ ଯିବି, ମୋ ଭାଗ୍ୟକୁ ପ୍ରକାଶ କରିବି।” ଏହିପରି କହି, ରାଜା, ସେ ପୃଥିବୀରେ ଏଠାଠି ଘୁଞ୍ଚିବା ଆରମ୍ଭ କରିଲେ। ଏହି ଭ୍ରମଣ କାଳରେ ଦୁର୍ବାସା ମହାର୍ଷି ଦେଖିଲେ—ତିନି ଜଗତର ରାଜା, ଦେବତାମାନଙ୍କର ମହାରାଜ ଇନ୍ଦ୍ର, ଶାଚୀ ଦେବୀଙ୍କର ପତି, ଏଇରାବତ ହାତୀ ଉପରେ ବସିଥିବା ଶୋଭାମୟ ରୂପରେ। ତାଙ୍କର ମୁଣ୍ଡରୁ ମଧୁମକୁ ଭରିଥିବା ମାଳାକୁ ନେଇ, ଦୁର୍ବାସା ମହାର୍ଷି ଭାବାବେଶରେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଏହା ଦାନ କରିଦେଲେ। ଇନ୍ଦ୍ର ଏହି ମାଳାକୁ ଗ୍ରହଣ କରି, ଏଇରାବତ ହାତୀର ମୁଣ୍ଡରେ ରଖିଦେଲେ; ଏହି ମାଳା ମାଉଣ୍ଟ କୈଳାଶ ପରି ଗଙ୍ଗା ର ଶୋଭା ଦେଖାଉଥିଲା। କିନ୍ତୁ ଏଇରାବତ ହାତୀ, ମାଳାର ଗନ୍ଧରେ ଅନ୍ୟଥା ହୋଇ, ଏହାକୁ ନିଜ ଶୁଣ୍ଡ ଦ୍ୱାରା ଉଠାଇ ପୃଥିବୀରେ ଫେଙ୍ଗିଦେଲା। ଏହା ଦେଖି, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମୁନି ଦୁର୍ବାସା କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ କହିଲେ, “ଓ ବାସବ, ତୁମେ ଶାସନର ଅହଂକାରରେ ମନକୁ ଦୂଷିତ କରିଛ। ମୁଁ ଦେଇଥିବା ଶ୍ରୀର ମାଳା, ଯାହା ଭାଗ୍ୟର ଆଶ୍ରୟ, ତୁମେ ସମ୍ମାନ କରିନାହାଁ।" “ଓ ମୂଢ, ତୁମେ ମାଳାକୁ ପୃଥିବୀରେ ଫେଙ୍ଗିଦେଲାରୁ, ଏବେ ତିନି ଜଗତର ଭାଗ୍ୟ ନଷ୍ଟ ହେବ।" “ଏହି କ୍ରୋଧର ଭୟରୁ ସମସ୍ତ ଚର ଏବଂ ଅଚର ଜୀବ ଭାଗ୍ୟ ହୀନ ହେବେ।" “ତୁମେ ଅତି ଅହଂକାରରେ ମୋତେ ଅପମାନ କରିଛ।" ଏହିପରି କହି, ମହେନ୍ଦ୍ର ତ୍ୱରିତ ଏଇରାବତର ଶୁଣ୍ଡ ଉପରୁ ଅବତରିଲେ। ଇନ୍ଦ୍ର ଦୁର୍ବାସା ମହାର୍ଷିଙ୍କୁ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କରିବାକୁ ଉତ୍ସୁକ ହେଲେ, ଏବଂ ମୁନିଙ୍କ ପାଖରେ ଶିର ନମାଇ, ତାଙ୍କୁ ଶାନ୍ତ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ। ଦୁର୍ବାସା କହିଲେ, “ମୁଁ ତୁମକୁ କ୍ଷମା କରିବିନାହିଁ—ଏଠାରେ ଅଧିକ କହିବାର ଆବଶ୍ୟକତା ନାହିଁ, ଓ ଶତ କୃତୁ ଧାରୀ।” ଏହିପରି କହି, ମୁନି ଚାଲିଗଲେ, ଇନ୍ଦ୍ର ତାଙ୍କ ପଛରେ ଫେରିଲେ। ପୁନଃ ଏଇରାବତ ଉପରେ ଚଢ଼ି, ଇନ୍ଦ୍ର ଅମରାବତୀକୁ ଯିବାକୁ ଚାଲିଗଲେ; ଏହି ଦିନରୁ, ତିନି ଜଗତ ଏବଂ ଇନ୍ଦ୍ର ଭାଗ୍ୟ ହୀନ ହୋଇଗଲେ। ଯଜ୍ଞ ହେବା ବନ୍ଦ ହୋଇଗଲା, ତପସ୍ଵୀମାନେ ତପସ୍ଵା ଛାଡିଦେଲେ, ଦାନ ହେବା ବନ୍ଦ ହୋଇଗଲା; ସମସ୍ତ ଜଗତ ନଷ୍ଟ ହେବା ପରି ହେଲା। ଏ ଭାଗ୍ୟ ହୀନତା ଏବଂ ଧର୍ମ ହୀନତା ଦେଖି, ଦୈତ୍ୟ ଦାନବମାନେ ଦେବତାମାନେ ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ କରିବା ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଲେ। ଏହି ଦୂର୍ବଳ ଅବସ୍ଥାରେ, ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଅନ୍ୟ ଦେବତାମାନେ ଅଗ୍ନିଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ଶ୍ରୀମତ୍ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପାଖରେ ଶରଣ ନେଲେ। ଦେବତାମାନଙ୍କର ଦୁଃଖ କଥା ଶୁଣି, ବ୍ରହ୍ମା ସମ୍ବିଧାନ ଦେଲେ ଏବଂ ଦେବତାମାନେ ସହିତ ଦୁଧ ସାଗରର ଉତ୍ତର ତଟକୁ ଗଲେ। ସେଠାରେ ପହଞ୍ଚି, ବ୍ରହ୍ମା ବାସୁଦେବଙ୍କୁ କହିଲେ, “ଉଠ, ବିଷ୍ଣୁ, ଦେବତାମାନଙ୍କ ଭଳି ପାଇଁ ଶୀଘ୍ର କାର୍ଯ୍ୟ କର!” “ତୁମ ବିନା, ଦେବତାମାନେ ଦୈତ୍ୟମାନେ ଦ୍ୱାରା ଆବାରି ଆବାରି ପରାଜିତ ହେଉଛନ୍ତି।” ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଏହି କଥା ଶୁଣି, ପଦ୍ମନୟନ ଶ୍ରୀ ବିଷ୍ଣୁ କହିଲେ, ଦେବତାମାନଙ୍କର ଅପୂର୍ବ ଅବସ୍ଥା ଦେଖି, ବିଷ୍ଣୁ କହିଲେ, “ମୁଁ ତୁମମାନଙ୍କର ଶକ୍ତି ବୃଦ୍ଧି କରିବି।” “ମୁଁ କହିବି କିପରି କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ: ଦୈତ୍ୟମାନେ ସହିତ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଔଷଧୀ ଦୁଧ ସାଗରରେ ଏକାଠି କର।" “ମନ୍ଦାର ପର୍ବତକୁ ମଥା ଲାଗି ଉପଯୋଗ କର, ବାସୁକି ସାପକୁ ରସୀ ଭାବେ ନିଅ; ମୁଁ ତୁମମାନଙ୍କର ସହାୟକ ଭାବେ ରହିବି, ନିର୍ମଳ ଅମୃତ ପାଇଁ ଚରଣ କର।" “ପ୍ରଥମେ ଦୈତ୍ୟମାନେ ସହିତ ମିଳିତ ଭାବେ କଥା କର; ଏଠାରେ ସମସ୍ତେ ସମାନ ଭାଗ ନେବେ।" “ସାଗର ମଥିଲାପରେ ଅମୃତ ଉପଜିବ; ଏହା ପିଇ ଦେବତାମାନେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଏବଂ ଅମର ହେବେ।" “ଏହାପରି ମୁଁ ବ୍ୟବସ୍ଥା କରିବି ଯେ ଦେବତାମାନଙ୍କ ଶତ୍ରୁ ଅମୃତ ପାଇବେନାହିଁ; ଦେବତାମାନେ କଷ୍ଟ ଭୋଗ କରିବେ ତଥାପି ଅମୃତ ହୀନ ହେବେନାହିଁ।” ଏହିପରି ଦେବତାମାନେ ଦେବତାଙ୍କ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ଦୈତ୍ୟ ଦାନବମାନେ ସହିତ ଚୁକ୍ତି କରି, ଅମୃତ ପାଇଁ ଉଦ୍ୟମ କରିଲେ। ଦେବତା, ଦୈତ୍ୟ ଏବଂ ଦାନବମାନେ ସମସ୍ତ ଔଷଧୀ ଏକାଠି କରି, ଶରତ ମେଘ ପରି ଦ୍ୱିପ୍ତିଶାଳୀ ଦୁଧ ସାଗରରେ ତାଲିଦେଲେ। ମନ୍ଦାର ପର୍ବତକୁ ମଥା ଭାବେ ଏବଂ ବାସୁକି ସାପକୁ ରସୀ ଭାବେ ଉପଯୋଗ କରି, ସମସ୍ତେ ଉତ୍ସାହରେ ଦୁଧ ସାଗର ମଥିବା ଆରମ୍ଭ କଲେ। ଦେବତାମାନେ ବାସୁକି ର ପୁଛ ଦିଗରେ ଦଉଁଥିଲେ, ଏବଂ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ବ୍ୟବସ୍ଥା ଅନୁଯାୟୀ ଦୈତ୍ୟମାନେ ମୁଣ୍ଡ ଦିଗରେ ଦଉଁଥିଲେ। ବାସୁକି ର ମୁଣ୍ଡ ଦିଗରୁ ଆସୁଥିବା ଅଗ୍ନିଶ୍ୱାସରେ ଦୈତ୍ୟମାନେ ଶକ୍ତିହୀନ ଏବଂ ଦ୍ୱିପ୍ତିହୀନ ହେଇଗଲେ। କିନ୍ତୁ ବାସୁକି ର ପୁଛ ଦିଗରୁ ବାୟୁ ଏବଂ ବର୍ଷା ଆସି, ଦେବତାମାନେ ସ୍ଫୁର୍ତି ଅନୁଭବ କଲେ। ଏହି ଦୁଧ ସାଗରର ମଧ୍ୟରେ, ଶ୍ରୀମତ୍ ବ୍ରହ୍ମା ଏବଂ ଶିବ ଦେବ, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପିଠ ଉପରେ ବସି ଲଗିଲେ। ପଦ୍ମଜ ବ୍ରହ୍ମା ନିଜ ଭୁଜା ଦ୍ୱାରା ମନ୍ଦାର ପର୍ବତକୁ ଧରି, ଏହାକୁ ଶୃଙ୍ଖଳା ଦ୍ୱାରା ଠିକ୍ ଭାବେ ଚେନ୍ ଦେଲେ। ଦେବତା ଏବଂ ଦାନବମାନେ ମଧ୍ୟରେ, ହରି ନିଜେ କୁର୍ମ ରୂପରେ ଦୁଧ ସାଗରର ମଧ୍ୟରେ ବସିଥିଲେ। ହରି ନିଜ ଶକ୍ତିର ଅନ୍ୟ ଅଂଶରେ ଦେବତାମାନେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ କରିଦେଲେ, ଦେବତା ଏବଂ ଦାନବମାନେ ଦୁଧ ସାଗର ମଥିଲେ। ପ୍ରଥମେ ଉପଜିଲା ସୁରଭି, ଦେବତାମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଅଭିଷ୍ଟ ଗାଈ; ଦେବତା ଏବଂ ଜ୍ଞାନୀ ଦାନବମାନେ ଏହା ଦେଖି ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ। ସମସ୍ତ ଅବାକ ହୋଇ ଦେଖିଲେ, ଏବଂ ସିଦ୍ଧମାନେ ଚିନ୍ତା କଲେ: “ଏହା କଣ?” ଏହାପରେ ଉପଜିଲେ ଭାରୁଣୀ ଦେବୀ, ମଦରେ ଅନ୍ୟଥା ଚକ୍ଷୁ, ପ୍ରତି ପଦେ ପଦେ ଅସ୍ଥିର ଚାଲିଥିଲେ।