ବ୍ରହ୍ମା ନିଜେ ସୃଷ୍ଟିର କାର୍ଯ୍ୟ ଆରମ୍ଭ କରିଥିଲେ । ସେ ସମସ୍ତ ବୟସ୍କାଳ ଅବଧିରେ, ଏକ କଳ୍ପର ସମୟ ସାରିବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ସୃଷ୍ଟିକୁ ରକ୍ଷା କରିଥିଲେ । ଏହି ସମୟରେ, ଏକମାତ୍ର ପ୍ରଭୁ ଜନାର୍ଦନ, ଶୁଧୁ ସତ୍ତ୍ୱ ଗୁଣରେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇ, ଅପାର ଶକ୍ତିର ଦେବତା ଭାବରେ ଉପସ୍ଥିତ ହୁଅନ୍ତି । କଳ୍ପ ଶେଷରେ, ସେ ଦାୟାନ୍ଦ୍ର ରୂପ ଧାରଣ କରି, ଭୟଙ୍କର ଅନ୍ଧକାର ଭାବରେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ ନିଜେ ଗ୍ରସ୍ତ କରନ୍ତି । ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ ଗ୍ରସ୍ତ କରିବା ପରେ, ଯେତେବେଳେ ସମସ୍ତ ଜଗତ ଏକ ମହାସାଗର ହୋଇଯାଏ, ସେ ନାଗଶୟା ଉପରେ ଶୟନ କରନ୍ତି, ସମସ୍ତ ରୂପରେ ବିରାଜିତ । ପୁନଃ ଜଗତ ଉପରେ ଚେତନା ଆସିଲା ପରେ, ସେ ନିଜେ ନିଜ ରୂପ ଧାରଣ କରି, ନୂତନ ସୃଷ୍ଟି କରନ୍ତି । ସୃଷ୍ଟି, ପାଳନ, ନାଶ—ଏହି ତିନି କାରଣରେ, ସେ ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ ଓ ଶିବ ଭାବରେ ଉପସ୍ଥିତ । ସେ ନିଜେ ନିଜକୁ ସୃଷ୍ଟି କରନ୍ତି, ବିଷ୍ଣୁ ଯାଁଠି ପାଳନ ଦରକାର, ତାହାକୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି, ଏବଂ ପ୍ରଭୁ ନିଜେ ତାହାକୁ ନାଶ କରନ୍ତି । ଭୂମି, ଜଳ, ଅଗ୍ନି, ବାୟୁ ଓ ଆକାଶ—ଏହି ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ନାୟକ, ସେ ଏକା ଏକା ଦେବତା, ସମସ୍ତ ରୂପରେ ବିରାଜିତ, ଅବିନାଶୀ ଏବଂ ଉତ୍ପତ୍ତିର ମୂଳ । ଏହିପରି, ସମସ୍ତ ସୃଷ୍ଟି ଓ ତାହାର ଆଧାର ଏହି ପ୍ରଭୁ ମଧ୍ୟରେ ଅଛି । ସେ ଉତ୍ପନ୍ନ ଓ ଉତ୍ପତ୍ତିକର୍ତ୍ତା, ପାଳକ ଓ ପାଳିତ—ବ୍ରହ୍ମାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି, ଅନନ୍ତ ରୂପରେ ଉପସ୍ଥିତ, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ବ୍ରହ୍ମା, ଦାନଦାତା, ଶ୍ରେଷ୍ଠତମ । ଏଠି ଭୀଷ୍ମ ପ୍ରଶ୍ନ କରନ୍ତି: ନିର୍ଗୁଣ, ଅପାର, ଶୁଧ୍ଧ ଏବଂ ମହାତ୍ମା ବ୍ରହ୍ମା କିପରି ସୃଷ୍ଟି ଓ ଅନ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟର କର୍ତ୍ତା ହେବେ? ପୁଲସ୍ତ୍ୟ ଉତ୍ତର ଦେଇ କହିଲେ: ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କର ଶକ୍ତି ଅଦ୍ୱିତୀୟ, ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା ଅନୁଭବ କରାଯାଏ; ଏହିପରି ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ସୃଷ୍ଟି ଓ ଅନ୍ୟ କ୍ଷମତା ଅଛି । ବୁଦ୍ଧିମାନ ଲୋକ କହନ୍ତି, ସେ ଜନ୍ମ ନେଲେ, ଯଦିଓ ସେ ନିତ୍ୟ; ନିଜ ମାପ ଅନୁଯାୟୀ, ତାଙ୍କର ଆୟୁ ଏକ ଶତ ବର୍ଷ ଭାବରେ ଗଣାଯାଏ । ଏହାକୁ ପରାର୍ଧ କୁହାଯାଏ, ଏବଂ ତାହାର ଅର୍ଦ୍ଧ ମଧ୍ୟ ବିବର୍ଣ୍ଣ କରାଯାଏ । ପନ୍ଦର ନିମେଷା ଏକ କାଷ୍ଠା ଭାବରେ ଗଣାଯାଏ । ତିରିଶ କାଷ୍ଠା ଏକ କଳା, ତିରିଶ କଳା ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତା; ଏହି ମାପାନୁସାରେ ଦିନ ଓ ରାତି ଗଣାଯାଏ, ମୁହୂର୍ତ୍ତା ଦ୍ୱାରା ମାନବ ଦିନ ଗଣାଯାଏ । ଏପରି ଦିନ ଓ ରାତି ଏକ ମାସ ହୁଏ, ଦୁଇ ପକ୍ଷରେ ଭାଗିତ; ଛ ମାସ ଏକ ବର୍ଷ ହୁଏ, ଦକ୍ଷିଣାୟନ ଓ ଉତ୍ତରାୟନ ଭାଗରେ । ଦକ୍ଷିଣାୟନ ଦେବତାଙ୍କର ରାତି, ଉତ୍ତରାୟନ ଦେବତାଙ୍କର ଦିନ; କୃତ, ତ୍ରେତା ଓ ଅନ୍ୟ ଯୁଗ ଦେବତାଙ୍କର ହଜାର ହଜାର ବର୍ଷରେ ଗଣାଯାଏ । ଚାରି ଯୁଗକୁ ଦ୍ୱାଦଶ ଭାଗରେ ଭାଗିବା ନିୟମ: କୃତ, ତ୍ରେତା, ଦ୍ୱାପର, କଳି—ଏହି ଅନୁକ୍ରମରେ ଚାରି, ତିନି, ଦୁଇ, ଏକ ଭାଗ । ପୁରାତନ ଜ୍ଞାନୀ କହନ୍ତି, ପ୍ରତ୍ୟେକ ଯୁଗ ଦେବତାଙ୍କର ହଜାର ବର୍ଷରେ ଗଣାଯାଏ; ପୂର୍ବ ଅନ୍ଧକାଳ ମଧ୍ୟ ଶତ ସଂଖ୍ୟାରେ ଗଣାଯାଏ । ଯୁଗ ପରେ ଅନ୍ଧକାଳ ଭାଗ ଏକାଉଁ ଅନ୍ଧକାଳ ପରେ ଆସେ; ଅନ୍ଧକାଳ ଓ ତାହାର ଭାଗ ମଧ୍ୟରେ ଯେଉଁ ସମୟ ଅଛି, ସେଉଁ ଯୁଗର ସମୟ । ଏହି ଯୁଗ ସମୟ: କୃତ, ତ୍ରେତା, ଦ୍ୱାପର, କଳି—ଏହି ଚାରି ମିଶି ଚତୁର୍ୟୁଗ । ଏହି ଚତୁର୍ୟୁଗ ର ହଜାର ଦିନ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ଦିନ; ଏକ ଦିନରେ ଚୌଦ ମନୁ ଅଛନ୍ତି । ତାଙ୍କର ସମୟ ମାପ ଏହିପରି: ସପ୍ତ ଋଷି, ଦେବତା, ଇନ୍ଦ୍ର, ମନୁ ଓ ତାଙ୍କର ପୁତ୍ର । ଏକ ସମୟରେ ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ଉତ୍ପନ୍ନ ଓ ନାଶ ହୁଅନ୍ତି; ଚାରି ଯୁଗ ମିଶି ଏକାଉଁ ଏକାଉଁ ଅଧିକ ସଂଖ୍ୟାରେ ଗଣାଯାଏ । ମନ୍ବନ୍ତର ସମୟ ମନୁ ଓ ଦେବତାଙ୍କର ସମୟ; ଦେବତାଙ୍କର ମାପାନୁସାରେ ଏହା ଅଠ ଲକ୍ଷ ଭାବରେ ମନ୍ତ୍ରଣା କରାଯାଏ । ଏହି ସମୟରେ ଅନ୍ୟ ଅନ୍ୟ ସଂଖ୍ୟା ମିଶି, ମୋଟ ତିରିଶ କୋଟି ହୁଏ । ଏହି ଅନୁସାରେ ଅନ୍ୟ ନିୟୁତ ଏବଂ ଅଧିକ ସଂଖ୍ୟା ମିଶି, ଏହି ସମୟ ଅତିକ୍ରମ କରି ମନ୍ବନ୍ତରର ମାନବ ବର୍ଷ ଗଣାଯାଏ । ଏହି ସମୟକୁ ଚୌଦ ଗୁଣି କରି ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ଦିନ ମାନାଯାଏ । ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ଦିନ ନୈମିତ୍ତିକ ଭାବରେ କୁହାଯାଏ; ଏହି ଦିନ ଶେଷରେ ପ୍ରଳୟ ଆସେ, ଯେଉଁଠି ତିନି ଲୋକ—ଭୂ, ଭୁଃ, ଆଦି—ଦହିଯାଏ । ମହର୍ଲୋକର ବାସିନ୍ଦା ତାପରେ ଜନଲୋକକୁ ଯାଆନ୍ତି; ତିନି ଲୋକ ଏକ ସାଗର ହେବା ପରେ, ବ୍ରହ୍ମା, ବ୍ରହ୍ମଜ୍ଞାନୀ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ନାଗଶୟା ଉପରେ ବିଶ୍ରାମ କରନ୍ତି, ତିନି ଲୋକ ଗ୍ରସ୍ତ କରି; ବିଶ୍ୱର ନାୟକ, ଜନଲୋକର ନିର୍ଯୋଗୀ ଯୋଗୀମାନେ ଧ୍ୟାନ କରନ୍ତି । ସମାନ ରାତି ବିତିଲା ପରେ, ପ୍ରଭୁ ପୁନଃ ସୃଷ୍ଟି କରନ୍ତି; ଏହିପରି ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ଏକ ବର୍ଷ, ଏବଂ ଏପରି ଶତ ବର୍ଷ । ଏକ ଶତ ବର୍ଷ ତାଙ୍କର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଆୟୁ; ତାର ଏକ ପରାର୍ଧ ବିତିଗଲା । ଏହିପରି, ମହା କଳ୍ପ ‘ପାଦ୍ମ’ ପ୍ରସିଦ୍ଧ; ବର୍ତ୍ତମାନ ଦ୍ୱିତୀୟ ପରାର୍ଧ ଚାଲିଛି । ଏହି ଭୂତିକାଳ୍ପ ‘ବରାହ’ ପ୍ରଥମ କଳ୍ପ ଭାବରେ ଚିନ୍ତିତ; କଳ୍ପ ଆରମ୍ଭରେ, ବ୍ରହ୍ମା-ନାରାୟଣ ନାମକ ପ୍ରଭୁ ଏପରି ଥିଲେ । ସେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ ସୃଷ୍ଟି କଲେ । ପୁଲସ୍ତ୍ୟ କହିଲେ: ସମସ୍ତ ଜଗତର ମୂଳ ଭଗବାନ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ ସୃଷ୍ଟି କଲେ । ପୂର୍ବ କଳ୍ପ ଶେଷରେ, ରାତି ବିତିଲା ପରେ, ପ୍ରଭୁ ଜାଗିଲେ; ସତ୍ତ୍ୱରେ ଭରିତ ବ୍ରହ୍ମା ଜଗତକୁ ଖାଲି ଦେଖିଲେ । ସେ ଜାଣିଲେ ଭୂମି ଜଳରେ ବିଲିନ; ପ୍ରାଣୀଙ୍କର ନାୟକ ଚିନ୍ତା କରି, ଭୂମିକୁ ଉଠାଇବାକୁ ଚାହିଲେ । ବିଷ୍ଣୁର ରୂପ ଚିହ୍ନି, ନିଜ ଶକ୍ତିରେ ଭୂମିକୁ ଧାରଣ କରିବା ପାଇଁ, ମାଛ, କଚ୍ଛପ ଓ ଅନ୍ୟ ରୂପରୁ ଭିନ୍ନ, ବରାହ ରୂପରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ । ବେଦ ଓ ଯଜ୍ଞରେ ଗଠିତ ଏହି ରୂପ ଧାରଣ କରି, ସେ, ନିଶ୍ଚଳ ଆତ୍ମା, ସମସ୍ତ ଆତ୍ମାର ଆତ୍ମା, ପ୍ରାଣୀଙ୍କର ନାୟକ, ଜଗତର ଆଧାର ଭାବରେ ବିରାଜିତ ରହିଲେ । ଏହିପରି, ଭୂମିକୁ ଧାରଣ କରି, ସେ ଜଳରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ; ଜଳର ଆଧାର ଭୂମି ତଳତଳ ଯାଇଥିଲା । ତାଙ୍କୁ ଦେଖି, ଭୂମି ଦେବୀ ନିମ୍ନତମ ସ୍ଥାନରେ ପହଞ୍ଚିଥିଲେ । ବସୁନ୍ଧରା ଭକ୍ତିରେ ନମ୍ର ହୋଇ, ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କଲେ । ପୃଥିବୀ କହିଲେ: "ମୁଁ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରେ; ମୁଁ ଆପଣଙ୍କୁ, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଆତ୍ମାକୁ, ନମସ୍କାର କରେ.