ଏହିପରି ଏକ ସମୟରେ, ଧର୍ମର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପ୍ରତିଷ୍ଠାପକଙ୍କୁ ସମ୍ବୋଧନ କରି, ବ୍ରହ୍ମା ଜଗତରେ ବିଭିନ୍ନ ବର୍ଣ୍ଣ ଓ ଆଶ୍ରମମାନଙ୍କ ପାଇଁ ତାଙ୍କର କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ କରିଦେଲେ । ସତ୍ୟ ଧର୍ମ ପାଳନ କରିଥିବା ସମସ୍ତ ବର୍ଣ୍ଣର ଲୋକମାନେ ତାଙ୍କର ଉଚିତ ଲୋକରେ ପ୍ରାପ୍ତି ହେବେ ବୋଲି ସେ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ କଲେ । ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ପାଇଁ ‘ପ୍ରଜାପତ୍ୟ’ ନାମକ ଏକ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ ସ୍ମୃତିରେ ରହିଛି । କ୍ଷତ୍ରିୟମାନେ ଯେଉଁମାନେ ଯୁଦ୍ଧରେ ପଛକୁ ଫେରନ୍ତି ନାହିଁ, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ‘ଇନ୍ଦ୍ର’ ଲୋକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ହୋଇଛି । ନିଜ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ପାଳନ କରୁଥିବା ବୈଶ୍ୟମାନଙ୍କ ପାଇଁ ‘ମାରୁତ’ ଲୋକ ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସେବା କରୁଥିବା ଶୂଦ୍ରମାନଙ୍କ ପାଇଁ ‘ଗାନ୍ଧର୍ବ’ ଲୋକ ରହିଛି । ଅଷ୍ଟାଶୀ ହଜାର ଉତ୍ତମ ତପସ୍ୱୀମାନେ ଓ ଗୁରୁଙ୍କ ସହ ବାସ କରୁଥିବା ଶିଷ୍ୟମାନେ ସମାନ ସ୍ଥାନରେ ପ୍ରାପ୍ତ ହେବେ । ସପ୍ତ ଋଷିମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଅରଣ୍ୟବାସୀମାନଙ୍କ ସ୍ଥାନ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ, ଗୃହସ୍ଥମାନଙ୍କ ପାଇଁ ପ୍ରଜାପତ୍ୟ ଏବଂ ସନ୍ନ୍ୟାସୀମାନଙ୍କ ପାଇଁ ବ୍ରହ୍ମ ନାମକ ଲୋକ ରହିଛି । ଯୋଗୀମାନେ ଯେଉଁମାନେ ଏକାକୀ, ଅତି ଶ୍ରଦ୍ଧାଳୁ ଓ ଧ୍ୟାନରତ, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଅମୃତତ୍ୱର ସ୍ଥାନ—ବ୍ରହ୍ମପଦ ରହିଛି । ଏହି ସୁପ୍ରେମ ସ୍ଥାନକୁ ଋଷିମାନେ ଦେଖନ୍ତି, ଏଠାରେ ଚନ୍ଦ୍ର, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଗ୍ରହମାନେ ଆସିଯିବା ଓ ଯିବାରେ ଘୂରୁଛନ୍ତି । ଏପରି ଏଉଁ ଦିନରେ ମଧ୍ୟ, ଯେଉଁମାନେ ନାରାୟଣଙ୍କୁ ଭକ୍ତି କରନ୍ତି, ସେମାନେ ପୁନଃ ଏ ଜନ୍ମ ମୃତ୍ୟୁର ଚକ୍ରକୁ ଫେରନ୍ତି ନାହିଁ । କିନ୍ତୁ, ତାମିସ୍ର, ଅନ୍ଧତାମିସ୍ର, ମହାରୌରବ ଓ ରୌରବ ଭୟଙ୍କର ନରକ ଏହି ଲୋକ ରହିଛି । ଅସିପତ୍ରବନ, କାଳସୂତ୍ର, ଅବୀଚି ଭୟଙ୍କର ସ୍ଥାନ ତେଁମାନେ ପାଇଁ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଯେଉଁମାନେ ବେଦ ଉଲ୍ଲଂଘନ କରନ୍ତି ଓ ଯଜ୍ଞକୁ ବାଧା ଦେଇଥାନ୍ତି । ଯେଉଁମାନେ ନିଜ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ଛାଡିଦେଇଛନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଏହି ସ୍ଥାନ ଘୋଷିତ ହୋଇଛି । ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଧ୍ୟାନରୁ ମନସ୍ପୁତ୍ରମାନେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ । ତାଙ୍କ ଦେହର ଅଙ୍ଗ ଓ ଇନ୍ଦ୍ରିୟମାନରୁ ଶରୀରୀୟ ଶକ୍ତି ସହ ବିଭିନ୍ନ ‘କ୍ଷେତ୍ରଜ୍ଞ’ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ । ଏପରି ଭାବରେ, ମୁଁ ପୂର୍ବରୁ ଯେଉଁମାନଙ୍କ ବିଷୟରେ କହିଥିଲି, ସେମାନେ—ଦେବତାମାନେ, ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଜୀବ ଓ ଚଳ-ଅଚଳ ସମସ୍ତେ—ତିନି ଗୁଣର ଅଧୀନ ହୋଇ ସୃଷ୍ଟି ହେଲେ । ଏହିପରି ଚଳ-ଅଚଳ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀମାନେ ସୃଷ୍ଟି ହେଲେ । କିନ୍ତୁ ସେହି ସମସ୍ତ ପୁତ୍ରମାନେ ବୃଦ୍ଧି ନ କରିଥିଲେ । ତେଣୁ ବ୍ରହ୍ମା ତାଙ୍କ ନିଜ ଦୃଶ୍ୟ ମାନସପୁତ୍ରମାନେ ବି ସୃଷ୍ଟି କଲେ—ଭୃଗୁ, ମୋତେ (ନାରଦ), ପୁଲହ, କ୍ରତୁ, ଅଙ୍ଗିରା, ମାରୀଚି, ଦକ୍ଷ, ଅତ୍ରି ଓ ବଶିଷ୍ଠ । ଏହି ନଅ ଜଣ ବ୍ରହ୍ମା ପୁରାଣରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ । ସନନ୍ଦନ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ପୂର୍ବରୁ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ସେମାନେ ସନ୍ତାନ ନେଇ ଆସକ୍ତି ରଖିଲେ ନାହିଁ, ଏହିପରି ନିର୍ଲିପ୍ତ ମହାତ୍ମାମାନେ ଜଗତ ସୃଷ୍ଟିରେ ଅଂଶ ନେଲେ । ତାପରେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ମନରୁ ଏକ ଭୟଙ୍କର କ୍ରୋଧ ଉଦ୍ଭବିତ ହେଲା, ଯାହା ତିନି ଲୋକକୁ ଦହିପାରିବାକୁ ସମର୍ଥ । ସେଇ କ୍ରୋଧରୁ ଏକ ଦେହ ଭରି ଅଗ୍ନିର ଜ୍ୱାଳା ଉପସ୍ଥିତ ହେଲା । ସେହି ସମୟରେ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଭୃକୁଟିରୁ ଜ୍ୱାଳା ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା ଓ ଏହା ତିନି ଲୋକକୁ ଦହିଦେଲା । ସେଠାରୁ ରୁଦ୍ର ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ, ଯେଉଁମାନେ ମଧ୍ୟାହ୍ନ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ଭୟଙ୍କର ଦେହ ଓ ଅର୍ଧ ପୁରୁଷ, ଅର୍ଧ ନାରୀ ରୂପ ଧାରଣ କଲେ । ତାପରେ ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ, “ତୁମେ ନିଜକୁ ବିଭାଜିତ କର।” ଏହା କହି ବ୍ରହ୍ମା ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲେ । ରୁଦ୍ର ତାଙ୍କ ଆଦେଶ ଅନୁସାରେ ନିଜକୁ ଏକ ପୁରୁଷ ଓ ଏକ ନାରୀ ରୂପରେ ବିଭାଜିତ କଲେ । ସେ ନିଜ ପୁରୁଷ ଅଂଶକୁ ଦଶ ଓ ପୁନି ଏକ ଭାଗରେ ବିଭାଜିତ କଲେ । ଏହିପରି ଭାବରେ ନାରୀ ଅଂଶକୁ ମୃଦୁ, ଉଗ୍ର ଓ ଶାନ୍ତ ରୂପରେ ବିଭାଜିତ କଲେ । ସେ ନିଜକୁ ଅନେକ କଳା, ଶ୍ୟାମ ଓ ଧଳା ରୂପରେ ବିଭାଜିତ କଲେ । ପରେ, ସ୍ୱୟଂଭୂ ବ୍ରହ୍ମା ପ୍ରଥମେ ସ୍ୱାୟଂଭୁବ ମନୁଙ୍କୁ ସୃଷ୍ଟି କଲେ । ସେ ନିଜକୁ ମନୁ ଭାବେ ନିର୍ମାଣ କଲେ ଓ ଏକ ନାରୀ, ତପସ୍ୟାରେ ଶୁଦ୍ଧ ଶତରୂପା ନାମକ ଜନନୀକୁ ସୃଷ୍ଟି କଲେ । ସ୍ୱାୟଂଭୁବ ମନୁ ଏହି ଶତରୂପାଙ୍କୁ ଜୀବନ ସଂଗିନୀ ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କଲେ । ଏହି ଦମ୍ପତିଙ୍କୁ ପ୍ରିୟବ୍ରତ, ଉତ୍ତାନପାଦ, ପ୍ରସୂତି ଓ ଆକୂତି ନାମକ ସନ୍ତାନ ହେଲେ । ପ୍ରସୂତିଙ୍କୁ ପୂର୍ବକାଳରେ ଦକ୍ଷଙ୍କୁ ଏବଂ ଆକୂତିଙ୍କୁ ରୁଚିଙ୍କୁ ବିବାହ କରାଯାଇଥିଲା । ଦକ୍ଷ ଏହି ଦୁଇଁକୁ ଜନନୀ ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କଲେ, ତାଙ୍କଠାରୁ ଦକ୍ଷିଣା ଜନ୍ମ ନେଲେ । ଏହି ଦମ୍ପତିଙ୍କୁ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ପୁତ୍ର ଯଜ୍ଞ ଜନ୍ମ ନେଲେ । ଯଜ୍ଞ ଓ ଦକ୍ଷିଣାଙ୍କୁ ବାରୋଟି ପୁତ୍ର ହେଲେ, ସେମାନେ ଯାମ ନାମରେ ପରିଚିତ ଓ ସ୍ୱାୟଂଭୁବ ମନୁଙ୍କ ଶାସନକାଳରେ ଦେବତା ଥିଲେ । ପ୍ରସୂତିଙ୍କୁ ଦକ୍ଷ ଚବିଶି ଝିଅ ଦେଲେ । ଏହି ଝିଅମାନଙ୍କ ନାମ ହେଉଛି—ଶ୍ରଦ୍ଧା, ଲକ୍ଷ୍ମୀ, ଧୃତି, ପୁଷ୍ଟି, ତୁଷ୍ଟି, ମେଧା, କ୍ରିୟା, ବୁଦ୍ଧି, ଲଜ୍ଜା, ଵପୁ, ଶାନ୍ତି, ଋଦ୍ଧି, କୀର୍ତ୍ତି—ଏହି ତେରଟି । ଏହି ଝିଅମାନଙ୍କୁ ଧର୍ମ ଦେବତା ବିବାହ କଲେ । ତାଙ୍କଠାରୁ ଏକାଦଶ ଅନ୍ୟ ଝିଅ ଜନ୍ମ ନେଲେ—ଖ୍ୟାତି, ସତ୍ୟା, ସଂଭୂତି, ସ୍ମୃତି, ପ୍ରୀତି, କ୍ଷମା, ସନ୍ନତି, ଅନସୂୟା, ଊର୍ଜ୍ଜା, ସ୍ୱାହା, ସ୍ୱଧା । ଏହି ଝିଅମାନଙ୍କୁ ଭୃଗୁ, ଭବ, ମାରୀଚି, ଅଙ୍ଗିରା, ମୁଁ (ନାରଦ), ପୁଲହ, କ୍ରତୁ, ଅତ୍ରି, ବଶିଷ୍ଠ, ଅଗ୍ନି ଓ ପିତୃମାନେ ବିବାହ କଲେ । ଏହି ଦମ୍ପତିମାନଙ୍କୁ ଶ୍ରଦ୍ଧା, କାମ, ବଳ, ଶ୍ରୀ, ନିଗ୍ରହ, ଧୃତି, ସନ୍ତୋଷ, ତୃପ୍ତି, ଲୋଭ, ପୌଷ୍ଟିକତା—ଏମିତି ପୁତ୍ର ଜନ୍ମ ନେଲେ । ବୁଦ୍ଧି, ଶିକ୍ଷା, କାର୍ଯ୍ୟ, ଦଣ୍ଡ, ନୀତି, ବିନୟ, ବିବେକ, ଜ୍ଞାନ, ଲଜ୍ଜା, ଶିଳ, ଶୌଭାଗ୍ୟ ପୁତ୍ର ହେଲେ । ନିଶ୍ଚୟ, ରକ୍ଷା, ଶାନ୍ତି, ଶୁଭ, ସମୃଦ୍ଧି, ଯଶ, ମହିମା ଧର୍ମର ପୁତ୍ର ହେଲେ । କାମ, ରତି, ମୋଦ ଏବଂ ହର୍ଷ ଧର୍ମଙ୍କ ନାତି ହେଲେ । ଅଧର୍ମଙ୍କ ଭାର୍ଯ୍ୟା ହେଲେ ହିଂସା, ତାଙ୍କଠାରୁ ଅସତ୍ୟ ଜନ୍ମ ନେଲା । ଏହି ଦମ୍ପତିଙ୍କୁ ଝିଅ ଚଳ, ତାଙ୍କଠାରୁ ଭୟ ଓ ନରକ ଜନ୍ମ ନେଲେ । ମାୟା ଓ ଦୁଃଖ ଏକ ଯୁଗଳ ଭାବେ ଜନ୍ମିଲେ, ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱ ମଧ୍ୟ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା ।