ଏହିପରି ରୂପରେ, ଶୀତ ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ବିପଦରୁ ସୁରକ୍ଷା ସ୍ଥାପିତ କରିବା ପରେ, ସେଇ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀମାନେ ଜୀବିକାର ଉପାୟ ଉଦ୍ଭାବନ କରିଲେ ଏବଂ ହସ୍ତକୌଶଳରେ ଦକ୍ଷତା ଅর্জନ କଲେ। ଏହା ପରେ ଧାନ, ଜାଉ, ଗହମ, ରାଗି, ତିଳ, ପ୍ରିୟଙ୍ଗୁ, କୋଦରା, ଚିନା ଆଦି ଅନେକ ଧାନ୍ୟ ଉତ୍ପାଦିତ ହେଲା। ଉଡ଼ଦ, ମୁଗ, ମସୁର, ନିଷ୍ପାବ, କୁଳଥ, ଅଢ଼କ, ଚଣା ଏବଂ ଭଙ୍ଗ ଆଦି ମିଶି ସତର ଧାନ୍ୟ ଓ ଦାଳ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା। ଏହି ଧାନ୍ୟ ଏବଂ ଦାଳଗୁଡ଼ିକୁ ଚାଷ କରାଯାଇଥିଲା, ଏହା ସହିତ ଚାଷ ଓ ବନ୍ୟ ଧାନ୍ୟ ମିଶି ଚୌଦ ଧାନ୍ୟ ସ୍ୱରୁପ ଯଜ୍ଞ ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ ମନାଯାଇଥିଲା। ଧାନ, ଜାଉ, ଉଡ଼ଦ, ଗହମ, ରାଗି, ତିଳ, ପ୍ରିୟଙ୍ଗୁ ଏହି ସାତଟି ଓ ଏଠାରେ ଏଠିକୁ କୁଳଥ ଯୋଗ କରି ଆଠଟି ହେଲା। ଶ୍ୟାମାକ, ନୀବାର, ଭର୍ତୁଳ, ଗବେଧୁକ, ବେଣୁୟବ, ମର୍କଟକ ଏହି ଚଉଦଟି ଧାନ୍ୟ ଏବଂ ଦାଳ ଯଜ୍ଞ ପାଇଁ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ମାନାଯାଇଥିଲା। ଏହି ଯଜ୍ଞ ଏବଂ ଧାନ୍ୟ ଏହି ପ୍ରାଣୀମାନେ ସୃଷ୍ଟିର ଉତ୍ତମ କାରଣ ହେଲେ; ଏହି କାରଣରେ ଜଣା ଓ ଅଜଣା ତତ୍ତ୍ୱ ଜାଣିଥିବା ବିବେକୀମାନେ ଯଜ୍ଞ କରିଥିଲେ। ପ୍ରତିଦିନ ଯଜ୍ଞ କରିବା ଦ୍ୱାରା ଲୋକମାନେ ଫଳ ଆଶା କରି ଉପକୃତ ହେଲେ। ସେଇ ସମୟର ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଥିବା ପ୍ରାଣୀମାନେ ପାଇଁ ସ୍ଥାନ ଏବଂ ଗୁଣାନୁସାରେ ସୀମା ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ହେଲା। ଚତୁର୍ଣ୍ଣ ବର୍ଣ୍ଣ ଏବଂ ଆଶ୍ରମ ପାଇଁ ଦାୟିତ୍ୱ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ହେଲା; ଯେଉଁଠି ଏହି ବର୍ଣ୍ଣମାନେ ଧର୍ମ ଅନୁସରଣ କରନ୍ତି, ସେଉଁଠି ସେମାନଙ୍କର ଲୋକ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ହେଲା। ବ୍ରାହ୍ମଣ ପାଇଁ ପ୍ରଜାପତ୍ୟ ନାମକ ସ୍ଥାନ ମନାଯାଇଛି; କ୍ଷତ୍ରିୟମାନେ ଯେଉଁମାନେ ଯୁଦ୍ଧରେ ପଛୁଆନି, ସେମାନେ ଇନ୍ଦ୍ର ଲୋକରେ ପ୍ରବେଶ କରନ୍ତି। ବୈଶ୍ୟମାନେ ନିଜ ଦାୟିତ୍ୱ ଅନୁସରଣ କଲେ ମାରୁତ ଲୋକ ପାଇଥିଲେ; ଶୂଦ୍ରମାନେ ସେବାରେ ପ୍ରଶସ୍ତ ହେଲେ ଗନ୍ଧର୍ବ ଲୋକ ପାଇଥିଲେ। ଏଠି ଅଠାଠି ହଜାର ତପସ୍ବୀ ଏବଂ ଗୁରୁସହିତ ବସିଥିବା ଶିଷ୍ୟମାନେ ପାଇଁ ଏକ ସ୍ଥାନ ମନାଯାଇଛି। ସପ୍ତ ଋଷିମାନେ ପାଇଁ ଏହି ସ୍ଥାନ ଅରଣ୍ୟବାସୀ ଲୋକ; ଗୃହସ୍ଥମାନେ ପାଇଁ ପ୍ରଜାପତ୍ୟ ଲୋକ, ତ୍ୟାଗୀମାନେ ପାଇଁ ବ୍ରହ୍ମ ନାମକ ଲୋକ। ଯୋଗୀମାନେ ପାଇଁ ଅମୃତ ଲୋକ, ଯେଉଁଠି ସେମାନେ ଏକାକୀ, ଶ୍ରମିକ ଏବଂ ଧ୍ୟାନୀ ଥାନ୍ତି। ଏହି ସର୍ବୋତ୍ତମ ସ୍ଥାନ ଋଷିମାନେ ଦେଖିପାରନ୍ତି; ଚନ୍ଦ୍ର, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଏବଂ ଅନ୍ୟ ଗ୍ରହମାନେ ଏହି ସ୍ଥାନରେ ଆସିଯାଆନ୍ତି। ଆଜି ମଧ୍ୟ ନାରାୟଣରେ ନିଷ୍ଠା ରଖିଥିବାମାନେ ଫେରିଆନ୍ତିନାହିଁ; ତାମିସ୍ର, ଅନ୍ଧତାମିସ୍ର, ମହାରୌରବ ଏବଂ ରୌରବ ଏହି ଦୁଃଖଦ ଲୋକମାନେ ମନାଯାଇଛି। ତଳ ଏବଂ ଅବୀଚି, କାଳସୂତ୍ର, ତୀକ୍ଷ୍ଣ ପତ୍ରର ଦୁଃଖଦ ଜଙ୍ଗଲ ଏହି ସମସ୍ତ ଦୁଃଖ ଲୋକ ତାଙ୍କୁ ମିଳେ ଯେଉଁମାନେ ବେଦ ଉଲ୍ଲଂଘନ କରନ୍ତି ଏବଂ ଯଜ୍ଞ ଅଟକାନ୍ତି। ଏହି ସ୍ଥାନ ତାଙ୍କୁ ଦିଆଯାଇଛି ଯେଉଁମାନେ ନିଜ ଦାୟିତ୍ୱ ଛାଡ଼ିଦେଇଛନ୍ତି; ଏହି ସୃଷ୍ଟି ପ୍ରଜାପତିଙ୍କର ଧ୍ୟାନରୁ ମନସ୍ପୁତ ସନ୍ତାନ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ। ତାଙ୍କର ଶରୀରରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଅଙ୍ଗ ଏବଂ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଦ୍ୱାରା, କ୍ଷେତ୍ରଜ୍ଞମାନେ ତାଙ୍କର ଅଙ୍ଗରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ। ଏହିପରି, ଯେଉଁମାନେ ପୂର୍ବରୁ ମୁଁ ଉଲ୍ଲେଖ କରିଛି, ଦେବତା ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଅଚଳ ଏବଂ ଚଳ ପ୍ରାଣୀମାନେ ତିନି ଗୁଣର ଅଧିକାର ଭିତରେ ନିବେଶିତ ହେଲେ। ଏହିପରି ଚଳ ଏବଂ ଅଚଳ ପ୍ରାଣୀମାନେ ସୃଷ୍ଟି ହେଲେ; କିନ୍ତୁ ସେମାନେ ବୃଦ୍ଧି ନହେଲେ, ପ୍ରଜାପତି ଏହା ଦେଖି ନିଜ ସମାନ ଅନ୍ୟ ମନସ୍ପୁତ ପୁତ୍ରଙ୍କୁ ସୃଜନ କଲେ—ଭୃଗୁ, ମୁଁ, ପୁଲହ, କ୍ରତୁ, ଅଙ୍ଗିରସ। ମାରୀଚି, ଦକ୍ଷ, ଅତ୍ରି, ବଶିଷ୍ଠ ଏହିପରି ମନସ୍ପୁତ ପୁତ୍ର; ଏହି ନଉଜଣ ବ୍ରହ୍ମାମାନେ ପୁରାଣରେ ଉଲ୍ଲେଖ ହୋଇଛନ୍ତି। ସନନ୍ଦନ ଏବଂ ଅନ୍ୟମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ପୂର୍ବରୁ ସୃଜିତ ହୋଇଥିଲେ, ସେମାନେ ସଂସାରରେ ଆସକ୍ତ ହେଲେନାହିଁ, ପ୍ରଜା ଉପରେ ଅସଙ୍ଗ ରହିଲେ। ଏହି ମହାତ୍ମାମାନେ ଏବଂ ତତ୍ତ୍ୱ ଜ୍ଞାନୀମାନେ ରାଗ ଏବଂ ଦ୍ୱେଷରୁ ମୁକ୍ତ; ଏହି ନିର୍ପକ୍ଷମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସଂସାର ସୃଷ୍ଟି ହେଲା। ତାପରେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ଦେଖି ବଡ଼ କ୍ରୋଧ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା, ଯାହା ତିନି ଲୋକକୁ ଦଗ୍ଧ କରିପାରିବା ଶକ୍ତି ଥିଲା; ତାଙ୍କର କ୍ରୋଧରୁ ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଅଗ୍ନି ପ୍ରକାଶ ହେଲା। ଏହି ସମୟରେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ଭୃକୁଟିରୁ ଏକ ତେଜ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା, ତିନି ଲୋକକୁ ଦଗ୍ଧ କରିଦେଲା। ଏହି ତେଜରୁ ରୁଦ୍ର ଉଦ୍ଭବ ହେଲେ, ଦିନମଧ୍ୟାନ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଚମକୁଥିଲେ, ଭୟଙ୍କର ଆକୃତିରେ, ଅର୍ଦ୍ଧ ପୁରୁଷ ଅର୍ଦ୍ଧ ନାରୀ ଶରୀରରେ। ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ, "ତୁମେ ନିଜକୁ ବିଭାଜିତ କର", ଏବଂ ତାଙ୍କୁ ଦୃଶ୍ୟାନ୍ତର କରିଦେଲେ; ରୁଦ୍ର ନିଜକୁ ଏକ ନାରୀ ଏବଂ ଏକ ପୁରୁଷ ଆକୃତିରେ ବିଭାଜିତ କଲେ। ପୁରୁଷ ଆଂଶକୁ ଦଶ ଏବଂ ପୁନଃ ଏକ ଆକୃତିରେ ବିଭାଜିତ କଲେ; ଏହିପରି ନାରୀ ଆଂଶକୁ ଶାନ୍ତ, ଭୟଙ୍କର ଏବଂ ଶାନ୍ତିମୟ ଆକୃତିରେ ବିଭାଜିତ କଲେ। ଏହିପରି ନିଜକୁ ଅନେକ ଶ୍ୟାମ ଏବଂ ଧ୍ୱଳ ଆକୃତିରେ ବିଭାଜିତ କଲେ; ଏହା ପରେ ସ୍ୱୟଂଭୂ ବ୍ରହ୍ମା ପ୍ରଥମେ ସ୍ୱାୟମ୍ଭୁବ ମନୁଙ୍କୁ ସୃଜନ କଲେ। ବ୍ରହ୍ମା ନିଜକୁ ମନୁ ଭାବରେ ସୃଜନ କଲେ, ପ୍ରଜାପତି ଭାବେ; ଏବଂ ଏକ ନାରୀ, ଶତରୂପା ନାମରେ, ତପସ୍ୟାରେ ପବିତ୍ର ହୋଇଥିଲେ। ସ୍ୱାୟମ୍ଭୁବ ମନୁ ଏହି ଶତରୂପାଙ୍କୁ ପତ୍ନୀ ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କଲେ; ଏବଂ ସେଇ ପୁରୁଷରୁ ଦେବୀ ଶତରୂପା ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ। ପ୍ରିୟବ୍ରତ ଏବଂ ଉତ୍ତାନପାଦ, ପ୍ରସୂତି ଏବଂ ଆକୂତି ନାମରେ—ପ୍ରସୂତି ଦକ୍ଷଙ୍କୁ ଦିଆଯାଇଥିଲେ, ଆକୂତି ରୁଚିଙ୍କୁ ଦିଆଯାଇଥିଲେ। ପ୍ରଜାପତି ତାଙ୍କୁ ପତ୍ନୀ ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କଲେ; ତାଙ୍କୁ ଦକ୍ଷିଣା ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ; ଏହି ଦମ୍ପତିରୁ ଅତି ଶୁଭ ଯଜ୍ଞ ନାମକ ପୁତ୍ର ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ। ଯଜ୍ଞ ଏବଂ ଦକ୍ଷିଣାରୁ ଦ୍ୱାଦଶ ପୁତ୍ର ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ, ଯେଉଁମାନେ ଯାମ ନାମରେ ଜଣାଯାନ୍ତି, ସ୍ୱାୟମ୍ଭୁବ ମନୁର ଅଧିକାରରେ ଦେବତା ଭାବେ ଥିଲେ। ପ୍ରସୂତିରୁ ଦକ୍ଷ ଚବିଶଟି କନ୍ୟା ସୃଜନ କଲେ; ତାଙ୍କର ନାମ ମୁଁ କହିବି—ଶ୍ରଦ୍ଧା, ଲକ୍ଷ୍ମୀ, ଧୃତି, ପୁଷ୍ଟି, ତୁଷ୍ଟି, ମେଧା, କ୍ରିୟା, ବୁଦ୍ଧି, ଲଜ୍ଜା, ଭପୁ, ଶାନ୍ତି, ଋଦ୍ଧି, କୀର୍ତି—ଏହି ତେରଟି ନାମ ଉଲ୍ଲେଖ ହେଲା।