ଏଭଳି ଭାବେ, ପ୍ରତ୍ୟେକ ସୃଷ୍ଟିର ଆରମ୍ଭରେ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ଇଚ୍ଛା, ଶକ୍ତି ଓ ସୃଷ୍ଟିଶକ୍ତିର ପ୍ରେରଣାରେ, ସେ ପୁନଃପୁନଃ ଏହି ସୃଷ୍ଟିକୁ ତିଆରି କରିଥାନ୍ତି। ଏଠାରେ ଭୀଷ୍ମ ଜିଜ୍ଞାସା କରିଲେ: "ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ତୁମେ ମାନବୀୟ ସୃଷ୍ଟି ବିଷୟରେ କହିଛ, ବ୍ରହ୍ମା କିପରି ଏହି ସୃଷ୍ଟି କଲେ, ସେ ବିଷୟରେ ବିସ୍ତୃତ କଥା କହ। ସେ ଏହି ସମାନ ବର୍ଣ୍ଣର ଲୋକମାନେ ଓ ସେମାନଙ୍କର ଗୁଣ କିପରି ତିଆରି କଲେ? ବ୍ରାହ୍ମଣ, କ୍ଷତ୍ରିୟ, ଭୈଷ୍ୟ, ଶୂଦ୍ରମାନଙ୍କର ନିୟତ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ କ’ଣ?" ପୁଲସ୍ତ୍ୟ ମହାର୍ଷି କହିଲେ: "ହେ କୁରୁଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସୃଷ୍ଟିର ଆରମ୍ଭରେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ଇଚ୍ଛାରୁ ଶୁଦ୍ଧ ସତ୍ତ୍ୱରେ ନିଷ୍ଠିତ ଜୀବମାନେ ତାଙ୍କର ମୁଁହରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ। ଏହିମାନେ ଅତ୍ୟଧିକ ସତ୍ତ୍ୱ ଗୁଣରେ ଭରିଥିଲେ। ତାଙ୍କର ଛାତିରୁ ଅତି ପ୍ରବଳ ରଜୋଗୁଣ ଥିବା ଅନ୍ୟ ଜୀବମାନେ ଜନ୍ମ ନେଲେ। ତାଙ୍କର ଉରୁଠାରୁ ରଜସ ଓ ତମସ ମିଶ୍ରିତ ଜୀବମାନେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ। ଏହିପରି, ପାଦଠାରୁ ଅନ୍ୟ ଜୀବମାନେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ, ଯେଉଁମାନେ ତମୋଗୁଣରେ ଅଧିକ ଭରିଥିଲେ। ଏଭଳିଭାବେ ଚାରିପ୍ରକାର ବର୍ଣ୍ଣ ବ୍ୟବସ୍ଥା ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା।" "ବ୍ରାହ୍ମଣ, କ୍ଷତ୍ରିୟ, ଭୈଷ୍ୟ ଓ ଶୂଦ୍ରମାନେ କ୍ରମଶଃ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ପାଦ, ଉରୁ, ଛାତି ଓ ମୁଁହରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ। ବ୍ରହ୍ମା, ଯଜ୍ଞ ପାଇଁ ଏହି ଚାରି ବର୍ଣ୍ଣର ସୃଷ୍ଟି କଲେ, ଯାହା ଯଜ୍ଞର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସାଧନ। ଯଜ୍ଞ ଦ୍ୱାରା ଦେବତାମାନେ ପୋଷିତ ହୁଅନ୍ତି, ଏବଂ ବର୍ଷା ଦ୍ୱାରା ମଣିଷମାନେ ପୋଷିତ ହୁଅନ୍ତି। ଧର୍ମମୟ ଯଜ୍ଞ ହେଉଛି ମଙ୍ଗଳର କାରଣ।" "ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ଶୁଭ କର୍ମରେ ନିଷ୍ଠିତ, ଅଧର୍ମରୁ ପ୍ରତ୍ୟାହୃତ ଏବଂ ସତ୍ପଥରେ ଚାଲୁଥିବା ଲୋକମାନେ କରନ୍ତି। ଏମିତି ମଣିଷମାନେ ସ୍ୱର୍ଗ, ମୋକ୍ଷ ବା ଅନ୍ୟ ଯେକୌଣସି ଲୋକ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ନିଜ ଇଚ୍ଛାନୁସାରେ ଲୋକକୁ ଯାଆନ୍ତି।" "ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ସୃଷ୍ଟିରେ ଏହି ଚାରି ବର୍ଣ୍ଣର ଜୀବମାନେ ଶୁଦ୍ଧ, ଉତ୍ତମ ଆଚରଣ ଓ ଦୃଢ ନିଷ୍ଠାରେ ଅବସ୍ଥିତ ଥିଲେ। ସେମାନେ ନିଜ ଇଚ୍ଛାନୁସାରେ ଜୀବନ ଯାପନ କରୁଥିଲେ, କୌଣସି କ୍ଲେଶ ନଥିଲା, ମନ ଓ ହୃଦୟ ଶୁଦ୍ଧ ଥିଲା, ଧର୍ମ ପାଳନରେ ନିର୍ମଳ ଥିଲେ।" "ସେମାନଙ୍କର ମନ ଶୁଦ୍ଧ ଓ ହୃଦୟ ପରମ ପବିତ୍ର ଭଗବାନ୍ରେ ନିଷ୍ଠିତ ଥିଲା, ଏବଂ ସେମାନେ ଶୁଦ୍ଧ ଜ୍ଞାନ ଅନୁଭବ କରୁଥିଲେ, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ସେମାନେ ପରମ ପଦକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରୁଥିଲେ।" "ତାପରେ ଏହି ସମୟରେ 'କାଳ' ବା 'ବିରିଞ୍ଚି' ନାମକ ତତ୍ତ୍ୱ ଦ୍ୱାରା ସେମାନେ ଭୟଙ୍କର, ଅପବିତ୍ର ଓ ଅଲ୍ପ ମୂଲ୍ୟର ସଂସାରରେ ପତିତ ହେଉଛନ୍ତି। ଏହି ତତ୍ତ୍ୱ ଅଧର୍ମର ମୂଳ ଓ ତମସ ଓ ଲୋଭରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ, ଯାହା ରଜସ ଓ ଅନ୍ୟ ଗୁଣମାନଙ୍କର ବୃଦ୍ଧିର କାରଣ ହୁଏ।" "ଏହିପରି, ସେମାନଙ୍କର ଜନ୍ମସିଦ୍ଧ କାର୍ଯ୍ୟ ଅଧିକ ହେଉନଥିଲା, ଏବଂ ଅନ୍ୟ ଅଷ୍ଟ ସିଦ୍ଧି ମଧ୍ୟ ଦେଖାଯାଉଥିଲା। ଯେତେବେଳେ ଏହି ସିଦ୍ଧି କ୍ଷୟ ପାଏ, ପାପ ବଢ଼ିଯାଏ, ସେମାନେ ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱ ଦୁଃଖରେ ପୀଡ଼ିତ ହୁଅନ୍ତି।" "ତାପରେ ସେମାନେ ପ୍ରକୃତିକ ଭୟରୁ ରକ୍ଷା ପାଇଁ ପାହାଡ଼, ଜଙ୍ଗଲ, ଜଳ, ଓ ଅରଣ୍ୟରେ ଦୂର୍ଗ, ନଗର ଓ ଗ୍ରାମ ତିଆରି କଲେ। ଏହି ନଗର ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସ୍ଥାନରେ ଘର ତିଆରି କଲେ, ଯାହା ଶୀତ, ଉଷ୍ଣତା ଓ ଅନ୍ୟ କ୍ଲେଶ ହ୍ରାସ ପାଇଁ ଉପଯୁକ୍ତ।" "ଏହିପରି ରକ୍ଷା ବ୍ୟବସ୍ଥା ଗଢ଼ି, ଜୀବମାନେ ଜୀବିକାର ଉପାୟ ଓ ହସ୍ତ କଳାରେ ପାରଙ୍ଗତତା ଅর্জନ କଲେ।" "ଏବେ ଧାନ, ଜଉ, ଗହମ, କଙ୍ଗୁ, ତିଳ, ପ୍ରିୟଙ୍ଗୁ, କୋଦ୍ରବ, ଚିନା ଇତ୍ୟାଦି ଅନେକ ଧାନ୍ୟ ଓ ଶାକ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା। ଉଡ଼ଦ, ମୁଗ, ମାସ, ନିଷ୍ପାବ, କୁଲଥ, ଅଢକ, ଚଣା, ଭାଙ୍ଗ—ଏମିତି ସତର ଧାନ୍ୟ ଓ ଶାକ ସ୍ମୃତିରେ ରହିଛି।" "ଏହିମାନେ ଚାଷ ଓ ଅଚାଷ ଧାନ୍ୟ, ଏବଂ ଚୋଡ଼ିଶି ଧାନ୍ୟ ଯାହା ଯଜ୍ଞ ପାଇଁ ଉପଯୁକ୍ତ। ଧାନ, ଜଉ, ଉଡ଼ଦ, ଗହମ, କଙ୍ଗୁ, ତିଳ, ପ୍ରିୟଙ୍ଗୁ—ଏହି ସାତ ଓ କୁଲଥ ଏହିମାନେ ଅଷ୍ଟମ।" "ଶ୍ୟାମାକ, ନୀବାର, ବର୍ତ୍ତୁଳ, ଗବେଧୁକ, ବେଣୁୟବ, ମର୍କଟକ—ଏହିମାନେ ମଧ୍ୟ ଉଲ୍ଲେଖ ହୋଇଛନ୍ତି।" "ଏହି ଚୋଡ଼ିଶି ଧାନ୍ୟ ଚାଷ ଓ ଅଚାଷ ଦୁଇ ପ୍ରକାର, ଯଜ୍ଞ ପାଇଁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଉପାୟ। ଏହିମାନେ ଯଜ୍ଞ ସହିତ ଏହି ସମସ୍ତ ଜୀବମାନଙ୍କର ମୂଳ କାରଣ; ଏହି କାରଣ ଜାଣି, ଜେଉଁମାନେ ଉତ୍ତମ ଓ ଅଧମ ତତ୍ତ୍ୱ ଜାଣନ୍ତି, ସେମାନେ ଯଜ୍ଞ କରନ୍ତି।" "ପ୍ରତିଦିନ ଯଜ୍ଞ କରିବା ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ଶୁଭ ଫଳଦାୟକ। ଏହି ଯୁଗରେ ଯେଉଁମାନେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ସ୍ଥାନ ଓ ଗୁଣାନୁସାରେ ସୀମା ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ କରାଯାଇଛି।" "ଚାରି ବର୍ଣ୍ଣ ଓ ଚାରି ଆଶ୍ରମ ପାଇଁ ନିୟତ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ ହୋଇଛି, ଏବଂ ସମସ୍ତ ବର୍ଣ୍ଣ ଯେଉଁମାନେ ଧର୍ମରେ ନିଷ୍ଠିତ, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ନିଜ ନିଜ ଲୋକ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ।" "ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ପାଇଁ ପ୍ରଜାପତ୍ୟ ନାମକ ସ୍ଥାନ; ଯୁଦ୍ଧରେ ଅପରାଜିତ କ୍ଷତ୍ରିୟମାନେ ପାଇଁ ଇନ୍ଦ୍ର ଲୋକ; ନିଜ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ପାଳନ କରୁଥିବା ଭୈଷ୍ୟମାନେ ପାଇଁ ମାରୁତ ଲୋକ; ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସେବା କରୁଥିବା ଶୂଦ୍ରମାନେ ପାଇଁ ଗାନ୍ଧର୍ବ ଲୋକ।" "ଅଷ୍ଟାଶୀ ହଜାର ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ ତପସ୍ୱୀମାନେ ଏବଂ ଆଚାର୍ୟ ସହିତ ବସୁଥିବାମାନେ ପାଇଁ ସେଇ ସ୍ଥାନ। ସପ୍ତ ଋଷିମାନେ ପାଇଁ ଏହି ସ୍ଥାନ ବନବାସୀମାନେ ପାଇଁ ଥାଏ; ଗୃହସ୍ଥମାନେ ପାଇଁ ପ୍ରଜାପତ୍ୟ, ସନ୍ନ୍ୟାସୀମାନେ ପାଇଁ ବ୍ରହ୍ମ ଲୋକ।" "ଯୋଗୀମାନେ ପାଇଁ ଅମୃତ ତତ୍ତ୍ୱ ଅର୍ଥାତ୍ ବ୍ରହ୍ମପଦ ଲୋକ, ଯେଉଁମାନେ ଏକାକୀ, ନିତ୍ୟ ଅନୁଷ୍ଠାନରେ ନିଷ୍ଠିତ ଓ ଧ୍ୟାନୀ। ସେମାନେ ଯେଉଁ ପରମ ସ୍ଥାନକୁ ଅନୁଭବ କରନ୍ତି, ସେଠି ଚନ୍ଦ୍ର, ସୂର୍ୟ ଓ ଅନ୍ୟ ଗ୍ରହମାନେ ଆସିଯିବା କରନ୍ତି।" "ଏବେ ମଧ୍ୟ ଯେଉଁମାନେ ନାରାୟଣରେ ନିଷ୍ଠିତ, ସେମାନେ ଫେରି ଆସନ୍ତି ନାହିଁ। କିନ୍ତୁ ତାମିସ୍ର, ଅନ୍ଧତାମିସ୍ର, ମହାରୌରବ, ରୌରବ, ତଳୱନ ଅରଣ୍ୟ, କାଳସୂତ୍ର, ଅବୀଚି—ଏହି ଭୟଙ୍କର ସ୍ଥାନ ଏହିମାନେ ପାଇଁ ଯେଉଁମାନେ ବେଦ ବିରୋଧ କରନ୍ତି, ଯଜ୍ଞକୁ ବାଧା ଦେଉଛନ୍ତି।" "ଏହି ସ୍ଥାନ ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଯେଉଁମାନେ ନିଜ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ତ୍ୟାଗ କରନ୍ତି। ଏଭଳି, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ଧ୍ୟାନରୁ ମାନସ ପୁତ୍ରମାନେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ।