ହେ ରାଜା, ତୁମେ ମୋତେ ଏହି ସମସ୍ତ ଘଟଣାକୁ ଏକ ଏକ୍ସପ୍ରେସ୍ ଭାବରେ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହୁଁଛ, ଏହି ଉତ୍ତମ ଜିଜ୍ଞାସା ପାଇଁ ମୁଁ ତୁମକୁ ଏହି ଗୁପ୍ତ ତତ୍ତ୍ୱକୁ ଖୋଲିବି। ପୁଲସ୍ତ୍ୟ ଋଷି କହିଲେ—ସମସ୍ତ ଜୀବମାନେ ତାଙ୍କର କର୍ମ ଅନୁସାରେ ଆକୃତି ନେଇଥାନ୍ତି, ଭଲ କିମ୍ବା ମନ୍ଦ କର୍ମ ଯେପରି ହେଉ। ଏହି କର୍ମର ଫଳରେ ସେମାନେ ମୁକ୍ତି ପାଉନାହାନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ସୃଷ୍ଟିର ଲୟ ସମୟରେ ସେମାନେ ଉପସମାହିତ ହୁଅନ୍ତି। ଦେବତା ଠାରୁ ନିର୍ଜୀବ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସମସ୍ତ ଚାରି ପ୍ରକାରର ଜୀବ ରହିଛନ୍ତି। ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ସୃଷ୍ଟି କାଳରେ ପ୍ରଥମେ ମନସ୍ପୁତ ଜୀବମାନେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ। ତାପରେ ଚାରି ପ୍ରକାର ଜୀବ—ଦେବତା, ଅସୁର, ପିତୃ ଓ ମନୁଷ୍ୟ—ପ୍ରକାଶିତ ହେଲେ। ବ୍ରହ୍ମା ଏହି ସମସ୍ତଙ୍କୁ ସୃଷ୍ଟି କରିବାକୁ ଚାହିଲେ ଓ ନିଜ ଆତ୍ମାକୁ ଲଗାଇଲେ। ମୁକ୍ତ ଆତ୍ମାରୁ ପ୍ରଜାପତିଙ୍କ ଖରାପ ଜୀବମାନେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ। ତାଙ୍କର ନିମ୍ନ ଅଂଶରୁ, ସୃଷ୍ଟି କରିବାକୁ ଚାହିଲେ, ପ୍ରଥମେ ଅସୁରମାନେ ଜନ୍ମ ନେଲେ। ବ୍ରହ୍ମା ସେହି ଅନ୍ଧକାରମୟ ଦେହକୁ ତ୍ୟାଗ କରିଦେଲେ। ସେ ତ୍ୟାଗିତ ଦେହ ରାତିର ରୂପ ନେଲା। ଏବେ ବ୍ରହ୍ମା ଅନ୍ୟ ଦେହକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ; ତାହାରୁ ଦେବତାମାନେ ଆନନ୍ଦ ଲାଗିଲେ। ସତ୍ତ୍ୱ ଗୁଣରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଦେବତାମାନେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ମୁଖରୁ ଉଦ୍ଭବିତ ହେଲେ। ଏହି ଦେହକୁ ବ୍ରହ୍ମା ପରେ ତ୍ୟାଗ କରିଦେଲେ, ଯାହା ଦିନର ରୂପ ନେଲା—ଅଧିକାଂଶ ସତ୍ତ୍ୱରେ ଭରିଥିଲା। ଏହିପରି, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଅସୁରମାନେ ରାତିରେ କ୍ରିୟାଶୀଳ ହୁଅନ୍ତି ଓ ଦେବତାମାନେ ଦିନରେ। ପରେ ବ୍ରହ୍ମା ଶୁଦ୍ଧ ସତ୍ତ୍ୱର ଅନ୍ୟ ଦେହ ଧାରଣ କଲେ। ଏହି ଦେହରୁ ପିତୃମାନେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ। ସେମାନେ ପିତୃ ବୋଲି ଚିନ୍ତା କରିବା ସମୟରେ, ବ୍ରହ୍ମା ଏହି ଦେହକୁ ମଧ୍ୟ ତ୍ୟାଗ କଲେ। ଏହି ତ୍ୟାଗିତ ଦେହ ସନ୍ଧ୍ୟା, ଅର୍ଥାତ୍ ଦିନ ଓ ରାତି ମଧ୍ୟର ଅନ୍ତରାଳ ହେଲା। ବ୍ରହ୍ମା ଏବେ ଶୁଦ୍ଧ ରଜସ୍ ଗୁଣର ଅନ୍ୟ ଦେହ ଧାରଣ କଲେ। ସେହି ଦେହରୁ ମନୁଷ୍ୟମାନେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ। ଏହି ପ୍ରଥମ ଦେହକୁ ବ୍ରହ୍ମା ତ୍ୟାଗ କଲେ। ସେ ଦେହ ପ୍ରଭା (ଉଷାକାଳ) ରୂପେ ପରିଣତ ହେଲା। ଏହି ପ୍ରଭାକାଳରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ମନୁଷ୍ୟ ଓ ପିତୃମାନେ ଉପସ୍ଥିତ ହୁଅନ୍ତି। ଏହିପରି, ସନ୍ଧ୍ୟା ସମୟରେ ସେମାନେ ପ୍ରକଟ ହୁଅନ୍ତି। ପ୍ରଭା, ରାତି, ଦିନ ଓ ସନ୍ଧ୍ୟା—ଏହି ଚାରି ଦେହ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଅଂଶ। ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଦେହ ତିନି ଗୁଣ ସହିତ ସଂଯୁକ୍ତ। ପରେ ସେ ଶୁଦ୍ଧ ରଜସ୍ ଦେହ ଧାରଣ କଲେ। ଏହି ସମୟରେ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଭୋକରୁ କ୍ରୋଧ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା। ଭୋକ ଓ ଅନ୍ଧକାରରେ, ବ୍ରହ୍ମା ଏହି କ୍ରୋଧକୁ ସୃଷ୍ଟି କଲେ। ଏହି ଅବିକୃତ ଜୀବମାନେ ଖାଇବାକୁ ଚାହି, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଦିଗରେ ଧାଇଲେ। ଯେଉଁମାନେ କହିଲେ, "ଆମେ ରକ୍ଷା କରିବା," ସେମାନେ ରକ୍ଷସ୍ ବୋଲି ଖ୍ୟାତି ପାଇଲେ। ଅନ୍ୟମାନେ କହିଲେ, "ଆମେ ଖାଇବା," ସେମାନେ ଯକ୍ଷ ହେଲେ। ସେମାନଙ୍କୁ ଦେଖି, ଭୟଭୀତ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ କେଶ ଖସିଗଲା। ଯେଉଁମାନଙ୍କର ମୁଣ୍ଡ ଖସିଗଲା, ସେମାନେ ପୁନି ନୂତନ ମୁଣ୍ଡ ଲାଗିଲେ; ସେମାନଙ୍କ ଗଡିବାରୁ ନାଗମାନେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ, ଏବଂ ଅପୂର୍ଣ୍ଣତାରୁ ସେମାନେ ସର୍ପ ହେଲେ। ତାପରେ, କ୍ରୋଧିତ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ଦେଖି, କ୍ରୋଧ ଅବତାର ଜନ୍ମ ନେଲେ—ଏମାନେ ଭୟଙ୍କର, ଦୂସର ରଙ୍ଗର ଓ ମାଂସ ଭୋଜୀ ଥିଲେ। ଏହି ସମୟରେ, ବ୍ରହ୍ମା ଗାଈର ଦୁଧ ପିଇଲେ, ତାହାରୁ ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ; ଶବ୍ଦ ଅର୍ଥାତ୍ ବାଣୀ ପିଇଲେ, ତାହାରୁ ମଧ୍ୟ ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ। ଏହି ସମସ୍ତଙ୍କୁ ସୃଷ୍ଟି କରି, ବ୍ରହ୍ମା ନିଜ ଶକ୍ତିରେ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପକ୍ଷୀମାନେ ମଧ୍ୟ ଉତ୍ପନ୍ନ କଲେ। ତାଙ୍କ ଛାତିରୁ ପକ୍ଷୀମାନେ, ମୁଖରୁ ଛାଗମାନେ, ପେଟରୁ ଗାଈ ଓ ମହିଷମାନେ, ଚରଣରୁ ଘୋଡା, ହାତୀ, ଗଦହ, ବନ୍ୟ ଗାଈ, ହରିଣ, ଉଣ୍ଟ, ଖଚ୍ଚର ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପଶୁମାନେ ଉତ୍ପନ୍ନ କଲେ। ତାଙ୍କର କେଶରୁ ଫଳ ଓ ମୂଳ ଧରିଥିବା ଔଷଧି ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା, ଯାହା ତ୍ରେତାଯୁଗର ଆରମ୍ଭରେ, କଳ୍ପର ଉଷାକାଳରେ ଘଟିଥିଲା। ସବୁ ପଶୁ ଓ ଉଦ୍ଭିଦ୍ ସୃଷ୍ଟି କରି, ବ୍ରହ୍ମା ସେମାନେ ଯଜ୍ଞରେ ନିଯୁକ୍ତ କଲେ: ଗାଈ, ଛାଗ, ମହିଷ, ଛାଗ, ଘୋଡା, ଖଚ୍ଚର ଓ ଗଦହ। ଏହିମାନେ ଗୃହପାଳିତ ପଶୁ। ବନ୍ୟ ପଶୁମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମାଂସ ଭୋଜୀ, ଦ୍ୱିଖୁର, ହାତୀ, ବାନର, ପକ୍ଷୀ, ଉଣ୍ଟ, ଓ ସର୍ପ ଆଦି ଆସନ୍ତି। ପରେ ବ୍ରହ୍ମା ନିଜ ମୁଖରୁ ଗାୟତ୍ରୀ ଓ ଋକ୍ ମନ୍ତ୍ର, ତ୍ରିଭୃତ୍, ସୋମ, ରଥନ୍ତର ସୃଷ୍ଟି କଲେ। ମୁଖରୁ ଅଗ୍ନିଷ୍ଟୋମ ଯଜ୍ଞ, ଯଜୁର୍ ମନ୍ତ୍ର, ତୃଷ୍ଟୁଭ୍ ଛନ୍ଦ, ପନ୍ଚଦଶସ୍ତୋମ ଉତ୍ପନ୍ନ କଲେ। ଦକ୍ଷିଣ ମୁଖରୁ ବୃହତ୍ସାମ, ଉକ୍ଥ, ସାମଗାନ, ଜଗତୀ ଛନ୍ଦ, ସପ୍ତଦଶସ୍ତୋମ; ପଶ୍ଚିମ ମୁଖରୁ ବୈରୂପ, ଅତିରାତ୍ର, ଏକବିଂଶତି ଷ୍ଟୋମ ଓ ଅପ୍ତୋର୍ୟାମ; ଉତ୍ତର ମୁଖରୁ ଅନୁଷ୍ଟୁପ୍, ସବୈରାଜ ଓ ବିଭିନ୍ନ ଆକୃତିର ଜୀବମାନେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ। ଏଭଳି ଦେବତା, ଦାନବ, ପିତୃ ଓ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କୁ କଳ୍ପ ଆରମ୍ଭରେ ପୁନି ସୃଷ୍ଟି କଲେ। ଏହି ସମୟରେ ଯକ୍ଷ, ପିଶାଚ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ଅପ୍ସରା, ସିଦ୍ଧ, କିନ୍ନର, ରାକ୍ଷସ, ସିଂହ, ପକ୍ଷୀ, ପଶୁ, ସର୍ପ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସମସ୍ତ ଚରାଚର ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ। ଏହି ସମସ୍ତ ଚରାଚର, ଚଳନ ଓ ଅଚଳନ, ନଶ୍ୱର ଓ ଅନଶ୍ୱର—ସବୁ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସୃଷ୍ଟି ହେଲା। ପୂର୍ବସୃଷ୍ଟିରେ ଯେଉଁ କର୍ମ ସେମାନେ ଅର୍ଜନ କରିଥିଲେ, ପୁନି ସେଇ କର୍ମ ସେମାନେ ଏହି ଜନ୍ମରେ ନେଇଥାନ୍ତି। କିଏ ହିଂସା କିମ୍ବା ଅହିଂସା, କିଏ ମୃଦୁତା କିମ୍ବା କ୍ରୂରତା, ଧର୍ମ କିମ୍ବା ଅଧର୍ମ, ସତ୍ୟ କିମ୍ବା ଅସତ୍ୟ—ଯେଉଁପରି ସ୍ୱଭାବ, ସେଉଁପରି ଫଳ ମିଳେ, ଏବଂ ତାହାରେ ସେମାନଙ୍କ ରୁଚି ହୁଏ। ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଭୋଗ, ଜୀବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଓ ଦେହରେ ବ୍ରହ୍ମା ନିଜେ ବିଭିନ୍ନ ଆକୃତି ଓ କାର୍ଯ୍ୟ ବଣ୍ଟନ କଲେ। ସେ ସମସ୍ତ ଜୀବର ନାମ ଓ ରୂପ, ତାଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟ ଅନେକ ପ୍ରକାର କଲେ, ଦେବତା ଓ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ପାଇଁ ପ୍ରଥମେ ବେଦର ଶବ୍ଦ ଅନୁସାରେ ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ କଲେ। ଋଷିମାନଙ୍କ ନାମ ବେଦରୁ ଶୁଣି ସେମାନଙ୍କୁ ଯଥାଯଥ ଦେଲେ, ଅନ୍ୟମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ସେମାନଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟ ଅନୁସାରେ ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ କଲେ।