ଏକ ସମୟରେ, ଏହି ଜଗତର ଆଦି ଜ୍ଞାନୀ, ତାଙ୍କର ଶରୀରରୁ ଉଦ୍ଭୂତ ଅଙ୍ଗଗୁଡିକୁ ଦେଇ ଏବଂ ତାଙ୍କର ଶରୀରୀୟ ଶକ୍ତିଗୁଡିକୁ ସହିତ, କ୍ଷେତ୍ର ଜ୍ଞାନୀମାନେ ତାଙ୍କର ଅଙ୍ଗଗୁଡିକୁ ଉପରେ ଉଦ୍ଭୂତ ହେଲେ। ମୁଁ ପୂର୍ବରୁ ଯେଉଁ ସମସ୍ତଙ୍କ ବିଷୟରେ କଥା କହିଥିଲି, ସେ ସମସ୍ତେ—ଦେବତା, ଅନ୍ୟାନ୍ୟ, ଏବଂ ଅଚଳ ଜୀବ—ତିନି ଗୁଣର ଆଧିକ୍ୟରେ ଏହି ଜଗତରେ ବିସ୍ତାରିତ ହେଲେ। ଏଭଳି ଚଳ-ଅଚଳ ଜୀବଗୁଡିକ ଉଦ୍ଭୂତ ହେଲା, କିନ୍ତୁ ସେମାନେ ଆଦି ଜ୍ଞାନୀଙ୍କ ପାଇଁ ବଢିଲେ ନାହିଁ। ତେଣୁ, ସେ ତାଙ୍କ ପରି ଅନ୍ୟ ମନସ୍ତପୁତ୍ରମାନେ ଉଦ୍ଭୂତ କଲେ—ଭୃଗୁ, ମୁଁ (ନାରଦ), ପୁଲହ, କ୍ରତୁ ଏବଂ ଅଙ୍ଗିରାସ। ମାରିଚି, ଦକ୍ଷ, ଅତ୍ରି ଏବଂ ବଶିଷ୍ଠ ମଧ୍ୟ ମନସ୍ତପୁତ୍ର ଭାବରେ ଉଦ୍ଭୂତ ହେଲେ। ପୁରାଣରେ ଏହି ନଉଜଣ ବ୍ରହ୍ମା ଭାବରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ। ସନନ୍ଦନ ଏବଂ ଅନ୍ୟମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ପ୍ରଥମେ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଉଦ୍ଭୂତ ହେଲେ, ସେମାନେ ଜଗତରେ ଆସକ୍ତ ହେଲେ ନାହିଁ; ସେମାନେ ସନ୍ତାନ ନିମିତ୍ତେ ଉଦାସୀନ ରହିଲେ। ଏହି ମହାତ୍ମାମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ସତ୍ୟକୁ ଜାଣିଛନ୍ତି, ସେମାନେ ରାଗ ଓ ଇର୍ଷ୍ୟାରୁ ମୁକ୍ତ; ଏହି ନିଷ୍ପକ୍ଷ ମହାତ୍ମାମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଜଗତର ସୃଷ୍ଟି ହେଲା। ତାପରେ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ମନରୁ ଏକ ବଡ଼ କ୍ରୋଧ ଉଦ୍ଭୂତ ହେଲା, ଯାହା ତିନି ଜଗତକୁ ଦହିପାରିବା ଶକ୍ତି ଥିଲା; ତାଙ୍କର ଭୃକୁଟିରୁ, ଏହି କ୍ରୋଧରୁ ଏକ ଦହୁଥିବା ଅଗ୍ନିପିଣ୍ଡ ଉଦ୍ଭୂତ ହେଲା। ସେଇ ସମୟରେ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଭୃକୁଟି ଦ୍ୱାରା ଏକ ବିଶେଷ ତେଜ ଉଦ୍ଭୂତ ହେଲା, ଯାହା ତିନି ଜଗତକୁ ଦହିଦେଲା। ତାପରେ, ଏହି ତେଜରୁ ରୁଦ୍ର ଉଦ୍ଭୂତ ହେଲେ, ମଧ୍ୟାହ୍ନ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ତେଜମୟ, ଭୟଙ୍କର ଆକୃତିରେ, ଅର୍ଦ୍ଧ ପୁରୁଷ ଅର୍ଦ୍ଧ ନାରୀ ଶରୀର ନେଇ। ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ, "ତୁମେ ନିଜକୁ ବିଭାଜିତ କର", ଏହା କହି ବ୍ରହ୍ମା ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲେ। ରୁଦ୍ର ନିଜକୁ ଏକ ପୁରୁଷ ଓ ଏକ ନାରୀ ଆକୃତିରେ ବିଭାଜିତ କଲେ। ସେ ନିଜର ପୁରୁଷ ଆଂଶକୁ ଦଶ ଏବଂ ପଛରେ ଏକ ଆକୃତିରେ ବିଭାଜିତ କଲେ; ଏହିପରି, ଭଗବାନ ନିଜର ନାରୀ ଆଂଶକୁ ଶାନ୍ତ, ଉଗ୍ର ଏବଂ ଶାନ୍ତିମୟ ଆକୃତିରେ ବିଭାଜିତ କଲେ। ସେ ଏହିପରି ନିଜକୁ ଅନେକ ଆକୃତିରେ, କଳା ଓ ଧଳା ରୂପରେ ବିଭାଜିତ କଲେ। ତାପରେ, ସ୍ୱୟଂଭୂ ବ୍ରହ୍ମା ପ୍ରଥମେ ସ୍ୱାୟଂଭୂବ ମନୁଙ୍କୁ ସୃଷ୍ଟି କଲେ। ସେ ନିଜକୁ ମନୁ ଭାବରେ, ସନ୍ତାନ ନିୟନ୍ତା ଭାବରେ ଉପସ୍ଥାପିତ କଲେ, ଏବଂ ଏକ ନାରୀ, ଶତରୂପା ନାମକ, ତାପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ପବିତ୍ର ହୋଇଥିଲେ। ସ୍ୱାୟଂଭୂବ ମନୁ ତାଙ୍କୁ ଜନନୀ ଭାବରେ ଗ୍ରହଣ କଲେ, ଏବଂ ଏହି ଦମ୍ପତିରୁ ଦେବୀ ଶତରୂପା ଉଦ୍ଭୂତ ହେଲେ। ପ୍ରିୟବ୍ରତ ଏବଂ ଉତ୍ତାନପାଦ, ପ୍ରସୂତି ଏବଂ ଆକୂତି—ପ୍ରସୂତିକୁ ପ୍ରାଚୀନ କାଳରେ ଦକ୍ଷଙ୍କୁ ଦିଆଗଲା, ଆକୂତିକୁ ରୁଚିଙ୍କୁ। ପ୍ରଜାପତି ଦକ୍ଷ ସେମାନେକୁ ଜନନୀ ଭାବରେ ଗ୍ରହଣ କଲେ, ଏବଂ ତାଙ୍କୁ ଡକ୍ଷିଣା ଜନ୍ମ ଦେଲେ; ଏହି ଦମ୍ପତିରୁ ଶ୍ରୀମତ୍ ଯଜ୍ଞ ଜନ୍ମ ନେଲେ। ଯଜ୍ଞ ଏବଂ ଡକ୍ଷିଣାରୁ ବାରଟି ପୁଅ ଜନ୍ମ ନେଲେ, ସେମାନେ ଯମା ଭାବରେ ପରିଚିତ, ସ୍ୱାୟଂଭୂବ ମନୁଙ୍କ ଶାସନକାଳରେ ଦେବତା ଭାବରେ ଥିଲେ। ପ୍ରସୂତିରୁ, ଦକ୍ଷ ଚବିଶଟି କନ୍ୟା ଉଦ୍ଭୂତ କଲେ; ଏମାନଙ୍କ ନାମ ମୁଁ ଏବେ କହୁଛି—ଶ୍ରଦ୍ଧା, ଲକ୍ଷ୍ମୀ, ଧୃତି, ପୁଷ୍ଟି, ତୁଷ୍ଟି, ମେଧା, କ୍ରିୟା, ବୁଦ୍ଧି, ଲଜ୍ଜା, ଵପୁ, ଶାନ୍ତି, ଋଦ୍ଧି, କୀର୍ତ୍ତି—ଏହି ତେରଟି। ଧର୍ମ ଦେବତା ଏହି କନ୍ୟାମାନେକୁ ଜନନୀ ଭାବରେ ଗ୍ରହଣ କଲେ; ତାଙ୍କରୁ ଏକାଦଶ ଅନ୍ୟ କନ୍ୟା ଜନ୍ମ ନେଲେ, ସମସ୍ତେ ଚାରୁ ଚକ୍ଷୁ ଥିଲେ। ଖ୍ୟାତି, ସତ୍ୟା, ସମ୍ଭୂତି, ସ୍ମୃତି, ପ୍ରୀତି, କ୍ଷମା, ସନ୍ନତି, ଅନସୂୟା, ଉର୍ଜ୍ଜା, ସ୍ୱାହା, ସ୍ୱଧା—ଏହି ନାମରେ। ଭୃଗୁ, ଭବ, ମାରିଚି, ଅଙ୍ଗିରା, ମୁଁ (ନାରଦ), ପୁଲହ, କ୍ରତୁ, ଅତ୍ରି, ବଶିଷ୍ଠ, ଵହ୍ନି, ପିତୃମାନେ ଏହି କନ୍ୟାମାନେକୁ ଜନନୀ ଭାବରେ ଗ୍ରହଣ କଲେ। ଶ୍ରଦ୍ଧା, କାମନା, ଶକ୍ତି, ଶ୍ରୀ, ନିଗ୍ରହ, ଧୃତି, ସନ୍ତୋଷ, ତୁଷ୍ଟି, ଲୋଭ, ପୁଷ୍ଟି—ଏହି ପୁଅମାନେ ଉଦ୍ଭୂତ ହେଲେ। ବୁଦ୍ଧି, ଶିକ୍ଷା, କ୍ରିୟା, ଦଣ୍ଡ, ନୀତି, ନମ୍ରତା, ଅବଗାହନ, ଜ୍ଞାନ, ଲଜ୍ଜା, ଶିଳ୍ପ, ରୂପ—ଏହି ପୁଅମାନେ ଜନ୍ମ ନେଲେ। ନିଶ୍ଚୟ, ରକ୍ଷା, ଶାନ୍ତି, ସୁଖ, ସମୃଦ୍ଧି, ଯଶ, କୀର୍ତ୍ତି—ଏହି ଧର୍ମଙ୍କ ପୁଅମାନେ ହେଲେ। କାମ, ମୋଦ, ଆନନ୍ଦ ପୁଅ ଭାବରେ ଉଦ୍ଭୂତ ହେଲେ, ହର୍ଷ ଧର୍ମଙ୍କ ନାତି ହେଲେ; ହିଂସା ଅଧର୍ମଙ୍କ ଜନନୀ ହେଲେ, ତାଙ୍କୁ ମୃଷା ଜନ୍ମ ଦେଲେ। ଏକ କନ୍ୟା ଚତୁର୍ୟ, ତାଙ୍କୁ ଭୟ ଏବଂ ନରକ ଉଦ୍ଭୂତ ହେଲେ; ମାୟା ଏବଂ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଏକ ଦମ୍ପତି ଭାବରେ ଜନ୍ମ ନେଲେ, ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱ ମଧ୍ୟ ଉଦ୍ଭୂତ ହେଲା। ଏହି ଦ୍ୱୟରୁ, ମାୟା ମୃତ୍ୟୁକୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ, ଯେଉଁ ଜୀବମାନେକୁ ନେଇଯାନ୍ତି; ଯନ୍ତ୍ରଣାରୁ ଦୁଃଖ ଉଦ୍ଭୂତ ହେଲା, ଯାହା ରୌରବ ନାମରେ ପରିଚିତ। ମୃତ୍ୟୁରୁ ରୋଗ, ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା, ଶୋକ, ତୃଷ୍ଣା, କ୍ରୋଧ ଉଦ୍ଭୂତ ହେଲେ; ଏହି ସମସ୍ତ ଦୁଃଖର ସନ୍ତାନ, ଅଧର୍ମର ଚିହ୍ନ ଭାବରେ ପରିଚିତ। ଏହି ଦୁଃଖର ସନ୍ତାନମାନେଙ୍କର କୌଣସି ଜନନୀ କିମ୍ବା ପୁଅ ନାହିଁ; ସମସ୍ତେ ଉର୍ଦ୍ଧ୍ୱଗାମୀ ବୀଜର ହେଲେ; ଏହି ଭୟଙ୍କର ଆକୃତିମାନେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଉଦ୍ଭୂତ। ସେମାନେ ସଦା ଜଗତର ପ୍ରଳୟ ଆଣିଥାନ୍ତି। ଏବେ ମୁଁ ତୁମକୁ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଉଦ୍ଭୂତ ରୁଦ୍ର ସୃଷ୍ଟି ବିଷୟରେ କହିବି। କଳ୍ପର ଆରମ୍ଭରେ, ବ୍ରହ୍ମା ନିଜ ପରି ଏକ ପୁଅ ସୃଷ୍ଟି ଚିନ୍ତା କରିଥିଲେ; ତାଙ୍କର ଆଞ୍ଚଳରେ ଏକ ନିଳ ଓ ଲାଲ ଶିଶୁ ଉଦ୍ଭୂତ ହେଲା। ସେ ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରରେ କାନ୍ଦିଲେ ଏବଂ ଅଶ୍ରୁ ପକାଇଲେ; ବ୍ରହ୍ମା ତାଙ୍କୁ ଦେଖି କହିଲେ, "ତୁମର ନାମ କଣ?" ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ, "ତୁମେ କାନ୍ଦୁଛ, ତେଣୁ ତୁମର ନାମ ରୁଦ୍ର, ଏବେ କାନ୍ଦିବା ବନ୍ଦ କର, ଶକ୍ତି ନିଅ।" ଏହିପରି କହାଯିବା ପରେ, ଶିଶୁ ଆଉ ସାତ ଥର କାନ୍ଦିଲେ; ତେଣୁ ବ୍ରହ୍ମା ତାଙ୍କୁ ଆଉ ସାତଟି ନାମ ଦେଲେ। ଏହି ଆଠଟି ରୂପ ପାଇଁ ଆଠଟି ନିବାସ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ କଲେ—ଭବ, ଶର୍ବ, ଈଶାନ, ପଶୁପତି, ଭୀମ, ଉଗ୍ର, ମହାଦେବ; ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଜଳ, ପୃଥିବୀ, ଅଗ୍ନି, ବାୟୁ, ଆକାଶ, ଦ୍ୱିଜ, ସୋମ ଏହି ରୂପରେ ନିବାସ କଲେ।