ଏହି ପବିତ୍ର ପଦ୍ମ ପୁରାଣ, ବ୍ୟାସଦେବଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ଭାବେ ରଚିତ, ପଞ୍ଚ ଖଣ୍ଡରେ ବିଭକ୍ତ ହୋଇଛି ଏବଂ ପଚାସ ହଜାର ପାଞ୍ଚ ସହସ୍ର ଶ୍ଲୋକରେ ବର୍ଣ୍ଣିତ। ପ୍ରଥମ ଖଣ୍ଡଟି 'ପୌଷ୍କର' ନାମରେ ପରିଚିତ, ଯେଉଁଠାରେ ମହାବୀରାଟ୍ ସ୍ଵୟଂଭୂ ଭାବେ ଉପସ୍ଥିତ; ଦ୍ୱିତୀୟ ଖଣ୍ଡଟି 'ତୀର୍ଥଖଣ୍ଡ', ଯେଉଁଠାରେ ସମସ୍ତ ଗ୍ରହମାଳା ଉଲ୍ଲେଖ ହୋଇଛି। ତୃତୀୟ ଖଣ୍ଡରେ ଅନେକ ଦାନଶୀଳ ରାଜାମାନଙ୍କ କଥା ଓ ଚତୁର୍ଥ ଖଣ୍ଡରେ ବଂଶାବଳୀ ବିବର୍ଣ୍ତି ଦିଆଯାଇଛି। ପଞ୍ଚମ ଖଣ୍ଡରେ ମୋକ୍ଷର ସାର ଏବଂ ସମସ୍ତ ତତ୍ତ୍ୱ ବିସ୍ତୃତ ଭାବେ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରାଯାଇଛି। ପୌଷ୍କରରେ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ନବ ଧାରାରେ ସୃଷ୍ଟି ଦିଆଯାଇଛି। ଦେବ, ଋଷି ଓ ପିତୃଗଣଙ୍କ ସୃଷ୍ଟି ଏଠାରେ ଅନ୍ୟ ଏକ ବିଷୟ। ଦ୍ୱିତୀୟ ଖଣ୍ଡରେ ପାହାଡ଼ ଓ ସପ୍ତଦ୍ୱୀପ ସମୁଦ୍ର ସହିତ ବର୍ଣ୍ଣିତ। ତୃତୀୟରେ ରୁଦ୍ରଙ୍କ ସୃଷ୍ଟି ଓ ଦକ୍ଷଙ୍କ ଶାପର କଥା ଅଛି, ଚତୁର୍ଥରେ ରାଜାମାନଙ୍କ ଉତ୍ପତ୍ତି ଓ ସମସ୍ତ ବଂଶର କଥା। ପଞ୍ଚମରେ ଶେଷ ମାର୍ଗ ଓ ମୋକ୍ଷ ଶାସ୍ତ୍ରର ଶିକ୍ଷା ଦିଆଯାଇଛି। ଏହି ସମସ୍ତ ପବିତ୍ର ପଦ୍ମପୁରାଣ ଦ୍ୱିଜମାନେ, ଆପଣମାନେ ପାଇଁ ଏଠି ମୁଁ କହିବି। ଏହି ପୁସ୍ତକ ଶୁଦ୍ଧ, ପିତୃମାନଙ୍କ ପ୍ରିୟ ଏବଂ ମହାପୁରୁଷଙ୍କ ମାନ୍ୟତା ଦେଇଥିବା ଏକ ଖ୍ୟାତିର ଖଜାନା। ଏହି ପୁରାଣ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଆନନ୍ଦ ପାଇଁ ଏବଂ ମନୁଷ୍ୟଙ୍କ ମହାପାପକୁ ମୁଚାଇଦେଇଥାଏ। ସୂତଜୀ କହିଲେ: ସମସ୍ତ ଜଗତ୍ର ନାଥ, ବିଶ୍ୱସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ ମୁଁ ନମସ୍କାର କରେ, ଯିଏ ଆଦି ପ୍ରକୃତିକୁ ଜାଣି, ଏହି ସମସ୍ତ ସୃଷ୍ଟିକୁ ତାଙ୍କର ଚିନ୍ତନରେ ସୃଷ୍ଟି କରିଛନ୍ତି। ସେହି ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ସମସ୍ତ ଜଗତ୍ର ତତ୍ତ୍ୱ ଜ୍ଞାନୀ, ଯୋଗରେ ନିପୁଣ ଓ ନିଷ୍ଠିତ, ସ୍ଥାବର ଜଙ୍ଗମ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ ସୃଷ୍ଟି କରିଛନ୍ତି। ସେହି ଅଜନ୍ମା, ବିଶ୍ୱକର୍ମା, ଚେତନାର ନାଥ, ସମସ୍ତ ଲୋକର ସାକ୍ଷୀ, ପୁରାତନ କଥା ଜାଣିବାକୁ ଆମି ତାଙ୍କୁ ଶରଣ ନେଉଛି। ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ, ଶିବଙ୍କୁ ଏବଂ ଇନ୍ଦ୍ର, ଲୋକପାଳ, ସବିତୃଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରି ଶ୍ରଦ୍ଧା ପୂର୍ବକ ନମସ୍କାର କରେ। ବସିଷ୍ଠ ମହାର୍ଷି, ତପସ୍ବୀ ଜାତୂକର୍ଣ୍ଣ ଓ ଆକ୍ଷୁଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ସମ୍ମାନ କରେ। ବ୍ୟାସ ଦେବଙ୍କୁ, ଆଦିପୁରୁଷଙ୍କୁ, ଭୃଗୁଙ୍କ ବାଣୀର ଅନୁସରଣକାରୀଙ୍କୁ ମୁଁ ଶିରୋନମ୍ର କରେ। ଏହିପରି ମୁଁ ସମ୍ମାନିତ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଋଷିଙ୍କଠାରୁ ଏହି ପୁରାଣ ଶୁଣିଥିଲି, ଯିଏ ସମସ୍ତ ଲୋକରେ ପ୍ରଶଂସିତ, ସମସ୍ତ ଜ୍ଞାନର ଅଧିକାରୀ। ଏହି ଅବ୍ୟକ୍ତ, ନିତ୍ୟ, ସତ୍-ଅସତ୍ ମିଶ୍ର ତତ୍ତ୍ୱ, ମହାତ୍ତତ୍ତ୍ୱରୁ ବିଶେଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସମସ୍ତ ଜିନିଷ ଉତ୍ପନ୍ନ କରେ। ସୃଷ୍ଟିର ଆଦିରେ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଅଣ୍ଡରେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଉତ୍ପତ୍ତି ହୋଇଥିଲା; ସେହି ଅଣ୍ଡଟି ଜଳ, ପଞ୍ଚଭୂତ ଏବଂ ତେଜସ୍ୱିତା ଦ୍ୱାରା ଆବୃତ ହୋଇଥିଲା। ବାୟୁ ଦ୍ୱାରା, ତାହାପରେ ଆକାଶ ଦ୍ୱାରା ସେହି ଅଣ୍ଡ ଆବୃତ ହୋଇଥିଲା; ପଞ୍ଚଭୂତ ମହାତ୍ତତ୍ତ୍ୱ ଦ୍ୱାରା ଆବୃତ, ଏବଂ ମହାତ୍ତତ୍ତ୍ୱ ଅବ୍ୟକ୍ତ ଦ୍ୱାରା ଆବୃତ। ଏହି ଅଣ୍ଡ ମଧ୍ୟରେ ଜଗତର ପ୍ରକଟି ଓ ନଦୀ, ପାହାଡ଼ମାନଙ୍କ ଉତ୍ପତ୍ତି ବର୍ଣ୍ଣିତ। ମନ୍ବନ୍ତର ତାଲିକା, କଳ୍ପର କଥା, ବ୍ରହ୍ମା ଲୋକ ଓ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପ୍ରଜାସୃଷ୍ଟି ଉଲ୍ଲେଖ ହୋଇଛି। କଳ୍ପର ଗତି, ସୃଷ୍ଟିର ବ୍ୟବସ୍ଥା, ହରିଙ୍କ ଜଳରେ ଶୟନ ଏବଂ ପୁନଃ ପୃଥିବୀ ଉଦ୍ଧାର ବିବର୍ଣ୍ତି ହୋଇଛି। ଭୃଗୁଙ୍କ ଶାପରୁ କେଶବଙ୍କ ଦଶ ଜନ୍ମ ଚକ୍ର, ଯୁଗ ବ୍ୟବସ୍ଥା, ସମସ୍ତ ଆଶ୍ରମ ଓ ବର୍ଣ୍ଣ ବିଭାଗ ଉଲ୍ଲେଖିତ। ସ୍ୱର୍ଗ ଓ ମର୍ତ୍ୟ ଲୋକ, ସ୍ୱର୍ଗ ଯାତ୍ରୀ, ପଶୁ ଏବଂ ପକ୍ଷୀଙ୍କ ଉତ୍ପତ୍ତି କଥା ଅଛି। କଳ୍ପର ବ୍ୟାଖ୍ୟା, ପାଠ ଗ୍ରହଣ, ପୁନଃ ସୃଷ୍ଟି, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବୁଦ୍ଧିପୂର୍ଣ୍ଣ କୃତ ସୃଷ୍ଟି ବର୍ଣ୍ଣିତ। ତିନି ପ୍ରକାର ଅବୁଦ୍ଧି ସୃଷ୍ଟି ମଧ୍ୟ ବିବର୍ଣ୍ତି ହୋଇଛି, ଏବଂ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ମୁଖରୁ ଭୃଗୁ ଓ ଅନ୍ୟ ଋଷିମାନେ ଉତ୍ପନ୍ନ। କଳ୍ପ ମଧ୍ୟବର୍ତ୍ତୀ ସମୟ, ସୃଷ୍ଟି ସମ୍ପର୍କ, ଭୃଗୁ ଓ ଅନ୍ୟ ଋଷିଙ୍କ ପ୍ରଜାସୃଷ୍ଟି ବିବର୍ଣ୍ତି ହୋଇଛି। ବସିଷ୍ଠଙ୍କ ବ୍ରହ୍ମତ୍ୱ ଅବସ୍ଥା, ସ୍ୱାୟମ୍ଭୁବ ମନୁଙ୍କ କଥା ଉଲ୍ଲେଖିତ। ରଜୋଗୁଣୀ ନାଭିଙ୍କ ସୃଷ୍ଟି, ଦ୍ୱୀପ, ସମୁଦ୍ର, ପାହାଡ଼ ଏବଂ ସେମାନଙ୍କ ବିବର୍ଣ୍ତି ଦିଆଯାଇଛି। ସପ୍ତଦ୍ୱୀପ ମଧ୍ୟରେ ଭୂମି ଓ ସେଠାରେ ବସୁଥିବା ଲୋକମାନଙ୍କ ଆକାର ଏବଂ ଯୋଜନା ମାପ ଦିଆଯାଇଛି। ଏହି ଦ୍ୱୀପମାନଙ୍କ ଅଞ୍ଚଳ, ନଦୀ, ପାହାଡ଼ ଓ ଜମ୍ବୁଦ୍ୱୀପ ଆଦି ସପ୍ତ ସମୁଦ୍ରରେ ବିବର୍ଣ୍ତି ହୋଇଛି। ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ ମଧ୍ୟରେ ଏହି ସମସ୍ତ ଲୋକ, ସପ୍ତଦ୍ୱୀପସହିତ ପୃଥିବୀ, ସୂର୍ଯ୍ୟ-ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ଗ୍ରହ-ନକ୍ଷତ୍ର ଚଳନ ବିବର୍ଣ୍ତି ହୋଇଛି। ଧ୍ରୁବଙ୍କ ଶକ୍ତିରେ ଜୀବମାନଙ୍କ ଶୁଭାଶୁଭ ଫଳ ଏବଂ ସୂର୍ଯ୍ୟର ରଥ, ଯାହା ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନିର୍ମିତ, ତାହାର ଚଳନ ବିବର୍ଣ୍ତି ହୋଇଛି। ଶିଂଶୁମାର ନକ୍ଷତ୍ର ତାଲରେ ଧ୍ରୁବ ଅବସ୍ଥିତ; ସୃଷ୍ଟି ଶେଷରେ ପ୍ରଳୟ ଏବଂ ପ୍ରଳୟ ଶେଷରେ ପୁନଃ ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ। ଦେବ, ଋଷି, ମନୁ, ପିତୃମାନଙ୍କ ସମସ୍ତ କଥା ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ଭାବରେ କହାଯାଇପାରିବ, ସବୁ ନୁହେଁ। ପ୍ରତ୍ୟେକ ମନ୍ବନ୍ତରରେ ସ୍ୱାୟମ୍ଭୁବ ଦେବଗଣ, ପ୍ରଜାପତି ଓ ଭୂତ-ଭବିଷ୍ୟତ ଲୋକମାନେ କଥା କହନ୍ତି। ସମସ୍ତ ଜୀବର ତିନି ପ୍ରକାର ପ୍ରଳୟ—ନୈମିତ୍ତିକ, ପ୍ରାକୃତିକ ଓ ଆତ୍ୟନ୍ତିକ—ବିବର୍ଣ୍ତି ହୋଇଛି। ସୂର୍ଯ୍ୟର ତାପରେ ବର୍ଷା ନ ହେବା, ଭୟଙ୍କର ଦାହ, ଏକମାତ୍ର ସମୁଦ୍ରକୁ ନିର୍ମାଣ କରୁଥିବା ମେଘ ଏବଂ ମହାରାତ୍ରି ବିବର୍ଣ୍ତି ହୋଇଛି। ସନ୍ଧ୍ୟାର ଲକ୍ଷଣ, ବିଶେଷ ବ୍ରହ୍ମା କାଳ ଓ ସପ୍ତ ଲୋକ ଗଣନା ଉଲ୍ଲେଖିତ। ଏଠି ରୌରବ ଆଦି ନରକମାନେ, ପାପୀମାନଙ୍କ ନିମିତ୍ତରେ, ମୋ ଦ୍ୱାରା ବର୍ଣ୍ଣିତ; ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ରୂପାନ୍ତର ନିର୍ଣ୍ଣୟ ମଧ୍ୟ କହାଯାଇଛି।