ଚାରିମୁଖୀ ବ୍ରହ୍ମା ମୁନିମାନେ ଓ ବେଦଜ୍ଞମାନଙ୍କୁ କହିଲେ—ସମସ୍ତ ଶାସ୍ତ୍ର ଓ ପୁରାଣର ଉତ୍ପତ୍ତି ଏହି ସମୟରେ ଘଟିଲା। କିନ୍ତୁ କାଳକ୍ରମେ ଦେଖିଲେ, ପୁରାଣକୁ ଠିକ୍ ଭାବରେ ମନେ ରଖାଯାଉନାହିଁ। ତେଣୁ ପ୍ରଭୁ ବ୍ୟାସ ରୂପେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଯୁଗରେ ଏହାକୁ ସଂକଳନ କରିବା ପାଇଁ ଅବତୀର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ। ପ୍ରତ୍ୟେକ ଦ୍ୱାପର ଯୁଗରେ ସେ ଏହି ପୁରାଣକୁ ଚାରି ଲକ୍ଷ ଶ୍ଲୋକରେ ପ୍ରକାଶ କରିଥିଲେ; ପରେ ଏହାକୁ ଅଠାରଟି ଭାଗରେ ବିଭକ୍ତ କରି, ସଂସାରରେ ପ୍ରକାଶ କରିଲେ। ଏଠି, ଦେବଲୋକରେ ଏହି ପୁରାଣ ସଂଖ୍ୟାରେ ଏକ ଶତ କୋଟି ଶ୍ଲୋକ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବିସ୍ତୃତ, କିନ୍ତୁ ଏଠାରେ ଏହାକୁ ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ଭାବରେ ଚାରି ଲକ୍ଷ ଶ୍ଲୋକରେ ଗଠିତ କରାଯାଇଛି। ଏବେ ମୁଁ ତୁମକୁ ପଦ୍ମ ନାମକ ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୁରାଣ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିବି, ଯାହା ପଞ୍ଚପଞ୍ଚାଶି ହଜାର ଶ୍ଲୋକ ଓ ପାଞ୍ଚଟି ଖଣ୍ଡରେ ବିଭକ୍ତ। ଏହାର ପ୍ରଥମ ଖଣ୍ଡ ହେଉଛି ସୃଷ୍ଟିଖଣ୍ଡ, ପରେ ପୃଥିବୀଖଣ୍ଡ, ତାପରେ ସ୍ୱର୍ଗଖଣ୍ଡ, ତା’ପରେ ପାତାଳଖଣ୍ଡ। ପଞ୍ଚମ ଖଣ୍ଡ, ଯାହାକୁ ଉତ୍ତରଖଣ୍ଡ କୁହାଯାଏ, ଏହା ସର୍ବୋତ୍ତମ; ଏହି ବିଶାଳ ପଦ୍ମ ପୁରାଣରୁ ସମସ୍ତ ସୃଷ୍ଟି ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଛି। ଏହି ପୁରାଣର କଥାବଳୀ ପଦ୍ମ ଉପରେ ଆଧାରିତ ଥିବାରୁ, ଏହାକୁ ପଦ୍ମ ପୁରାଣ ବୋଲି କୁହାଯାଏ; ଏହା ଶୁଦ୍ଧ, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ମହିମା ଦ୍ୱାରା ପବିତ୍ର। ଯାହା ଦେବତାମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ହରି ପୂର୍ବରୁ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ କହିଥିଲେ, ଏବଂ ବ୍ରହ୍ମା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ମରୀଚିଙ୍କୁ ଯାହା କହିଥିଲେ—ସେହି ପଦ୍ମ ପୁରାଣ ବ୍ରହ୍ମା ଏହି ସଂସାରରେ ପ୍ରକାଶ କରିଥିଲେ। ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ଆଧାର ଥିବାରୁ, ପଣ୍ଡିତମାନେ ଏହାକୁ ପଦ୍ମ ବୋଲି କୁହନ୍ତି। ବ୍ୟାସ ଏହି ପଦ୍ମ ପୁରାଣକୁ ପଞ୍ଚପଞ୍ଚାଶି ହଜାର ଶ୍ଲୋକରେ, ପାଞ୍ଚଟି ଖଣ୍ଡରେ ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ଭାବରେ ରଚନା କରିଥିଲେ। ପ୍ରଥମ ଖଣ୍ଡ ପୌଷ୍କର ଯାଁଠାରେ ବିରାଟ ସ୍ୱୟଂଭୂ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ; ଦ୍ୱିତୀୟ ହେଉଛି ତୀର୍ଥଖଣ୍ଡ, ଯାଁଠାରେ ସମସ୍ତ ଗ୍ରହମାଳା ବିବର୍ଣ୍ଣିତ। ତୃତୀୟ ଖଣ୍ଡରେ ଦାନଶୀଳ ରାଜାମାନଙ୍କ କଥା ଓ ଚତୁର୍ଥରେ ବଂଶାବଳୀ ଉଲ୍ଲେଖ; ପଞ୍ଚମ ଉତ୍ତରଖଣ୍ଡରେ ମୋକ୍ଷ ତତ୍ତ୍ୱ ଓ ସମସ୍ତ ସତ୍ୟ ବିବର୍ଣ୍ଣିତ। ପୌଷ୍କରରେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ନବଭିଧ ସୃଷ୍ଟି ବର୍ଣ୍ଣନା, ଦେବତା, ଋଷି, ପିତୃମାନଙ୍କ ସୃଷ୍ଟି ଅନ୍ୟ ଏକ ବିଷୟ। ଦ୍ୱିତୀୟ ଖଣ୍ଡରେ ପାହାଡ଼ ଓ ସାତଟି ଦ୍ୱୀପ ସମୁଦ୍ର ସହ ବିବର୍ଣ୍ଣିତ। ତୃତୀୟରେ ରୁଦ୍ର ସୃଷ୍ଟି ଓ ଦକ୍ଷଙ୍କ ଶାପ, ଚତୁର୍ଥରେ ରାଜାମାନଙ୍କ ଉତ୍ପତ୍ତି ଓ ସମସ୍ତ ବଂଶର କଥା। ପଞ୍ଚମ ଉତ୍ତରଖଣ୍ଡରେ ଶେଷ ଗତି ଓ ମୋକ୍ଷଶାସ୍ତ୍ର ବିବର୍ଣ୍ଣିତ। ଏହି ସମସ୍ତ କଥା ମୁଁ ତୁମକୁ କହିବି। ଏହି ପୁରାଣ ଶୁଦ୍ଧ, କୀର୍ତ୍ତିର ଧାମ, ପିତୃମାନଙ୍କର ପ୍ରିୟ; ଏହା ସଦା ପ୍ରଭୁଙ୍କର କୁଶଳ ଓ ମାନବମାନେ ପାଇଁ ମହାପାପକୁ ଦୂର କରେ। ତାପରେ ସୂତ ମୁନି କହିଲେ—ମୁଁ ସମସ୍ତ ଜଗତ୍ର ନାୟକ, ବିଶ୍ୱସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରେ, ଯିଏ ମୂଳ ପ୍ରକୃତିକୁ ଜାଣି, ଏହି ସୃଷ୍ଟିକୁ ତିନି ରୂପରେ ତିଆରି କରନ୍ତି। ସେଉଁଠି ସମସ୍ତ ଜଗତ୍ର ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ସେଉଁଠି ଯୋଗେ ନିପୁଣ, ସ୍ଥାବର ଚର ଏହି ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ ସୃଷ୍ଟି କରିଥିଲେ। ସେ ଅଜ, ବିଶ୍ୱକର୍ତ୍ତା, ଚିତ୍ତସ୍ୱାମୀ, ସାକ୍ଷୀ ମହାପ୍ରଭୁଙ୍କୁ, ପ୍ରାଚୀନ କଥା ଜାଣିବାକୁ ମୁଁ ଶରଣ ନେଉଛି। ମୁଁ ଭକ୍ତିପୂର୍ବକ ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ, ଶିବ, ଇନ୍ଦ୍ର, ଲୋକପାଳମାନେ, ସବିତୃ ଓ ବିଶିଷ୍ଟ ଋଷିମାନେ—ବଶିଷ୍ଠ, ଜାଟୂକର୍ଣ୍ଣ, ଆକ୍ଷୁଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରେ। ମୁଁ ମହାପୁଣ୍ୟବାନ ବ୍ୟାସ, ଆଦିପୁରୁଷ, ଭୃଗୁବାକ୍ୟ ଅନୁସରୀଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ନମସ୍କାର କରେ। ଏହିପରି ମୁଁ ସମସ୍ତ ଲୋକରେ ପୂଜିତ, ସର୍ବଜ୍ଞ, ତେଜୋମୟ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଋଷିଙ୍କଠାରୁ ପୁରାଣ ଶୁଣିଥିଲି। ଏହି ଅବ୍ୟକ୍ତ, ଶାଶ୍ୱତ, ସତ୍-ଅସତ୍ ମିଶ୍ର ମୂଳକାରଣ, ମହତ୍ତତ୍ତ୍ୱରୁ ବିଶେଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସମସ୍ତ କିଛି ସୃଷ୍ଟି କରେ। ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଡିମ୍ବରେ ପ୍ରଥମେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଉତ୍ପତ୍ତି ହୋଇଥିଲା; ଏହି ଡିମ୍ବ ପାଣି, ଭୂତତ୍ତ୍ୱ, ତେଜସ୍ ଦ୍ୱାରା ଆବୃତ। ପବନ ଓ ତାହାରୁ ଆକାଶ ଦ୍ୱାରା ଏହା ଆବୃତ; ପଞ୍ଚଭୂତ ମହତ୍ତତ୍ତ୍ୱ ଦ୍ୱାରା ଓ ମହତ୍ତତ୍ତ୍ୱ ଅବ୍ୟକ୍ତ ଦ୍ୱାରା ଆବୃତ। ଏହି ଡିମ୍ବ ମଧ୍ୟରେ ଲୋକମାନଙ୍କ ଉତ୍ପତ୍ତି, ନଦୀ ଓ ପାହାଡ଼ର ଉତ୍ପତ୍ତି ବିବର୍ଣ୍ଣିତ। ମନ୍ବନ୍ତରସମୂହର ସାର, କଳ୍ପମାନଙ୍କ ବିବର୍ଣ୍ଣା, ବ୍ରହ୍ମାଲୋକ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ମନୁଷ୍ୟ ପୁତ୍ରମାନଙ୍କ ସୃଷ୍ଟି ବର୍ଣ୍ଣନା ହୋଇଛି। କଳ୍ପମାନଙ୍କ ଗତି, ଜଗତ୍ର ସ୍ଥାପନା, ହରିଙ୍କ ଜଳରେ ଶୟନ ଏବଂ ପୁନି ପୃଥିବୀ ଉଦ୍ଧାର ବିବର୍ଣ୍ଣିତ। ଭୃଗୁଙ୍କ ଶାପରେ କେଶବଙ୍କ ଦଶ ଜନ୍ମ, ଯୁଗମାନଙ୍କ ବ୍ୟବସ୍ଥା, ସମସ୍ତ ଆଶ୍ରମର ବିଭାଜନ ଉଲ୍ଲେଖ ହୋଇଛି। ଦେବଲୋକ, ମାନବ ଓ ସ୍ୱର୍ଗଗାମୀଙ୍କ ସ୍ଥାନ ବିଭାଗ, ପଶୁପକ୍ଷୀଙ୍କ ଉତ୍ପତ୍ତି ମଧ୍ୟ ବର୍ଣ୍ଣିତ। ଏପରି ମଧ୍ୟ କଳ୍ପବ୍ୟାଖ୍ୟା, ପାଠଗ୍ରହଣ, ପୁନଃପୁନ ସୃଷ୍ଟି, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଚିତ୍ତପୂର୍ବକ ସୃଷ୍ଟି ବର୍ଣ୍ଣିତ। ଅବିବେକୀ ତିନି ଅନ୍ୟ ସୃଷ୍ଟି ମଧ୍ୟ ହୋଇଥିଲା; ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ମୁଖରୁ ଭୃଗୁ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ। କଳ୍ପାନ୍ତର ବିରାମ ଓ ସୃଷ୍ଟିର ସମ୍ପର୍କ ବିବର୍ଣ୍ଣିତ; ଭୃଗୁ ଓ ଅନ୍ୟ ଋଷିମାନଙ୍କ ମନୁଷ୍ୟ ପୁତ୍ର ସୃଷ୍ଟିର କଥା ମଧ୍ୟ ରହିଛି। ବଶିଷ୍ଠଙ୍କ ବ୍ରହ୍ମତ୍ୱ ଅବସ୍ଥା ଓ ସ୍ୱାୟମ୍ଭୁବ ମନୁଙ୍କ କଥା ଉଲ୍ଲେଖ ହୋଇଛି। ରଜୋଗୁଣୀ ନାଭିଙ୍କ ସୃଷ୍ଟି, ଦ୍ୱୀପ, ସମୁଦ୍ର, ପାହାଡ଼ ବିବର୍ଣ୍ଣିତ। ଦ୍ୱୀପମାନଙ୍କ ବିଭାଗ, ସାତଟି ସମୁଦ୍ର ଓ ସେଠାରେ ବସିଥିବାମାନେ, ଯୋଜନାରେ ମାପ ସହ ବିବର୍ଣ୍ଣିତ। ସେମାନଙ୍କ ଅଞ୍ଚଳ, ନଦୀପାହାଡ଼ ସହିତ, ଜମ୍ବୁଦ୍ୱୀପ ଆଦି ଦ୍ୱୀପମାନେ ଏବଂ ସାତଟି ସମୁଦ୍ର ଦ୍ୱାରା ଆବୃତ ଏହି ସମସ୍ତ ବିବର୍ଣ୍ଣା ହୋଇଛି।