ଏକ ସମୟର କଥା, ଭୂମି ଭଗବାନଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି କହିଲେ, “ପ୍ରଭୁ, ଆଜି ମୋତେ ଏଠାରୁ ଉଦ୍ଧାର କରନ୍ତୁ, କାରଣ ଆଗରୁ ମୁଁ ଆପଣଙ୍କୁ ଦ୍ୱାରା ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଛି। ସମସ୍ତ ଜୀବର ଆତ୍ମା, ପରମାତ୍ମାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର।” ସେଉଁଠି ଭୂମି ଆଉ କହିଲେ, “ଆପଣ ଅବ୍ୟକ୍ତ ଓ ବ୍ୟକ୍ତ ପ୍ରକୃତିର ରୂପ, ସମୟ ଓ ସମସ୍ତ ଜୀବର ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ପାଳକ ଓ ସଂହାରକ। ଆପଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର।” ସୃଷ୍ଟିର ଆରମ୍ଭରେ, ସେଇ ପରମ ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ, ରୁଦ୍ର ଓ ଆତ୍ମା ଭାବରେ ଅବତୀର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଥିଲେ। ସମସ୍ତ ପ୍ରପଞ୍ଚ ଏକ ମହାସାଗରରେ ଲୀନ ହେବାବେଳେ, ସେ ସମସ୍ତକୁ ଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ। ସେଇ ଗୋବିନ୍ଦ, ଶେଷରେ ମାତ୍ର ସେଉଁଠି ରହିଯାନ୍ତି, ଯେଉଁଠି ପଣ୍ଡିତମାନେ ଧ୍ୟାନ କରନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ତାଙ୍କର ପରମ ରୂପ କେହି ଜାଣିନାହାନ୍ତି। ତାଙ୍କର ଯେଉଁ ଅବତାର ରୂପ ଅଛି, ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଦେବତାମାନେ ପୂଜା କରନ୍ତି। ମୋକ୍ଷକାମୀମାନେ ତାଙ୍କୁ ପରମ ବ୍ରହ୍ମା ଭାବେ ପୂଜି, ମୋକ୍ଷ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି। ଭାସୁଦେବଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ବିନା କିଏ ମୋକ୍ଷ ପାଇପାରିବ? ମନ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଓ ବୁଦ୍ଧି ଯେଉଁ ରୂପକୁ ଧାରଣ କରେ, ସେ ସବୁ ତାଙ୍କର ରୂପ। ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ଦ୍ୱାରା ବ୍ୟାପ୍ତ, ତାଙ୍କୁ ଦ୍ୱାରା ଧାରିତ, ସୃଷ୍ଟିତ ଓ ଶରଣାଗତ। ଏହିକାରଣରୁ ଏଇ ଜଗତ ମୋତେ ‘ମାଧବୀ’ ବୋଲି କୁହେ। ଏପରି ଭାବେ ପୃଥିବୀ ଯେତେବେଳେ ପ୍ରଶଂସା କଲେ, ଭୂଧରୀ, ଅର୍ଥାତ୍ ବଡ଼ ବରାହ, ସାମବେଦ ଧ୍ୱନି ଓ ମେଘ ଗର୍ଜନ ସଦୃଶ ଶବ୍ଦ କରି ଉଠିଲେ। ତାଙ୍କର ଅଂକୁରିତ ପଦ୍ମପତ୍ର ସଦୃଶ ଚକ୍ଷୁ ଏବଂ ନୀଳ ପାହାଡ଼ ଓ ପଦ୍ମପତ୍ର ସମାନ ଦେହ ନେଇ, ତାଙ୍କର ଦଢ଼ ଦାଢ଼ିରେ ପୃଥିବୀକୁ ବୋହି ତଳପାଟିରୁ ଉଠାଇଲେ। ତାଙ୍କର ମୁଁହରୁ ବାୟୁ ବହି ଜଳକୁ ଆଘାତ କଲା, ଏବଂ ଜନଲୋକରେ ଅନ୍ତର୍ଗତ ନିର୍ମଳ ଋଷିମାନେ, ଯେପରିକି ସନନ୍ଦନ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ, ଅଧିକ ପବିତ୍ର ହେଲେ। ବଡ଼ ବରାହଙ୍କର ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଖୁର ଜଳକୁ ଉଲ୍ଲଟାଇ ତଳକୁ ଛାଡ଼ିଲା, ଏବଂ ମେଘମାନେ ତାଙ୍କର ପ୍ରଶଂସାରେ ଚାରିପାଖରେ ବାୟୁ ଚଳାଇଲେ। ବଡ଼ ବରାହ ଜଳରେ ଭିଜିଥିବା ଦେହ ନେଇ ଉଠିଲେ, ତାଙ୍କର ବେଦମୟ ଶରୀରର ଲୋମରେ ବସିଥିବା ଋଷିମାନେ ତାଙ୍କର ଶରୀର ନିଡ଼ାଇବାରେ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ। ସେଉଁଠି ତାଙ୍କୁ ସମସ୍ତ ଜଗତର କାରଣ, କେଶବ, ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ନାୟକ, ଗଦା, ଶଂଖ, ଚକ୍ରଧାରୀ ଭାବେ ପ୍ରଣାମ କରାଯାଇଲା। ସେ ନିଜେ ସୃଷ୍ଟି, ସଂହାର ଓ ପାଳନର କାରଣ, ସେଉଁଠି ଅନ୍ୟ କୌଣସି ପରମ ସ୍ଥାନ ନାହିଁ। ତାଙ୍କର ପାଦରେ ବେଦ, ଦାଢ଼ିରେ ଯଜ୍ଞସ୍ଥଳ, ଦାନ୍ତ ଓ ମୁଁହରେ ଯଜ୍ଞ ଓ ଶାସ୍ତ୍ର, ଜିହ୍ବାରେ ଅଗ୍ନି ଓ ଶରୀର ଲୋମରେ ଦର୍ଭା ଘାସ। ଏହିପରି ଭାବେ, ପ୍ରଭୁ ନିଜେ ଯଜ୍ଞର ମୂର୍ତ୍ତି। ସ୍ୱର୍ଗ ଓ ପୃଥିବୀ ମଧ୍ୟର ଅପୂର୍ବ ଶକ୍ତି ତାଙ୍କର ଦେହରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଯାଇଛି; ସମସ୍ତ ଜଗତ ତାଙ୍କୁ ଦ୍ୱାରା ବ୍ୟାପ୍ତ, ସମସ୍ତଙ୍କ ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ। ପ୍ରଭୁ, ଆପଣ ଏକମାତ୍ର ପରମ ଆତ୍ମା, ଅନ୍ୟ କୌଣସି ନାହିଁ। ଏହି ତୁମର ମହତ୍ତ୍ୱ, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ଚଳିତ ଓ ଅଚଳ ସମସ୍ତକୁ ବ୍ୟାପ୍ତ କରିଛ; ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଜଗତ ଜ୍ଞାନମୟ, କିନ୍ତୁ ଅଜ୍ଞାନୀମାନେ ଏହାକୁ ଦେଖିପାରନ୍ତି ନାହିଁ। ଯେମାନେ କେବଳ ପ୍ରକୃତିକୁ ଦେଖନ୍ତି, ସେମାନେ ଅନ୍ଧକାରର ତରଣୀରେ ଭ୍ରମଣ କରନ୍ତି; କିନ୍ତୁ ଶୁଦ୍ଧମନା ଜ୍ଞାନୀମାନେ ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ଦେଖନ୍ତି। ଯେଉଁମାନେ ତୁମର ରୂପକୁ ଜ୍ଞାନ ଭାବେ ଦେଖନ୍ତି, ହେ ପରମେଶ୍ୱର, ସେମାନଙ୍କୁ ଦୟା କରନ୍ତୁ, ସମସ୍ତ ଜୀବର ଆତ୍ମା, ଜଗତ ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ। ହେ କମଳନୟନ, ଅପାର, ଶୁଭ ଗୋବିନ୍ଦ, ଏହି ପୃଥିବୀକୁ ଉଦ୍ଧାର କରନ୍ତୁ। ସମସ୍ତଙ୍କ ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ ଏହାକୁ ଉଠାନ୍ତୁ, ଲୋକଙ୍କ ଭଲ ପାଇଁ ସଦ୍ଗତି କରନ୍ତୁ। ଏପରି ଭାବେ ପ୍ରଶଂସିତ ହୋଇ, ପରମ ଆତ୍ମା, ଭୂଧରୀ, ଶୀଘ୍ର ଭାବେ ପୃଥିବୀକୁ ଉଠାଇ ବଡ଼ ସାଗର ଉପରେ ରଖିଲେ। ଏହାପରେ, ଏକ ବଡ଼ ଜଳରାଶି ତାହା ଉପରେ ଏକ ବଡ଼ ନୌକା ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା। ସେ ପରମ ପୁରୁଷ, ପୃଥିବୀକୁ ସମତଳ କରି, ପ୍ରାଚୀନ ଶୈଳମାନେ ତାଙ୍କର ଅଂଶ ଅନୁଯାୟୀ ରଖିଲେ। ପୃଥିବୀକୁ ବିଭାଜିତ କରି, ସେ ସାତ ଦ୍ୱୀପ ପୁନଃ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କଲେ, ଏବଂ ପୂର୍ବବତ୍ ଚାରି ଲୋକ—ଭୂତାଦି ଆଦି—ସୃଷ୍ଟି କଲେ। ଏହି ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ଦେଖାଯାଇଥିଲା; ଆପଣ ଏହି ସମସ୍ତଙ୍କ ପରମ ଦେବତା। ମୋ ଓ ତୁମ ଦ୍ୱାରା ଏହି ଜଗତକୁ ସାବଧାନତାର ସହିତ ଧାରଣ ଓ ପାଳନ କରିବା ଦରକାର; ଏବେ ମୁଁ ଏକ ଅସୁରପ୍ରଧାନଙ୍କୁ ବର ଦେଇଛି। ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ, ତୁମେ ସେମାନଙ୍କୁ ବିନାଶ କର; ମୁଁ ଜଗତ ସୃଷ୍ଟି କରିବି, ତୁମେ ତାହାକୁ ପାଳନ କର। ଏପରି କହିବା ପରେ, ବିଷ୍ଣୁ ଚଲିଗଲେ, ଏବଂ ପ୍ରଭୁ ଦେବମାନେ ସୃଷ୍ଟି କଲେ; କିନ୍ତୁ ତାଙ୍କର ଅବଧାନ ବିନା, ଏକ ଅନ୍ଧକାର ଦେହ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା। ଏହି ଅନ୍ଧକାର, ମୋହ, ମହାମୋହ, ତମିସ୍ରା ଓ ଅନ୍ଧସଂଜ୍ଞାକ ନାମରେ ପଞ୍ଚପ୍ରକାର ରୂପେ ମହାତ୍ମାଙ୍କ ଧ୍ୟାନରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା। ଏହି ସୃଷ୍ଟି ବାହ୍ୟ ଓ ଅନ୍ତରେ ଅଲୋକ ହୀନ, ଆତ୍ମା ଆବୃତ, ବୃକ୍ଷସ୍ୱରୂପ ଏବଂ ପ୍ରଧାନ ସୃଷ୍ଟି ଭାବେ ଘୋଷିତ। ଏହା ମୁଖ୍ୟ ସୃଷ୍ଟି। ପ୍ରଭୁ ଏହି ସୃଷ୍ଟିକୁ ଅକ୍ଷମ ଦେଖି, ଅନ୍ୟ ଏକ ନୂତନ ସୃଷ୍ଟି ଚିନ୍ତା କଲେ; ତାଙ୍କର ଧ୍ୟାନରୁ ‘ତିର୍ୟକ୍ସ୍ରୋତସ୍’ ନାମକ ଦ୍ୱିତୀୟ ସୃଷ୍ଟି ହେଲା। ଏହି ସୃଷ୍ଟିର କ୍ରିୟା ପାର୍ଶ୍ୱ ଦିଗକୁ ଥାଏ, ଏହିପରି ଗୋ-ପଶୁ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପ୍ରାଣୀ, ଅନ୍ଧକାର ଓ ଅଜ୍ଞାନରେ ଢାକା। ସେମାନେ ସଠିକ୍ ପଥରୁ ଭ୍ରଷ୍ଟ, ଅଜ୍ଞାନୀ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ନିଜକୁ ଜ୍ଞାନୀ ଭାବନ୍ତି, ଅହଂକାର ଓ ଦମ୍ଭରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ଏକାଏକି ଅନ୍ତର୍ଜ୍ୱଳନ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ପରସ୍ପରକୁ ଆବୃତ କରନ୍ତି, ଏହିପରି ୨୮ ପ୍ରକାର। ପ୍ରଭୁ ଏହି ସୃଷ୍ଟିକୁ ମଧ୍ୟ ଅକ୍ଷମ ଭାବି, ପୁନଃ ଧ୍ୟାନ କଲେ, ତାହାରୁ ତୃତୀୟ ସାତ୍ତ୍ୱିକ ସୃଷ୍ଟି ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା, ଯାହା ଉର୍ଦ୍ଧ୍ୱଗତ। ଏହି ସୃଷ୍ଟି ଆନନ୍ଦ ଓ ସୁଖରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ବାହ୍ୟ ଓ ଅନ୍ତରେ ଅନାବୃତ, ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ; ଏହିପରି ଉର୍ଦ୍ଧ୍ୱସ୍ରୋତସ୍ ଭାବେ ପରିଚିତ। ଏହି ତୃତୀୟ ସୃଷ୍ଟି ଦେବତାମାନଙ୍କର, ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ସ୍ୱଭାବର; ଏହା ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ହେବା ପରେ ବ୍ରହ୍ମା ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ।