ଏକ ସମୟର କଥା, ବିଶ୍ୱର ଆଦିକାଳରେ, ଯେତେବେଳେ ମହାବରାହ ଅବତାର ଧରି, ଶ୍ରୀହରି ବୃହତ୍ ଶକ୍ତିରେ ପୃଥିବୀକୁ ଉଦ୍ଧାର କରୁଥିଲେ, ତାଙ୍କର ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଖୁରଦ୍ୱାରା ଜଳ ଉତ୍ପାଟିତ ହୋଇ ନିମ୍ନ ଲୋକକୁ ବହିଯାଉଥିଲା, ଏବଂ ଏହି ଜଳ ଅବିରତ ଧ୍ୱନି କରୁଥିଲା । ସେମାନଙ୍କର କୀର୍ତ୍ତିରେ ମେଘମାନଙ୍କର ପବନ ବିଭିନ୍ନ ଦିଗକୁ ବିକୀର୍ଣ୍ଣ ହେଉଥିଲା । ଏହି ମହାବରାହ ଜଳରେ ଭିଜା ପେଟ ସହିତ ପୃଥିବୀକୁ ବିଛିନ୍ନ କରି ଉପରକୁ ଉଠିଲେ । ତାଙ୍କ ବେଦମୟ ଦେହର କେଶର ଛିଦ୍ରରେ ବସୁଥିବା ଋଷିମାନେ, ତାଙ୍କର ଶରୀର କମ୍ପନରେ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ । ଏହି ସମୟରେ, ତାଙ୍କୁ ସମସ୍ତେ ପ୍ରାର୍ଥନା କଲେ, “ହେ ପରମେଶ୍ୱର, ହେ କେଶବ, ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ସ୍ୱାମୀ, ଗଦା, ଶଂଖ ଓ ଚକ୍ରଧାରୀ, ସୃଷ୍ଟି, ସଂହାର ଓ ପାଳନର ମୂଳ କାରଣ ଆପଣେ; ଆପଣେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ, ଆଉ କେହି ଅଛନ୍ତି ନାହିଁ ।” “ଆପଣଙ୍କର ପାଦେ ବେଦ, ଦାଢି ହେଉଛି ବଳିବେଦିକା, ଦାନ୍ତ ଓ ମୁଁହରେ ଅନୁଷ୍ଠାନ ଏବଂ ଶାସ୍ତ୍ର, ଜିହ୍ୱାରେ ଅଗ୍ନି, ଶରୀରର କେଶ ଦୁବ ଘାସ; ଆପଣେ ଯଜ୍ଞମୟ । ଆପଣଙ୍କ ଦେହ ଦ୍ୱାରା ସ୍ୱର୍ଗ ଓ ପୃଥିବୀ ମଧ୍ୟର ସମସ୍ତ ଶକ୍ତି ଭରିଯାଇଛି, ସମଗ୍ର ବିଶ୍ୱକୁ ଆପଣେ ବ୍ୟାପିଛନ୍ତି, ସମସ୍ତଙ୍କ ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ ।” “ହେ ପ୍ରଭୁ, ଆପଣେ ପରମାତ୍ମା, ଆଉ କେହି ନାହିଁ । ଏହି ଆପଣଙ୍କ ମହିମା, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ସ୍ଥାବର-ଜଙ୍ଗମ ସମସ୍ତ ଆବୃତ; ଏହି ବିଶ୍ୱ ଜ୍ଞାନସ୍ୱରୂପ, ଯଦିଓ ଅଜ୍ଞାନୀ ଏହାକୁ ଦେଖିପାରନ୍ତି ନାହିଁ । ଯେଉଁମାନେ କେବଳ ପ୍ରକୃତିକୁ ଦେଖନ୍ତି, ସେମାନେ ଅନ୍ଧକାରର ତରଣୀରେ ଭ୍ରମଣ କରନ୍ତି; କିନ୍ତୁ ଯେଉଁମାନେ ଶୁଦ୍ଧ ଚିତ୍ତରେ ଜ୍ଞାନକୁ ଜାଣନ୍ତି, ସେମାନେ ସମଗ୍ର ବିଶ୍ୱକୁ ଦେଖନ୍ତି ।” “ହେ ପରମେଶ୍ୱର, ଯେଉଁମାନେ ଆପଣଙ୍କ ରୂପକୁ ଜ୍ଞାନରୂପେ ଦେଖନ୍ତି, ସେମାନେ ଆପଣଙ୍କୁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରନ୍ତି—‘ହେ ଜଗତ୍ ଆତ୍ମା, ସମସ୍ତଙ୍କ ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ ଦୟା କରନ୍ତୁ । ହେ ପଦ୍ମନୟନ, ଅପାର, ହେ ଶୁଭ ଗୋବିନ୍ଦ, ଏହି ପୃଥିବୀକୁ ଉଦ୍ଧାର କରନ୍ତୁ ।’” “ସମସ୍ତଙ୍କ ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ, ଏହି ପୃଥିବୀକୁ ଉଠାନ୍ତୁ, ହେ ପ୍ରଭୁ, ସମଗ୍ର ବିଶ୍ୱର ଭଲ ପାଇଁ ଏହା କରନ୍ତୁ ।” ଏପରି ପ୍ରାର୍ଥନା ସ୍ୱୀକାର କରି, ସେ ପରମେଶ୍ୱର, ପୃଥିବୀକୁ ଶୀଘ୍ର ଉଠାଇ, ବଡ଼ ସମୁଦ୍ର ଉପରେ ରଖିଦେଲେ । ସେଠାରେ ଏକ ବିଶାଳ ଜଳ ରାଶି ଦୃଢ଼ ଜାହାଜ ପରି ବିସ୍ତାରିତ ହେଲା । ତାପରେ, ପ୍ରାଚୀନ ଏବଂ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ପୁରୁଷ, ପୃଥିବୀକୁ ସମତଳ କରି, ପୂର୍ବବତ୍ ପାର୍ବତ୍ୟମାନଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ନିଜସ୍ଥ ଅଞ୍ଚଳରେ ବ୍ୟବସ୍ଥାପନ କଲେ । ପୃଥିବୀକୁ ବିଭଜିତ କରି, ସେ ସପ୍ତଦ୍ୱୀପକୁ ପୂର୍ବବତ୍ ସ୍ଥାପିତ କଲେ ଏବଂ ମୂଳ ତତ୍ତ୍ୱ ଆଦି ଚାରିପ୍ରକାର ଲୋକ ତିଆରି କଲେ । ଏହି ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ପୂର୍ବରୁ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ଶ୍ରୀବିଷ୍ଣୁ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରଦର୍ଶିତ ହୋଇଥିଲା । ଆପଣେ ହେଉଛନ୍ତି ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଦେବତା । ଏହି ବିଶ୍ୱକୁ ମୁଁ ଓ ଆପଣେ ମିଶି ସାବଧାନରେ ରକ୍ଷା କରିବା ଦାୟିତ୍ୱ ନେବା ଉଚିତ; ଏବେ ମୁଁ ଅସୁରମାନଙ୍କ ମୁଖ୍ୟକୁ ବର ଦେଇଛି । ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ, ଆପଣେ ସେମାନେଠାରେ ନାଶ କରନ୍ତୁ; ମୁଁ ବିଶ୍ୱକୁ ସୃଷ୍ଟି କରିବି, ଆପଣେ ଏହାକୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ ।” ଏପରି ଉପଦେଶ ଦେଇ, ବିଷ୍ଣୁ ଚାଲିଗଲେ, ଏବଂ ବ୍ରହ୍ମା ଦେବମାନେଂକୁ ସୃଷ୍ଟି କଲେ । କିନ୍ତୁ ତାଙ୍କ ଅଜ୍ଞାନରୁ ଏକ ଅନ୍ଧକାରର ଜନ୍ମ ହେଲା । ଏହି ଅନ୍ଧକାର, ମୋହ, ମହାମୋହ, ତମିସ୍ରା ଓ ଅନ୍ଧସଂଜ୍ଞାକ ନାମରେ ପଞ୍ଚପ୍ରକାର ରୂପରେ ମହାପୁରୁଷଙ୍କ ଧ୍ୟାନରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା । ଏହା ବାହ୍ୟ ଓ ଅନ୍ତଃରେ ଅଲୋକ ନଥିବା, ଆତ୍ମାକୁ ଆବୃତ କରିଥିବା, ଉଦ୍ଭିଦସ୍ୱରୂପ ଏହି ପ୍ରାଥମିକ ସୃଷ୍ଟି, ଏହାକୁ ମୁଖ୍ୟ ସୃଷ୍ଟି ବୋଲି କୁହାଯାଏ । ଏହି ସୃଷ୍ଟିକୁ ଅକ୍ଷମ ଦେଖି, ବ୍ରହ୍ମା ଅନ୍ୟ ଏକ ନୂତନ ସୃଷ୍ଟି ବିଚାର କଲେ; ତାଙ୍କର ଧ୍ୟାନରୁ ତିର୍ୟକ୍ସ୍ରୋତସ୍ ନାମକ ସୃଷ୍ଟି ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା । ଏହି ସୃଷ୍ଟିର ଚଳନ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ଥିବାରୁ ଏହାକୁ ତିର୍ୟକ୍ସ୍ରୋତସ୍ କୁହାଯାଏ; ଏହି ପଶୁ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପ୍ରାଣୀ ଅନ୍ଧକାର ଓ ଅଜ୍ଞାନରେ ଆବୃତ । ସେମାନେ ସଠିକ ମାର୍ଗରୁ ବିଚ୍ୟୁତ, ଅଜ୍ଞାନୀ ହେଉଥିଲେ ମଧ୍ୟ ନିଜକୁ ଜ୍ଞାନୀ ଭାବିଥିଲେ; ଅହଂକାର ଓ ମଦରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ, ଏହି ଅନ୍ତଃପ୍ରଭାସମ୍ପନ୍ନ ୨୮ ପ୍ରକାରର, ଏକାଉଁ ଅନ୍ୟକୁ ଅନ୍ଧକାର କରିଥିଲେ । ଏହି ସୃଷ୍ଟିକୁ ମଧ୍ୟ ଅକ୍ଷମ ଭାବି, ବ୍ରହ୍ମା ପୁନଃ ଧ୍ୟାନ କଲେ, ଏବଂ ତାହାରୁ ତୃତୀୟ, ସାତ୍ତ୍ୱିକ ଓ ଉର୍ଦ୍ଧ୍ୱଗାମୀ ସୃଷ୍ଟି ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା । ସେମାନେ ସୁଖ ଓ ଆନନ୍ଦରେ ପ୍ରଚୁର, ବାହ୍ୟ ଓ ଅନ୍ତଃରେ ଅପ୍ରାବୃତ, ଦ୍ୱିତୀୟ ସୃଷ୍ଟି ତୁଳନାରେ ଅଧିକ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ; ଏହି ଉର୍ଦ୍ଧ୍ୱସ୍ରୋତସ୍ ଦେବତାମାନଙ୍କ ସୃଷ୍ଟି । ଏହା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେବା ପରେ, ବ୍ରହ୍ମା ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ । ତାପରେ ସେ ଏକ ଅନ୍ୟ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ କ୍ଷମ ସୃଷ୍ଟି ଉପରେ ଧ୍ୟାନ କଲେ, ପୂର୍ବବର୍ତ୍ତୀ ଅକ୍ଷମ ସୃଷ୍ଟିମାନଙ୍କୁ ଦେଖି । ଏପରି ଧ୍ୟାନ କରି, ଅବ୍ୟକ୍ତରୁ କ୍ଷମାବାନ୍ ଅବାକ୍ସ୍ରୋତସ୍ ନାମକ ସୃଷ୍ଟି ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା । ଏହି ସୃଷ୍ଟି ତଳକୁ ଚାଲିଥିବାରୁ ଅବାକ୍ସ୍ରୋତସ୍ କୁହାଯାଏ; ଏହିମାନେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ତମସ ଓ ରଜସ୍ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରଭାବିତ । ଏହିମାନେ ଦୁଃଖରେ ପ୍ରଚୁର, ପୁନଃପୁନଃ କ୍ରିୟାଶୀଳ, ଅନ୍ତଃ ବାହ୍ୟରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ—ଏହି ମାନେ ମନୁଷ୍ୟ, ଏବଂ କ୍ଷମାନ୍ବିତ । ପଞ୍ଚମ ସୃଷ୍ଟି ଦୟାମୟ, ଚାରି ପ୍ରକାରରେ ବିଭକ୍ତ: ବିପରୀତ, ସାଧନ, ଶକ୍ତି ଓ ସନ୍ତୋଷ । ଷଷ୍ଠ ସୃଷ୍ଟି ଭୂତାଦି, ଯେଉଁମାନେ ଅତୀତ ଓ ବର୍ତ୍ତମାନ ଜାଣନ୍ତି ନାହିଁ । ଏହିମାନେ ସଂଗ୍ରାହକ, ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବେ ବିଭକ୍ତ, ଅନୁସୂଚନା ଓ ଅଭ୍ୟାସ ଦ୍ୱାରା କ୍ରିୟାଶୀଳ, ଏହିମାନେ ଭୂତାଦିକ । ଏପରି, ରାଜାଂଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏହି ଛଅ ପ୍ରକାର ସୃଷ୍ଟି ବିବର୍ଣ୍ଣ କରାଯାଇଛି: ପ୍ରଥମ ମହତ୍ ସୃଷ୍ଟି, ଦ୍ୱିତୀୟ ବ୍ରହ୍ମା ସୃଷ୍ଟି । ଦ୍ୱିତୀୟକୁ ତନ୍ମାତ୍ରା ସୃଷ୍ଟି ବୋଲି ମନେ କରାଯାଏ; ତୃତୀୟ ଭାବେ ବୈକାରିକ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ସୃଷ୍ଟି । ଏହିପରି ଏହା ପ୍ରାକୃତ ସୃଷ୍ଟି, ତତ୍ତ୍ୱ ଦ୍ୱାରା ଉତ୍ପନ୍ନ; ଚତୁର୍ଥ ମୂଳ ସୃଷ୍ଟି, ଏହାକୁ ସ୍ଥାବର ସୃଷ୍ଟି ବୋଲି କୁହାଯାଏ ।