ଅଜନ୍ମ, ସମସ୍ତ ବିଶ୍ବର ନିର୍ମାତା, ଚେତନାର ଅଧିପତି, ବିଶ୍ବର ଦ୍ରଷ୍ଟା ଏବଂ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଭଗବାନଙ୍କୁ, ପୁରାତନ କଥାଗୁଡିକୁ ଜାଣିବା ପାଇଁ ମୁଁ ଶରଣ ଗହଣ କରିଲି। ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ, ଶିବ, ଇନ୍ଦ୍ର, ଲୋକପାଳ ଏବଂ ସବିତୃଙ୍କୁ ଶ୍ରଦ୍ଧାପୂର୍ବକ ନମସ୍କାର କରି, ଏକାଗ୍ର ଚିତ୍ତରେ ଧ୍ୟାନ କରିଲି। ବିଶିଷ୍ଟ, ଜାତୂକର୍ଣ, ଆକ୍ଷୁ ଏବଂ ମହାତ୍ମା ଋଷିମାନେଙ୍କୁ ମୋର ସମ୍ମାନ ଅର୍ପଣ କରିଲି। ଏହିପରେ, ଭାଗବତ ରଚନାକାର ବ୍ୟାସ ଏବଂ ପ୍ରାଚୀନ ପୁରୁଷ, ଭୃଗୁଙ୍କ ଉପଦେଶ ଅନୁସରଣ କରୁଥିବା ଶ୍ରୀବ୍ୟାସଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରିଲି। ଏପରେ, ସମସ୍ତ ଜଗତରେ ସମ୍ମାନିତ, ଅଲୋକିକ ଜ୍ଞାନୀ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଋଷିଙ୍କୁ ପୁରାଣ ଶୁଣିଲି। ଅପ୍ରକାଶ ଏବଂ ନିତ୍ୟ କାରଣ, ଯାହା ମହାତତ୍ତ୍ୱରୁ ବିଶେଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅସ୍ତି ଓ ଅନସ୍ତିର ମିଶ୍ରଣ, ସମସ୍ତ ଜିନିଷ ଉତ୍ପନ୍ନ କରେ। ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଡିଂଗିରେ ପ୍ରଥମେ ବ୍ରହ୍ମାର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଉତ୍ପତ୍ତି ହେଇଥିଲା; ଏହି ଡିଂଗି ଜଳ, ପଞ୍ଚଭୂତ ଏବଂ ତେଜରେ ଆବୃତ ଥିଲା। ବାୟୁ ଦ୍ୱାରା, ତାହାରୁ ଆକାଶ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା; ପ୍ରାକୃତିକ ତତ୍ତ୍ୱଗୁଡିକୁ ମହାତତ୍ତ୍ୱ ଆବୃତ କଲା, ମହାତତ୍ତ୍ୱକୁ ଅପ୍ରକାଶ ଆବୃତ କଲା। ଡିଂଗି ମଧ୍ୟରେ ବିଶ୍ୱର ଉତ୍ପତ୍ତି ବିବର୍ଣ୍ତିତ ହେଇଛି; ନଦୀ ଓ ପାହାଡ଼ର ଉତ୍ପତ୍ତି ମଧ୍ୟ ଉଲ୍ଲେଖ ହୋଇଛି। ମନ୍ବନ୍ତର ଏବଂ କଳ୍ପର ସାର ଏବଂ ବ୍ରହ୍ମାର ନିବାସ, ତାଙ୍କ ପ୍ରଜା ଉତ୍ପତ୍ତି ବିବର୍ଣ୍ତିତ ହୋଇଛି। କଳ୍ପର ଗତି, ବିଶ୍ବର ନିର୍ମାଣ, ହରିଙ୍କର ଜଳରେ ଶୟନ, ଏବଂ ପୁନଃ ପୃଥିବୀକୁ ଉତ୍ତଳନ କଥା ଉଲ୍ଲେଖ ହୋଇଛି। ଭୃଗୁଙ୍କର ଶାପରେ କେଶବଙ୍କର ଦଶ ଜନ୍ମ ଚକ୍ର, ଯୁଗର ବ୍ୟବସ୍ଥା, ଓ ସମସ୍ତ ଜୀବ ଶ୍ରେଣୀର ବିଭାଗ ବିବର୍ଣ୍ତିତ ହୋଇଛି। ସ୍ୱର୍ଗର ବିଭାଗ, ମର୍ତ୍ୟ ଏବଂ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯାଇଥିବା ଲୋକମାନେ, ପଶୁ ଓ ପକ୍ଷୀଙ୍କ ଉତ୍ପତ୍ତି ଉଲ୍ଲେଖ ହୋଇଛି। ଏପରେ, କଳ୍ପର ବ୍ୟାଖ୍ୟା, ପାଠ ଗ୍ରହଣ, ପୁନଃ ପୁନଃ ସୃଷ୍ଟି ଏବଂ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ବୁଦ୍ଧିପୂର୍ବକ କୃତ ସୃଷ୍ଟି ବିବର୍ଣ୍ତିତ ହୋଇଛି। ତିନି ଅନ୍ୟ, ବୁଦ୍ଧି ବିନା ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଥିଲେ, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ବିଶ୍ୱର ସ୍ଥାପନ କରିଥିଲେ; ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ମୁଖରୁ ଭୃଗୁ ଓ ଅନ୍ୟ ଋଷିମାନେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ। କଳ୍ପମଧ୍ୟର ବିରତି ଏବଂ ସୃଷ୍ଟିର ସଂଯୋଗ, ଭୃଗୁ ଓ ଅନ୍ୟ ଋଷିମାନେଙ୍କର ପ୍ରଜା ସୃଷ୍ଟି ବିବର୍ଣ୍ତିତ ହୋଇଛି। ବସିଷ୍ଟଙ୍କର ବ୍ରହ୍ମାନ୍ତ ଅବସ୍ଥା ଏବଂ ସ୍ୱାୟମ୍ଭୁବ ମନୁଙ୍କର କଥା ଉଲ୍ଲେଖ ହୋଇଛି। ରଜସ୍ସରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ନାଭିରଙ୍କର ସୃଷ୍ଟି, ଦ୍ୱୀପ, ସମୁଦ୍ର ଓ ପାହାଡ଼ର ବିବର୍ଣ୍ତି ହୋଇଛି। ଦ୍ୱୀପଗୁଡିକର ବିଭାଗ, ସପ୍ତ ସମୁଦ୍ର ମଧ୍ୟରେ ତାଙ୍କର ମାପ ଓ ନିବାସୀମାନେ, ଯୋଜନାରେ ବର୍ଣ୍ଣିତ ହୋଇଛି। ତାଙ୍କର ଅଞ୍ଚଳ, ନଦୀ ଓ ପାହାଡ଼, ଜମ୍ବୁଦ୍ୱୀପ ଆଦି ସପ୍ତ ସମୁଦ୍ରରେ ଆବୃତ ଦ୍ୱୀପଗୁଡିକ ବିବର୍ଣ୍ତିତ। ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ ମଧ୍ୟରେ ବିଶ୍ୱ ଏବଂ ସପ୍ତ ଦ୍ୱୀପ ସହିତ ପୃଥିବୀ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଚନ୍ଦ୍ରର ଗତି, ଗ୍ରହ ଓ ତାରାମାନେର ଚଳନ ବିବର୍ଣ୍ତିତ। ଧ୍ରୁବର ଶକ୍ତିରେ, ଜୀବମାନଙ୍କର ଶୁଭ ଅଶୁଭ ଦୃଷ୍ଟି, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ କୃତ ସୂର୍ଯ୍ୟ ରଥର ଚଳନ ବିବର୍ଣ୍ତିତ। ଶ୍ରୀଭଗବାନ ଦ୍ୱାରା ଏହି ରଥ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଥିଲା; ଧ୍ରୁବରୁ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଅନ୍ୟ ରଥମାନେ ଚଳିଥିବା ଉଲ୍ଲେଖ ହୋଇଛି। ଶିଂଶୁମାର ତାରାମାଳା ରଚିତ, ଯାହାର ପୁଛରେ ଧ୍ରୁବ ଅଟଳ; ସୃଷ୍ଟିର ଶେଷରେ ପ୍ରଳୟ, ପ୍ରଳୟର ଶେଷରେ ପୁନଃ ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ। ଦେବ, ଋଷି, ମନୁ, ପିତୃମାନେ, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବିବର୍ଣ୍ତି ଅସମ୍ଭବ, କେବଳ ସାର ଦିଆଯାଇଛି। ପ୍ରତ୍ୟେକ ମନ୍ବନ୍ତରରେ, ସ୍ୱାୟମ୍ଭୁବ ପୂର୍ବ ଓ ପରବର୍ତ୍ତୀ ଦେବ ଓ ପ୍ରାଣୀପତିଙ୍କୁ ଉଲ୍ଲେଖ କରନ୍ତି। ସମସ୍ତ ଜୀବର ତିନି ପ୍ରକାରର ପ୍ରଳୟ—ଅପ୍ପାଇକ, ସ୍ଵାଭାବିକ ଓ ଅବସ୍ଥାନ୍ତର—ବିବର୍ଣ୍ତିତ। ସୂର୍ଯ୍ୟରୁ ବର୍ଷା ନ ହେବା, ଭୟଙ୍କର ଅଗ୍ନି, ସମୁଦ୍ର ପୂରଣ କରୁଥିବା ମେଘ ଓ ମହାରାତ୍ରି ବିବର୍ଣ୍ତିତ। ସନ୍ଧ୍ୟାର ଲକ୍ଷଣ, ବିଶେଷ ବ୍ରହ୍ମା ଦିନ, ଏବଂ ସପ୍ତ ଲୋକର ଗଣନା ଉଲ୍ଲେଖ ହୋଇଛି। ଏଠାରେ, ରୌରବ ଆଦି ନରକ, ପାପୀମାନଙ୍କର ନିବାସ, ଏବଂ ସମସ୍ତ ଜୀବର ରୂପାନ୍ତରଣ ନିର୍ଣ୍ଣୟ ବିବର୍ଣ୍ତିତ। ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ଦ୍ୱିତୀୟ ସୃଷ୍ଟି ଏବଂ ବିଶ୍ୱ ପ୍ରଳୟ ବିବର୍ଣ୍ତିତ; ପ୍ରତ୍ୟେକ ଚକ୍ରରେ ମହାତ୍ମାମାନେ ମଧ୍ୟ ନାଶ ହୁଅନ୍ତି। ଏଠି, ସଠିକ୍ ଗଣନା, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ଅସ୍ଥାୟୀତ୍ୱ, ଭୋଗର ଦୁଃଖ ଓ ସଂସାର ଜୀବନର କଷ୍ଟ ବୁଝିଲେ—ମୁକ୍ତିର ଦୁଃସାଧ୍ୟତା ଦେଖି, ବିରକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ଦୋଷ ଦେଖି, ଜଣେ ମନୁଷ୍ୟ ପ୍ରକାଶ ଓ ଅପ୍ରକାଶକୁ ବିସର୍ଜନ କରି, ବ୍ରହ୍ମାନ୍ତରେ ଏକାଗ୍ର ହୁଅନ୍ତି। ବିଭିନ୍ନତା ଦେଖି, ସେ ଅଟଳ ରହନ୍ତି; ପୁନଃ ତିନି ପ୍ରକାର ଦୁଃଖକୁ ଅତିକ୍ରମ କରି, ସେ 'ବିରୂପାକ୍ଷ' ନାମରେ ଅପବିତ୍ର ହୁଅନ୍ତି। ବ୍ରହ୍ମାନ୍ତର ଆନନ୍ଦ ପ୍ରାପ୍ତ କରି, ସେ କୌଣସି ଭୟ ରଖନ୍ତି ନାହିଁ। ଏପରି, କର୍ତବ୍ୟ ଓ ଅଧିକାର ବିବର୍ଣ୍ତି ହୋଇଛି। ଏଠାରେ, ବିଶ୍ୱର ରୂପାନ୍ତରଣ—ସୃଷ୍ଟି, ପ୍ରଳୟ, ବଦଳ—ଏବଂ ଜୀବମାନଙ୍କର କ୍ରିୟା, ସେମାନଙ୍କର ନିବୃତ୍ତି ଓ ଫଳ ବିବର୍ଣ୍ତିତ। ବସିଷ୍ଟଙ୍କର ଆଗମନ, ଶକ୍ତିଙ୍କର ଜନ୍ମ, ସୌଦାସଙ୍କୁ ଶକ୍ତିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦମନ, ଏବଂ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସୌଦାସଙ୍କୁ ଦଣ୍ଡ ଦିଆଯିବା ବିବର୍ଣ୍ତିତ। ପରାଶରଙ୍କର ଉତ୍ପତ୍ତି, ଅଦୃଶ୍ୟ ଭଗବାନଙ୍କୁ ପିତୃମାନେଙ୍କର କନ୍ୟାରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା, ଏବଂ ବ୍ୟାସ ଋଷିଙ୍କର ଜନ୍ମ ବିବର୍ଣ୍ତିତ। ଶୁକ ମହାପଣ୍ଡିତ ପୁତ୍ରଙ୍କର ଜନ୍ମ, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଦ୍ୱାରା ପରାଶରଙ୍କର ଶତ୍ରୁତା ବିବର୍ଣ୍ତିତ। ବସିଷ୍ଟଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅଗ୍ନି ଉତ୍ପନ୍ନ, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କୁ ନାଶ କରିବା ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ; ଶାନ୍ତି ପାଇଁ, ବୁଦ୍ଧିମାନ କଣ୍ବ ଦ୍ୱାରା ଏହି ଅଗ୍ନି ନିବାନ୍ତି।