ପ୍ରଭୁ ଧର୍ମ ଦକ୍ଷଙ୍କ ଜିଅମାନେଙ୍କୁ ପତ୍ନୀ ଭାବରେ ଗ୍ରହଣ କରିଲେ। ଏହି ପତ୍ନୀମାନେଠାରୁ ଏଗାରଟି ଅପୂର୍ବ ଚକ୍ଷୁ ଥିବା କନ୍ୟାମାନେ ଜନ୍ମ ନେଲେ—ଖ୍ୟାତି, ସତ୍ୟା, ସମ୍ଭୂତି, ସ୍ମୃତି, ପ୍ରୀତି, କ୍ଷମା, ସନ୍ନତି, ଅନସୂୟା, ଊର୍ଜ୍ଜା, ସ୍ୱାହା ଏବଂ ସ୍ୱଧା। ଏହି କନ୍ୟାମାନେ ଭୃଗୁ, ଭବ, ମରୀଚି, ଅଙ୍ଗିରା, ମୁଁ, ପୁଲହ, କ୍ରତୁ, ଅତ୍ରି, ବଶିଷ୍ଠ, ବହ୍ନି ଏବଂ ପିତୃମାନେ ଦେଖିବାକୁ ପାଇଲେ। ଏହି ଋଷିମାନେ ଖ୍ୟାତି ଆଦି କନ୍ୟାମାନେଙ୍କୁ ପତ୍ନୀ ଭାବରେ ଗ୍ରହଣ କରିଲେ। ଏହି ଦିବ୍ୟ ଦମ୍ପତିମାନଙ୍କୁ ବିଶ୍ୱାସ, କାମନା, ଶକ୍ତି, ଶ୍ରୀ, ନିଗ୍ରହ, ଧୃତି, ସନ୍ତୋଷ, ପୂର୍ଣ୍ଣତା, ଲୋଭ ଏବଂ ପୋଷଣ ଭଳି ପୁତ୍ରମାନେ ଜନ୍ମ ଦେଲେ। ଏହିପରି ଚିତ୍ତ, ଶିକ୍ଷା, କ୍ରିୟା, ଦଣ୍ଡ, ନୀତି, ନମ୍ରତା, ବୁଦ୍ଧି, ଜ୍ଞାନ, ଲଜ୍ଜା, ଶିଳ୍ପ ଏବଂ ରୂପ ଭଳି ପୁତ୍ରମାନେ ଜନ୍ମ ନେଲେ। ନିଷ୍ଠା, ସୁରକ୍ଷା, ଶାନ୍ତି, ସୁଖ, ସମୃଦ୍ଧି, ଖ୍ୟାତି ଏବଂ ପ୍ରଭା ଭଳି ଧର୍ମଙ୍କ ପୁତ୍ରମାନେ ହେଲେ। କାମ, ଆନନ୍ଦ, ହର୍ଷ ଏବଂ ହର୍ଷା ଧର୍ମଙ୍କ ନାତି ଭାବରେ ଜନ୍ମ ନେଲେ। ଅଧର୍ମଙ୍କ ପତ୍ନୀ ହେଲେ ହିଂସା, ତାଙ୍କୁଠାରୁ ମିଥ୍ୟା ଜନ୍ମ ନେଲେ। ଏହି ଦମ୍ପତିଙ୍କୁଠାରୁ ଏକ କନ୍ୟା—ମାୟା ଏବଂ ତାଙ୍କୁଠାରୁ ଭୟ, ନରକ, ମୋହ ଏବଂ ବେଦନା ଜନ୍ମ ନେଲେ; ଏହି ଦୁଇ ମାନେ ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱ ଉତ୍ପନ୍ନ କଲେ। ମୋହ ଠାରୁ ମୃତ୍ୟୁ ଜନ୍ମ ନେଲେ, ଯିଏ ସମସ୍ତ ଜୀବକୁ ନେଇଯାନ୍ତି; ବେଦନା ଠାରୁ ରୌରବ ନାମକ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଜନ୍ମ ନେଲେ। ମୃତ୍ୟୁଠାରୁ ରୋଗ, ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା, ଦୁଃଖ, ତୃଷ୍ଣା ଏବଂ କ୍ରୋଧ ଜନ୍ମ ନେଲେ—ଏହି ସମସ୍ତ ଅଧର୍ମର ଚିହ୍ନ ଭାବରେ ପରିଚିତ। ଏମାନେ କୌଣସି ପତ୍ନୀ କିମ୍ବା ପୁତ୍ର ନାହିଁ; ଏମାନେ ଉର୍ଦ୍ଧ୍ୱ ଶୁକ୍ରର ଉତ୍ପତ୍ତି; ଏମାନେ ଭୟଙ୍କର ରୂପରେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଛନ୍ତି। ଏମାନେ ସମସ୍ତ ଜଗତର ବିନାଶ କରନ୍ତି। ଏବେ ମୁଁ ତୁମକୁ ରୁଦ୍ରଙ୍କ ଉତ୍ପତ୍ତି ବିଷୟରେ କହିବି। କଲ୍ପର ଆରମ୍ଭରେ, ବ୍ରହ୍ମା ନିଜ ପରି ଏକ ପୁତ୍ର ନିର୍ମାଣ କରିବାକୁ ଚିନ୍ତା କରିଥିଲେ, ତାଙ୍କ ଅଞ୍ଚଳରେ ନୀଳ ଏବଂ ରକ୍ତ ରଙ୍ଗର ଏକ କୁମାର ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ। ସେ ଚିଅଁ ଚିଅଁ କରି କାନ୍ଦିଲେ; ଦେଖି ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ, "ତୁମର ନାମ ରୁଦ୍ର, କାନ୍ଦିବା ବନ୍ଦ କର, ଶକ୍ତି ଧର।" କିନ୍ତୁ ସେ ଏଉଁ କଥା ଶୁଣି ଆଉ ସାତ ଥର କାନ୍ଦିଲେ; ବ୍ରହ୍ମା ତାଙ୍କୁ ସାତଟି ଅନ୍ୟ ନାମ ଦେଲେ। ଏଇ ଆଠ ରୂପ ପାଇଁ ଆଠଟି ଆଶ୍ରୟ ନିର୍ମାଣ କରିଲେ—ଭବ, ଶର୍ବ, ଈଶାନ, ପଶୁପତି, ଭୀମ, ଉଗ୍ର, ମହାଦେବ; ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଜଳ, ପୃଥିବୀ, ଅଗ୍ନି, ବାୟୁ, ଆକାଶ, ଦୀକ୍ଷିତ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ସୋମ—ଏହି ରୂପମାନେ ସେମାନଙ୍କ ଆଶ୍ରୟ। ଏଭଳି ରୁଦ୍ର ସତୀଙ୍କୁ ପତ୍ନୀ ଭାବରେ ପାଇଲେ। ଦକ୍ଷଙ୍କ ରୋଷରେ, ସତୀ ନିଜ ଦେହକୁ ତ୍ୟାଗ କଲେ; ସେ ହିମବତ ଓ ମେନାଙ୍କ ଜନ୍ମ ଜିଅ ହେଲେ। ପ୍ରାର୍ଥନା କରିବା ପରେ, ଭବ ତାଙ୍କୁ ପୁନଃ ବିବାହ କଲେ। ଦକ୍ଷଙ୍କୁଠାରୁ ଧାତା ଓ ବିଧାତା ଜନ୍ମ ନେଲେ; ଭୃଗୁଠାରୁ ଖ୍ୟାତି ଜନ୍ମ ନେଲେ। ଏବଂ ଦେବଦେବତା ନାରାୟଣଙ୍କ ପତ୍ନୀ ଶ୍ରୀ ଜନ୍ମ ନେଲେ। ଏଠାରେ ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ, "ମୁଁ ଶୁଣିଛି ଲକ୍ଷ୍ମୀ କ୍ଷୀରସାଗରରୁ ଉଦ୍ଭବ ହୋଇଛନ୍ତି, ଏବଂ ସେ ଭୃଗୁଙ୍କ ଜିଅ ଖ୍ୟାତି ଭାବରେ ଜନ୍ମ ନେଲେ। ଏହି ଦୁଇ ଉତ୍ପତ୍ତି କିପରି ହେଲା?" ଏବଂ "ଦକ୍ଷଙ୍କ ଭଗ୍ନା କିପରି ଦେହ ତ୍ୟାଗ କଲେ? ଉମା କିପରି ମେନାଙ୍କ ଗର୍ଭରୁ ଜନ୍ମ ନେଲେ? ହିମବତଙ୍କ ଜିଅକୁ ଦେବଦେବତା କିପରି ପତ୍ନୀ ଭାବରେ ଗ୍ରହଣ କଲେ? ଦକ୍ଷଙ୍କ ସହ କିଏ ପ୍ରତିବାଦ କଲେ?" ଏହି ପ୍ରଶ୍ନର ଉତ୍ତର ଦିଅ। ପୁଲସ୍ତ୍ୟ କହିଲେ, "ରାଜା, ଏହି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ କଥା ଶୁଣ; ଏହି ଶ୍ରୀଙ୍କ ବୃତ୍ତାନ୍ତ ମୁଁ ମୋ ଠାକୁରଦାଙ୍କୁଠାରୁ ଶୁଣିଛି।" ଏକଥା ଏହିପରି: ଅତ୍ରିଙ୍କ ପୁତ୍ର ଦୁର୍ବାସା ଏ ଭୂମିରେ ଘୁଞ୍ଚୁଥିବାବେଳେ, ଏକ ଭାସ୍ମା ଫୁଲର ମାଳା ଏକ ବିଦ୍ୟାଧରା କନ୍ୟାଙ୍କ ଉପରେ ଦେଖିଲେ। ସେ କହିଲେ, "ମାଳାଟି ଦିଅ, ମୁଁ ମୋ ଜଟାରେ ପିନ୍ଧିବି।" ବିଦ୍ୟାଧରା କନ୍ୟା ହସି ମାଳା ଦେଲେ, ଦୁର୍ବାସା ଦୀର୍ଘ ସମୟ ତାଙ୍କ ମୁଣ୍ଡରେ ପିନ୍ଧିଲେ। ସେ ଏକ ଭୂତ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ, ତଥାପି ଦୀପ୍ତିମାନ ଥିଲେ; ସେ କହିଲେ, "ଏହି ବିଦ୍ୟାଧରା କନ୍ୟା ମଧୁର ଅଙ୍ଗ ଏବଂ ଶ୍ରୀରେ ସମ୍ପନ୍ନ। ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି ମୋ ଚିତ୍ତ ଅସ୍ଥିର ହୋଇଯାଇଛି, ମୁଁ କାମ ମାମଲାରେ ଅଜ୍ଞାନ।" "ଏବେ ମୁଁ ମୋ ଭାଗ୍ୟ ଦେଖାଇ ଅନ୍ୟଠାରେ ଯିବି।" ଏହିପରି କହି ସେ ଭୂମିରେ ଘୁଞ୍ଚିବାକୁ ଲାଗିଲେ। ସେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ—ଦେବମାନେଙ୍କ ଅଧିପତି, ଶଚୀଙ୍କ ପତି, ଏଇରାବତ ଉପରେ ବସି ତିନି ଲୋକର ରାଜା। ଦୁର୍ବାସା ତାଙ୍କ ମୁଣ୍ଡରୁ ଫୁଲର ମାଳା ଉଠାଇ, ମଧୁର ଗନ୍ଧରେ ମତାଳି ମାକୁଡି ଘିରିଥିବା, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଦେଲେ। ଇନ୍ଦ୍ର ମାଳା ଗ୍ରହଣ କରି ଏଇରାବତଙ୍କ ମୁଣ୍ଡରେ ରଖିଲେ; ମାଳା ମାଉଣ୍ଟ କୈଳାସରେ ଗଙ୍ଗା ପରି ଚମକିଲା। ଏଇରାବତ ମାଳାର ଗନ୍ଧରେ ମତାଳି ହୋଇ, ତାଙ୍କ ସୁଣ୍ଡରେ ମାଳା ଧରି ପୃଥିବୀରେ ଫିଙ୍ଗି ଦେଲେ। ତାପରେ ଦୁର୍ବାସା ଋଷି ରୋଷିତ ହୋଇ, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ କହିଲେ, "ବାସବ, ତୁମର ମନ ଶାସନର ଅଭିମାନରେ ଦୂଷିତ; ତୁମେ ଅହଂକାରୀ। ମୁଁ ଦିଆଯାଇଥିବା ଶ୍ରୀର ମାଳାକୁ ତୁମେ ସମ୍ମାନ ଦେଲେନାହିଁ।" "ମୂର୍ଖ, ଏହି ମାଳାକୁ ତୁମେ ପୃଥିବୀରେ ଫିଙ୍ଗି ଦେଲାବେଳେ, ତିନି ଲୋକର ଶ୍ରୀ ଏବଂ ଭାଗ୍ୟ ଏବେ ନଷ୍ଟ ହେବ।