ପ୍ରଭୁ ବ୍ରହ୍ମା, ସୃଷ୍ଟିର ଆରମ୍ଭରେ, ତାଙ୍କର ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ପ୍ରେରିତ ହୋଇ, ପ୍ରଥମେ କିଛି ପ୍ରାଣୀ ଏବଂ ପକ୍ଷୀ ଉତ୍ପନ୍ନ କଲେ। ତାଙ୍କର ଚେଷ୍ଟାରୁ ନିକ୍ଷିପ୍ତ ହୋଇ ଉନ୍ମୁକ୍ତ ଇଚ୍ଛାରେ, ବ୍ରହ୍ମା ତାଙ୍କର ଛାତିରୁ ପକ୍ଷୀ ଉତ୍ପନ୍ନ କଲେ, ମୁଁହରୁ ଛୋଇଁ ଉତ୍ପନ୍ନ କଲେ, ଏବଂ ପେଟରୁ ଗୋଉ ଏବଂ ମହିଷ ଉତ୍ପନ୍ନ କଲେ। ତାଙ୍କର ପାଦରୁ ଘୋଡା, ହାତୀ, ଗଧା, ବନ୍ୟ ଗୋଉ, ହରିଣ, ଉଠ, ମୁଲ୍, ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପ୍ରକାରର ପ୍ରାଣୀ ଉତ୍ପନ୍ନ କଲେ। ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର କେଶରୁ ଫଳ ଏବଂ ମୂଳ ଧାରଣ କରୁଥିବା ଔଷଧି ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା, ଏହା ତ୍ରେତାଯୁଗର ଆରମ୍ଭରେ, କଳ୍ପର ଉଦୟକାଳରେ ହେଲା। ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ପ୍ରାଣୀ ଏବଂ ଉଦ୍ଭିଦ ଉତ୍ପନ୍ନ କରି, ବ୍ରହ୍ମା ସୃଷ୍ଟିକୁ ବଲି ଦେଲେ—ଗୋଉ, ଛୋଇଁ, ମହିଷ, ମେଉଁ, ଘୋଡା, ମୁଲ୍, ଏବଂ ଗଧା। ଏହି ପ୍ରାଣୀମାନେ ଗୃହସ୍ଥ ପ୍ରାଣୀ ଭାବେ ଜଣାଶୁନା। ବନ୍ୟ ପ୍ରାଣୀମାନେ ହେଉଛି ମାଂସାହାରୀ, ଦ୍ୱି-ଖୁର, ହାତୀ, ମକା, ପକ୍ଷୀ, ଉଠ, ଏବଂ ସର୍ପ। ବ୍ରହ୍ମା ତାଙ୍କର ମୁଁହରୁ ଅଗ୍ନିଷ୍ଟୋମ ଯଜ୍ଞ ଉତ୍ପନ୍ନ କଲେ; ଯଜୁସ୍ ମନ୍ତ୍ର, ତ୍ରିଷ୍ଟୁଭ୍ ଛନ୍ଦ, ଏବଂ ପନ୍ଦର ଷ୍ଟୋମା ମଧ୍ୟ ଉତ୍ପନ୍ନ କଲେ। ତାଙ୍କର ଦକ୍ଷିଣ ମୁଁହରୁ ବୃହତ୍ସାମନ୍, ଉକ୍ଥ, ସାମ ମନ୍ତ୍ର, ଜଗତି ଛନ୍ଦ, ଏବଂ ସତର ଷ୍ଟୋମା ଉତ୍ପନ୍ନ କଲେ। ପଶ୍ଚିମ ମୁଁହରୁ ବୈରୂପ, ଅତିରାତ୍ର, ଏଥର୍ବନ୍ ଏବଂ ଅପ୍ତୋର୍ୟାମ ଉତ୍ପନ୍ନ କଲେ। ଉତ୍ତର ମୁଁହରୁ ଅନୁଷ୍ଟୁଭ୍, ସବୈରାଜା ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ ଆକୃତିର ପ୍ରାଣୀ ତାଙ୍କର ଅଙ୍ଗ ଠାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା। ଏହିପରେ, ବ୍ରହ୍ମା ଦେବ, ଦାନବ, ପିତୃ, ଏବଂ ମାନବ ଉତ୍ପନ୍ନ କଲେ; କଳ୍ପ ଆରମ୍ଭରେ, ପୁନଃ ସେମାନେ ପ୍ରକାଶ ପାଇଲେ। ଯକ୍ଷ, ପିଶାଚ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ଅପ୍ସରା, ସିଦ୍ଧ, କିନ୍ନର, ରାକ୍ଷସ, ସିଂହ, ପକ୍ଷୀ, ପଶୁ, ସର୍ପ—ଏହି ସମସ୍ତ ଗୋଷ୍ଠୀ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା। ଯାହା ନଶ୍ୱର ଏବଂ ଅନଶ୍ୱର, ଯାହା ଅଚଳ ଏବଂ ଚଳନଶୀଳ, ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ବ୍ରହ୍ମା ଏହି ସମୟରେ ସୃଜନ କଲେ। ଏହି ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀମାନେ ପୂର୍ବ ସୃଷ୍ଟିରେ ଯେଉଁ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥିଲେ, ସେହି କାର୍ଯ୍ୟକୁ ପୁନଃ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି, ଏବଂ ଏହିପରି ସୃଷ୍ଟି ରିପିଟ ହୁଏ। ସେମାନେ ହିଂସା କିମ୍ବା ଅହିଂସା, ଉମ୍ଦା କିମ୍ବା କ୍ରୂରତା, ଧର୍ମ କିମ୍ବା ଅଧର୍ମ, ସତ୍ୟ କିମ୍ବା ଅସତ୍ୟ—ଏହିପରି ଏକ ଅଭିମୁଖ୍ୟ ଅନୁସାରେ ତାଙ୍କର ଚରିତ୍ର ଗଠିତ ହୁଏ। ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଭୋଗ, ପ୍ରାଣୀମାନେ, ଦେହମାନେ—ସମସ୍ତ ଭିନ୍ନ ଆକୃତି ଏବଂ କାର୍ଯ୍ୟ ବ୍ରହ୍ମା ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ କଲେ। ସେଉଁଠି ଦେବ ଏବଂ ଅନ୍ୟମାନେ, ସମସ୍ତ ନାମ ଏବଂ ଆକୃତି, କ୍ରିୟା କ୍ଷେତ୍ର—ବ୍ରହ୍ମା ବେଦର ଶବ୍ଦ ଠାରୁ ନିର୍ମାଣ କଲେ। ଋଷିମାନଙ୍କ ନାମ ବେଦରୁ ଶୁଣିଥିବା ଅନୁସାରେ ତାଙ୍କୁ ଦିଆଯାଇଛି, ଅନ୍ୟମାନେ ପ୍ରକୃତ କାର୍ଯ୍ୟ ଅନୁସାରେ ନାମ ଦିଆଯାଇଛି। ଯେପରି ଋତୁମାନେ ଅନୁକ୍ରମିକ ଭାବରେ ଭିନ୍ନ ଆକୃତି ଏବଂ ଚିହ୍ନ ଦେଖାଯାଏ, ସେପରି ଯୁଗ ଆରମ୍ଭରେ ଏହି ଅବସ୍ଥାମାନେ ଦେଖାଯାଏ। ପ୍ରତ୍ୟେକ କଳ୍ପର ଆରମ୍ଭରେ, ବ୍ରହ୍ମା ଏହିପରି ସୃଷ୍ଟି ପୁନଃ ପୁନଃ କରନ୍ତି, ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ପ୍ରେରିତ ହୋଇ। ଏଠି ଭୀଷ୍ମ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ: "ଏହି ମାନବୀୟ ସୃଷ୍ଟି ବିଷୟରେ ଆପଣ ଜଣାଇଛନ୍ତି, ବ୍ରହ୍ମା କିପରି ଏହି ସୃଷ୍ଟି କଲେ, ଏହି ବିଷୟରେ ଏବେ ବିସ୍ତୃତ ଭାବରେ କହନ୍ତୁ। ସେମାନେ କିପରି ସମାନ ରଙ୍ଗ ଏବଂ ଗୁଣ ଉତ୍ପନ୍ନ କଲେ? ବ୍ରାହ୍ମଣ ଏବଂ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କର ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ କାର୍ଯ୍ୟ କଣ?" ପୁଲସ୍ତ୍ୟ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର କହିଲେ: "ପ୍ରଥମେ ବ୍ରହ୍ମା ଯେତେବେଳେ ସୃଷ୍ଟି କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କଲେ, ସତ୍ତ୍ୱଗୁଣ ଆଧାରିତ ପ୍ରାଣୀ ତାଙ୍କର ମୁଁହରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ। ଛାତିରୁ ରଜୋଗୁଣ ଆଧାରିତ ପ୍ରାଣୀ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ, ତାଙ୍କର ଉରୁଠାରୁ ରଜୋ ଏବଂ ତମୋ ଗୁଣ ମିଶ୍ରିତ ପ୍ରାଣୀ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ। ପାଦରୁ ତମୋଗୁଣ ଆଧାରିତ ପ୍ରାଣୀ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ, ଏହିପରି ଚାରି ଶ୍ରେଣୀ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା। ଏହି ଚାରି ଶ୍ରେଣୀ—ବ୍ରାହ୍ମଣ, କ୍ଷତ୍ରିୟ, ବୈଶ୍ୟ, ଶୂଦ୍ର—ପାଦ, ଉରୁ, ଛାତି, ମୁଁହରୁ କ୍ରମିକ ଭାବରେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ। ବ୍ରହ୍ମା ଯଜ୍ଞ ପାଇଁ ଏହି ଚାରି ଶ୍ରେଣୀ କରିଲେ, ଏହି ଚାରି ଶ୍ରେଣୀ ଯଜ୍ଞର ସର୍ବୋତ୍ତମ ସାଧନ ଭାବେ ଉପସ୍ଥାପିତ। ଯଜ୍ଞ ଦ୍ୱାରା ଦେବମାନେ ପୋଷିତ ହୁଅନ୍ତି, ମେଘ ଦ୍ୱାରା ମଣିଷମାନେ ପୋଷିତ ହୁଅନ୍ତି; ଧର୍ମମୟ ଯଜ୍ଞ ମାନେ ମଙ୍ଗଳର କାରଣ। ଏହା ସେମାନେ କରନ୍ତି, ଯେଉଁମାନେ ସଦା ଶୁଭ କାର୍ଯ୍ୟରେ ନିରତ, ଅନ୍ୟାୟ ଚରିତ୍ର ଛାଡି, ନୀତିମାନ ଏବଂ ଧର୍ମ ପଥରେ ଚଲନ୍ତି। ଏହି ମଣିଷମାନେ ଚାହିଁଥିବା ଲୋକ, ସ୍ୱର୍ଗ, ମୁକ୍ତି ଆଦି ଲାଭ କରନ୍ତି; ସେମାନେ ନିଜ ପସନ୍ଦର ଲୋକକୁ ଯାନ୍ତି। ଏହି ଚାରି ଶ୍ରେଣୀର ପ୍ରାଣୀମାନେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସୃଜିତ, ଶୁଭ ଚରିତ୍ର, ଦୃଢ ନୀତି ଅନୁସାରେ ରହୁଥିଲେ। ସେମାନେ ଇଚ୍ଛାନୁସାରେ ଜୀବନ ଯାପନ କରୁଥିଲେ, ସମସ୍ତ ଦୁଃଖରୁ ମୁକ୍ତ, ଶୁଭ ମନ, ଶୁଭ ହୃଦୟ, ଏବଂ ଧର୍ମ ପ୍ରଚାରରେ ନିର୍ମଳ। ସେମାନେ ଶୁଭ ମନ ଏବଂ ଶୁଭ ହୃଦୟରେ ବ୍ରହ୍ମାନ୍ଦର ଜ୍ଞାନ ଦେଖି, ତାହା ଦ୍ୱାରା ସର୍ବୋତ୍ତମ ଅବସ୍ଥା ଲାଭ କରନ୍ତି। ପରେ, ଏହି ସମୟରେ କାଳ, ବା ବିରିଞ୍ଚି, ସଂସାରର ଦୁଃଖ ଏବଂ ଅଶୁଦ୍ଧ, ଅଲ୍ପ ତତ୍ତ୍ୱର କାରଣ ଭାବେ ପରିଚିତ ହେଲା। ଏହି ତତ୍ତ୍ୱ ଅଧର୍ମର ମୂଳ ଠାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇ, ତମୋ ଏବଂ ଲୋଭରୁ ଜନ୍ମ ନେଇ, ପ୍ରାଣୀମାନେ ମଧ୍ୟ ରଜୋ ଓ ସମସ୍ତ ଗୁଣର ଉଦୟ କରାଇଥାଏ। ଏହା ପରେ, ସେମାନଙ୍କର ଜନ୍ମଜାତ ସାଧନା ଅଧିକ ଉଦୟ ହୁଏନାହିଁ; ଅନ୍ୟ ଅଷ୍ଟ ସାଧନା, ଯଥା ନିୟନ୍ତ୍ରଣ, ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଉଦୟ ହୁଏ। ଏହି ସାଧନା କ୍ଷୟ ହେଲେ କିମ୍ବା ନଷ୍ଟ ହେଲେ, ଏବଂ ପାପ ବୃଦ୍ଧି ହେଲେ, ପ୍ରାଣୀମାନେ ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱ ଦୁଃଖରେ ପୀଡିତ ହୁଅନ୍ତି। ତାପରେ, ସେମାନେ ଦୁଃଖ ରୋଧ ପାଇଁ ଦୁର୍ଗ—ପାହାଡ଼, ଜଙ୍ଗଲ, ଜଳ, ଉଦ୍ଭିଦ ଦୁର୍ଗ, ଏବଂ ସହର ଓ ଗ୍ରାମ ତିଆରି କଲେ। ସେମାନେ ସହର ଏବଂ ଅନ୍ୟ ସ୍ଥାନରେ ଘର ତିଆରି କଲେ, ଏହା ଉପଯୁକ୍ତ ଭାବରେ, ଠଣ୍ଡା, ତାପ, ଏବଂ ଅନ୍ୟ ଦୁଃଖରୁ ମୁକ୍ତି ପାଇଁ।