ବିଦ୍ୱାନମାନେ କହନ୍ତି, ସେ ଜନ୍ମ ନେଇଛନ୍ତି, ଯଦିଓ ସେ ସତ୍ୟରେ ଅନନ୍ତ; ତାଙ୍କର ନିଜ ମାନଦଣ୍ଡ ଅନୁସାରେ, ତାଙ୍କର ଆୟୁଷ୍ୟ ଏକ ଶତବର୍ଷ ଭାବରେ ଗଣାଯାଏ। ଏହି ଶତବର୍ଷକୁ ପରାର୍ଧ କୁହାଯାଏ, ଏହାର ଅର୍ଦ୍ଧ ଭାଗକୁ ମଧ୍ୟ ବିବେଚନା କରାଯାଏ। ରାଜା, ପନ୍ଦର ନିମେଷ କୁ ଏକ କାଷ୍ଠା କୁହାଯାଏ। ତିରିଶ କାଷ୍ଠା ଏକ କଳା ହୁଏ, ତିରିଶ କଳା ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ହୁଏ; ଏହି ଗଣନା ଅନୁଯାୟୀ ଦିନ ଓ ରାତି ଗଣାଯାଏ, ମୁହୂର୍ତ୍ତ ଦ୍ୱାରା ମାନବ ଦିନ ମାପାଯାଏ। ଏପରି ଦିନ ଓ ରାତି ଏକ ମାସ ଗଠନ କରେ, ଯାହା ଦୁଇ ଦ୍ୱାଦଶୀ ରହିଛି; ଛଅ ମାସ ମିଶି ଏକ ବର୍ଷ ହୁଏ, ଯାହା ଦକ୍ଷିଣ ଓ ଉତ୍ତର ଗତିରେ ବିଭକ୍ତ। ଦକ୍ଷିଣ ଗତି ଦେବତାମାନଙ୍କର ରାତି, ଉତ୍ତର ଗତି ଦେବତାମାନଙ୍କର ଦିନ; କୃତ, ତ୍ରେତା ଓ ଦ୍ୱାପର, କଳି ଭଳି ଯୁଗମାନେ ହଜାର ଦେବତା ଦିନରେ ଗଣାଯାନ୍ତି। ମୋ ଠାରୁ ଚାରି ଯୁଗକୁ ଦ୍ୱାଦଶ ଭାଗରେ ବିଭକ୍ତ କରିବାକୁ ବୁଝ; କୃତ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ପାଇଁ କ୍ରମରେ ଚାରି, ତିନି, ଦୁଇ, ଏକ ଭାଗ। ପୁରାତନ ବିଦ୍ୱାନମାନେ କହନ୍ତି, ପ୍ରତ୍ୟେକ ଯୁଗ ହଜାର ଦେବତା ଦିନରେ ଥାଏ; ଏହି ଗଣନା ଦ୍ୱାରା ଯୁଗ ପୂର୍ବ ତ୍ୱାଇଲାଇଟ ମଧ୍ୟ ଶତାଧିକ ଦିନରେ ବିବେଚିତ ହୁଏ। ଯୁଗ ପରେ ଏହି ତ୍ୱାଇଲାଇଟ ଭାଗ ଆସେ, ଯାହା ପୂର୍ବ ତ୍ୱାଇଲାଇଟ ସମାନ; ରାଜା, ତ୍ୱାଇଲାଇଟ ଓ ତାହାର ଭାଗ ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ସମୟ ଏହିପରି। ଏହି ଯୁଗ କୃତ, ତ୍ରେତା, ଦ୍ୱାପର, କଳି ଭାବରେ ଜଣାଯାଏ; ଏହି ଚାରି ମିଶି ଏକ ଚତୁର୍ଯୁଗ ହୁଏ। ରାଜା, ଏହି ଚତୁର୍ଯୁଗର ହଜାର ଦିନ ଏକ ବ୍ରହ୍ମା ଦିନ ହୁଏ; ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ଏକ ଦିନରେ ଚଉଦ ମନୁ ଅଛନ୍ତି। ତାଙ୍କର ସମୟ ମାପିବା ଧାରଣା ଶୁଣ, ସପ୍ତ ଋଷି, ଦେବତା, ଇନ୍ଦ୍ର, ମନୁ ଓ ତାଙ୍କର ପୁଅମାନେ। ସମୟରେ ସମସ୍ତେ ପୂର୍ବ ଭଳି ଉତ୍ପନ୍ନ ଓ ନଷ୍ଟ ହୁଅନ୍ତି; ଚାରି ଯୁଗ ଯୋଗ କରି ଗଣନା କରିବାରେ ସତରି-ଏକ ଚତୁର୍ଯୁଗ ଅଧିକ ହୁଏ। ମନ୍ବନ୍ତର ମନୁ ଓ ଦେବତାମାନଙ୍କର କାଳ, ଏହି ସମୟ ଦେବତା ଗଣନାରେ ଏଠାରେ ଆଠ ଲକ୍ଷ ଦିନ ଭାବରେ ଚିହ୍ନିତ। ଏହା ସହିତ ଅଧିକ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଅଂଶ ମିଶି ଏହି ସମୟ ଏକ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଗଣନା ହୁଏ; ଏହି ସମୟ ମନ୍ବନ୍ତରର ମାନବ ବର୍ଷ ଗଣନା ହେଉଛି; ଏହି ସମୟକୁ ଚଉଦ ଗୁଣା କଲେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ଦିନ ହୁଏ। ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ଦିନକୁ ନୈମିତ୍ତିକ କୁହାଯାଏ; ଏହି ଦିନ ଶେଷରେ ବିପ୍ଳବ ଆସେ, ଯେଉଁଠାରେ ଭୂ, ଭୁଵଃ ଓ ଅନ୍ୟ ତିନି ଲୋକ ଜଳରେ ଦଗ୍ଧ ହୁଅନ୍ତି। ମହର୍ଲୋକର ନିବାସୀମାନେ ତାପରେ ପୀଡିତ ହୋଇ ଜନଲୋକକୁ ଯାନ୍ତି; ତିନି ଲୋକ ଏକ ମହାସାଗର ହେଲେ, ବ୍ରହ୍ମା, ବ୍ରହ୍ମାନ୍ଜ୍ଞଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସେ ସର୍ପଶୟା ଉପରେ ବିଶ୍ରାମ କରନ୍ତି, ତିନି ଲୋକକୁ ଗଳି ନେଇ; ବିଶ୍ୱର ନାୟକ, ଜନଲୋକର ନିଷ୍ଠା ଯୋଗୀମାନେ ତାଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରନ୍ତି। ସମାନ ଦିନ ଓ ରାତି ଅନ୍ତରେ, ସେ ପୁନଃ ସୃଷ୍ଟି କରନ୍ତି; ଏହିପରି ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ଏକ ବର୍ଷ, ଏପରି ଶତ ବର୍ଷ। ଏହି ଶତ ବର୍ଷ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଆୟୁଷ୍ୟ; ତାଙ୍କର ଏକ ପରାର୍ଧ ଉତ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଛି, ହେ ନିର୍ମଳ। ଏହି ଅନ୍ତରେ ପାଦ୍ମ ନାମକ ମହାକଳ୍ପ ପ୍ରସିଦ୍ଧ; ଏବେ ଦ୍ୱିତୀୟ ପରାର୍ଧ ଚାଲିଛି, ରାଜା। ଏହି ବରାହ ପ୍ରଥମ କଳ୍ପ ଭାବରେ ଧାରଣା କରାଯାଇଛି; କଳ୍ପ ଆରମ୍ଭରେ, ବ୍ରହ୍ମା-ନାରାୟଣ ନାମକ ଭଗବାନ ଏପରି ଥିଲେ। ସେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ଉତ୍ପନ୍ନ କଲେ; ପୁଲସ୍ତ୍ୟ କହିଲେ: ଭଗବାନ, ସମସ୍ତର ଉତ୍ପତ୍ତି, ପ୍ରାଣୀମାନେ ଉତ୍ପନ୍ନ କଲେ। ପୂର୍ବ କଳ୍ପ ଶେଷରେ, ରାତି ଶେଷ ହେଲାପରେ ଭଗବାନ ଜାଗିଲେ, ବ୍ରହ୍ମା ସତ୍ତ୍ୱରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ଜଗତକୁ ଶୂନ୍ୟ ଦେଖିଲେ। ସେ ଜାଣିଲେ ଭୂମି ଜଳରେ ବିଲିନ; ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ନାୟକ ଚିନ୍ତା କରି, ଭୂମିକୁ ଉପରେ ଉଠାଇବାକୁ ଚାହିଲେ। ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ରୂପକୁ ଅନୁଭବ କରି, ନିଜ ଶକ୍ତିରେ ଭୂମିକୁ ଉଠାଇବା ପାଇଁ, ସେ ବରାହ ରୂପକୁ ଧାରଣ କଲେ, ମାଛ, କଚ୍ଛପ ଓ ଅନ୍ୟ ରୂପ ଠାରୁ ଭିନ୍ନ। ବେଦ ଓ ବଳିଦାନର ରୂପରେ ଏକ ଦୃଢ଼ ଆତ୍ମା ଭାବରେ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କର ଆତ୍ମା, ପରମାତ୍ମା, ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କର ନାୟକ, ଜଗତର ଉପରି ଥିଲେ। ତାପରେ ସେ, ଭୂମିକୁ ବୋହିବାକୁ, ଜଳରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ; ଜଳର ଆଧାର ମଧ୍ୟରେ, ଭୂମି ଦେବୀ ତଳତମ ଲୋକକୁ ପହଞ୍ଚିଥିଲେ। ବସୁନ୍ଧରା, ଭକ୍ତିରେ ଅନୁତାପ କରି, ଭଗବାନଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କଲେ ଓ ସ୍ତୁତି କଲେ। ପୃଥିବୀ କହିଲେ: "ଆପଣ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ; ଆପଣ ପରମାତ୍ମା।" "ଆପଣ ଆଜି ମୋତେ ଏଠାରୁ ଉଠାନ୍ତୁ, କାରଣ ପୂର୍ବରୁ ମୁଁ ଆପଣଠାରୁ ଉଦ୍ଭବ ହୋଇଛି; ପରମାତ୍ମା, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କର ଆତ୍ମା, ଆପଣଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ।" "ଆପଣ ଅପ୍ରକାଶ ଓ ପ୍ରକାଶ ରୂପ ମୂଳ ପଦାର୍ଥ, ଆପଣ କାଳ; ଆପଣ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ଉତ୍ପାଦକ, ରକ୍ଷକ, ନାଶକ।" "ସୃଷ୍ଟିର ଆରମ୍ଭରେ, ସେ ପରମ ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ, ରୁଦ୍ର, ଆତ୍ମାର ରୂପ ଧାରଣ କରି, ଜଗତ ଏକ ସାଗର ହେଲାପରେ ସମସ୍ତ କୁ ଗଳି ନେଇ—" "ତୁମେ, ଗୋବିନ୍ଦ, ଶେଷରେ ଏକା ରହିଯାଅ, ବିଦ୍ୱାନମାନେ ତୁମେ ଧ୍ୟାନ କରନ୍ତି; ତୁମର ପରମ ରୂପ କେହି ଜାଣିନାହିଁ।" "ତୁମେ ଅବତାର ରୂପ ଧାରଣ କରିଥିବା ରୂପଗୁଡିକୁ ଦେବତାମାନେ ପୂଜନ୍ତି; ମୁକ୍ତି ଚାହୁଥିବାମାନେ ତୁମକୁ ପରମ ବ୍ରହ୍ମା ଭାବେ ପୂଜି, ମୁକ୍ତି ପାଆନ୍ତି।" "ବାସୁଦେବଙ୍କୁ ପୂଜିବା ଛଡ଼ା କେହି ମୁକ୍ତି ପାଇପାରିବା? ତୁମର ମନରେ ଧରାଯାଇଥିବା ରୂପ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଦ୍ୱାରା ଅନୁଭବ କରାଯାଇଥିବା ରୂପ—" "ବୁଦ୍ଧି ଦ୍ୱାରା ଅନୁଭବ କରାଯାଇଥିବା ରୂପ—ସମସ୍ତ ତୁମର ରୂପ। ମୁଁ ତୁମେ ପ୍ରବେଶ କରିଛି, ତୁମେ ମୋତେ ଧାରଣ କରିଛ, ତୁମେ ମୋତେ ଉତ୍ପନ୍ନ କରିଛ, ମୁଁ ତୁମେ ଆଶ୍ରୟ କରିଛି।" "ତେଣୁ, ଏହି ଜଗତ ମୋତେ ମାଧବୀ କୁହେ।" ଏପରି ଭୂମି ତାଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କଲାପରେ, ଭୂମିବାହକ— ସେ, ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ସାମବେଦ ରାଗ ଓ ବଦଳ ଗୁଡ଼ିକର ଗୁଞ୍ଜନର ମতି ଗର୍ଜନ କଲେ; ତାପରେ ବଡ଼ ବରାହ, ପ୍ରସ୍ଫୁଟିତ ପଦ୍ମ ମତି ଚକ୍ଷୁ, ନିଜ ଦାନ୍ତରେ ଭୂମିକୁ ଉଠାଇ, ତଳତମ ଲୋକରୁ ଉପରେ ଆସିଲେ, ନୀଳ ପାହାଡ଼ ଓ ପଦ୍ମ ପତ୍ରର ମতି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ। ସେ ଉପରେ ଆସୁଥିବାବେଳେ, ତାଙ୍କର ମୁହଁରୁ ବାୟୁ ଜଳକୁ ଆଘାତ କଲା, ଜନଲୋକରେ ଆଶ୍ରୟ ନେଇଥିବା ନିର୍ମଳ ଋଷିମାନେ—ସନନ୍ଦନ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ—ଉପରି ଶୁଦ୍ଧ ହେଇଗଲେ।