ପ୍ରାଚୀନ କାଳରେ ବ୍ରହ୍ମବାଣୀକୁ ଅନୁସରଣ କରୁଥିବା ପୁରାତନ ପୁରୁଷ, ଯିଏ ମନୁଷ୍ୟ ରୂପ ଧାରଣ କରିଥିବା ବିଷ୍ଣୁ, ତାଙ୍କର ଗୁଣଗାନ ସମସ୍ତେ କରନ୍ତି। ଯେତେବେଳେ ସେ ଜନ୍ମଗ୍ରହଣ କଲେ, ବେଦ ଏବଂ ତାହାର ଶାଖାମାନେ ସେଠାକୁ ଆସିଲେ। ତାଙ୍କର ବୁଦ୍ଧିଦ୍ୱାରା ବେଦର ସମୁଦ୍ରକୁ ମଥି, ସେ ଏହି ଜଗତ୍କୁ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ କଲେ ଏବଂ ମହାଭାରତର ଚନ୍ଦ୍ରକୁ ଉଦୟ କଲେ। ଯଦି ଏହି ତିନିଟି—ଭାରତ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ବିଷ୍ଣୁ—ନ ଥାନ୍ତେ, ତେବେ ଏହି ବିଶ୍ୱ ଅଜ୍ଞାନର ଅନ୍ଧକାରରେ ବସି ରହିଥାନ୍ତା। ଏହି କୃଷ୍ଣ ଦ୍ୱୈପାୟନ ବ୍ୟାସଙ୍କୁ ନାରାୟଣ ଭାବେ ଜାଣ। ମହାଭାରତ ରଚନା କିଏ କରିପାରିବ, କମଳନୟନ ବ୍ୟତୀତ ଅନ୍ୟ କିଏ? ଏହି କାରଣରୁ ମୁଁ ବ୍ରହ୍ମବାଦୀଠାରୁ ପୁରାଣ ଶୁଣିଛି। ସମସ୍ତ ଜଗତରେ ପୂଜିତ, ସମସ୍ତ ବିଦ୍ୟାରେ ପାରଙ୍ଗତ, ଦୀପ୍ତିମାନ, ସର୍ବଜ୍ଞ ବ୍ୟକ୍ତିଠାରୁ ବ୍ରହ୍ମା ପ୍ରଥମେ ଏହି ପୁରାଣକୁ ସ୍ମରଣ କରିଥିଲେ। ଏହି ପୁରାଣ ସମସ୍ତ ଜଗତରୁ ଉଚ୍ଚତମ, ସମସ୍ତ ଜ୍ଞାନର ଆଧାର, ଧର୍ମ, ଅର୍ଥ ଓ କାମ ର ପ୍ରାପ୍ତି ପାଇଁ ଉପାୟ ଏବଂ ଏହା ଏକ ଶତ କୋଟି କଥାରେ ବିସ୍ତୃତ। ଯେତେବେଳେ ସମସ୍ତ ଲୋକ ଶକ୍ତିହୀନ ହେଉଥିଲେ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଆଦେଶରେ କେଶବ ଅଶ୍ୱରୂପେ ବେଦକୁ ଉଦ୍ଧାର କରିଥିଲେ। ଚାରି ବେଦ, ସେମାନଙ୍କର ଅଙ୍ଗ, ପୁରାଣ ଏବଂ ବିଶାଳ ଧର୍ମଶାସ୍ତ୍ର—ଏହି ସମସ୍ତ ଶାସ୍ତ୍ର ଏକ ଦାନବ ଦ୍ୱାରା ହରଣ ହୋଇଥିଲା। କଳ୍ପର ଆରମ୍ଭରେ, ପ୍ରଭୁ ମାଛ ରୂପ ଧାରଣ କରି, ସମୁଦ୍ରରୁ ସେମାନଙ୍କୁ ଉଦ୍ଧାର କଲେ ଏବଂ ଜଳ ମଧ୍ୟରେ ରୁହି ସମସ୍ତ ଶାସ୍ତ୍ରକୁ କଥାହେଲେ। ବ୍ରହ୍ମା, ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଋଷିମାନେ ଓ ବେଦବିଦ୍ୟମାନେଙ୍କୁ କହିଲେ। ଏହି ସମୟରେ ପୁରାଣ ଓ ଶାସ୍ତ୍ରର ଉତ୍ପତ୍ତି ହେଲା। କିନ୍ତୁ କାଳକ୍ରମେ ପୁରାଣ ଠିକ୍ଭାବେ ସ୍ମୃତିରେ ରହିଲା ନାହିଁ। ତେଣୁ ପ୍ରଭୁ ବ୍ୟାସ ରୂପେ ପ୍ରତି ଯୁଗରେ ଏହାକୁ ସଂଗ୍ରହ କରି ପ୍ରକାଶ କରିଥିଲେ। ପ୍ରତି ଦ୍ୱାପର ଯୁଗରେ ସେ ଏହାକୁ ଚାରି ଲକ୍ଷ ଶ୍ଳୋକରେ କହିଥିଲେ, ଏବଂ ପରେ ଏହାକୁ ଅଠାରୋ ଭାଗରେ ବିଭାଜିତ କରି ଏହି ପୃଥିବୀରେ ପ୍ରକାଶ କଲେ। ଦେବଲୋକରେ ଏଠି ଏଉଁ ଶତ କୋଟି ଶ୍ଳୋକରେ ବିସ୍ତୃତ ରହିଛି, କିନ୍ତୁ ଏଠାରେ ଏହା ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ଭାବେ ଚାରି ଲକ୍ଷ ଶ୍ଳୋକରେ ଅନୁସୂଚିତ। ଏବେ ମୁଁ ପଦ୍ମ ପୁରାଣ ନାମକ ଅତି ପୁଣ୍ୟମୟ ପୁରାଣକୁ କହିବି, ଯାହା ପଞ୍ଚପ୍ରକାର ଅଞ୍ଚଳ ଓ ପଚାସିହଜାର ଶ୍ଳୋକରେ ରଚିତ। ଏଥିରେ ପ୍ରଥମେ ସୃଷ୍ଟିଖଣ୍ଡ, ପରେ ଭୂମିଖଣ୍ଡ, ତାପରେ ସ୍ୱର୍ଗଖଣ୍ଡ, ପରେ ପାତାଳଖଣ୍ଡ ଏବଂ ପଞ୍ଚମ ଉତ୍ତରଖଣ୍ଡ ଅଛି, ଯାହା ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଅଞ୍ଚଳ। ଏହି ବିଶାଳ ପଦ୍ମ ପୁରାଣରୁ ବିଶ୍ୱର ଗଠନ ହୋଇଛି। ଏହାର କଥାବସ୍ତୁ ପଦ୍ମ ଉପରେ ଆଧାରିତ ଥିବାରୁ ଏହାକୁ ପଦ୍ମ ପୁରାଣ କୁହାଯାଏ। ଏହି ପୁରାଣ ଶୁଦ୍ଧ, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ମହିମା ଦ୍ୱାରା ପବିତ୍ର। ଯାହା ଦେବଦେବ ହରି ପୂର୍ବେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ କହିଥିଲେ, ଏବଂ ବ୍ରହ୍ମା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ରୂପେ ମରୀଚିଙ୍କୁ କହିଥିଲେ—ଏହି ପଦ୍ମ ପୁରାଣ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଏହି ଲୋକରେ ପ୍ରକାଶିତ ହୋଇଥିଲା, ଏବଂ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀର ଆଧାର ଥିବାରୁ ପଣ୍ଡିତମାନେ ଏହାକୁ ପଦ୍ମ କୁହନ୍ତି। ଏହି ପଦ୍ମ ପୁରାଣ ଏଠି ପଚାସିହଜାର ଶ୍ଳୋକରେ, ପଞ୍ଚଖଣ୍ଡରେ ବ୍ୟାସଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ରୂପେ ରଚିତ। ପ୍ରଥମ ଖଣ୍ଡ ପୌଷ୍କର, ଯେଉଁଠାରେ ମହାବିରାଟ୍ ସ୍ଵୟଂ ଜନ୍ମିଥିଲେ; ଦ୍ୱିତୀୟ ତୀର୍ଥଖଣ୍ଡ, ଯେଉଁଠାରେ ସମସ୍ତ ଗ୍ରହମାଳା ବର୍ଣ୍ଣିତ; ତୃତୀୟରେ ଦାନଶୀଳ ରାଜାମାନଙ୍କ କଥା ଏବଂ ଚତୁର୍ଥରେ ବଂଶାବଳୀ ବର୍ଣ୍ଣନା ଅଛି। ପଞ୍ଚମରେ ମୋକ୍ଷ ତତ୍ତ୍ୱ ଓ ସମସ୍ତ ସତ୍ୟ ବିବେଚିତ। ପୌଷ୍କରରେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀର ସୃଷ୍ଟି ନବଭାବେ ବର୍ଣ୍ଣିତ। ଦେବ, ଋଷି ଓ ପିତୃମାନେ କିପରି ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ, ଦ୍ୱିତୀୟ ଖଣ୍ଡରେ ପାହାଡ଼, ସପ୍ତଦ୍ୱୀପ ଓ ସମୁଦ୍ର ବର୍ଣ୍ଣିତ। ତୃତୀୟରେ ରୁଦ୍ର ସୃଷ୍ଟି ଓ ଦକ୍ଷଙ୍କ ଶାପ, ଚତୁର୍ଥରେ ରାଜାମାନଙ୍କ ଉତ୍ପତ୍ତି ଓ ସମସ୍ତ ବଂଶାବଳୀ। ପଞ୍ଚମରେ ଶେଷ ଗତି ବ୍ୟବସ୍ଥା ଏବଂ ମୋକ୍ଷ ଶାସ୍ତ୍ର ବିବେଚନା। ଏହି ସମସ୍ତ କଥା ମୁଁ ଏହି ପୁରାଣରେ ଦ୍ୱିଜମାନେ, ତୁମକୁ କହିବି। ଏହି ପୁରାଣ ଶୁଦ୍ଧ, ଖ୍ୟାତିର ଧାମ, ପିତୃମାନେ ପ୍ରେମ କରନ୍ତି, ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଆନନ୍ଦ ପାଇଁ ଏହା ସଦା ଉପଯୁକ୍ତ, ଏବଂ ମାନବମାନେ ଏହା ପାଠ କଲେ ମହାପାପ ମଧ୍ୟ ଦୂରିଯାଏ। ସୂତ ଉଚ୍ଚାରଣ କଲେ—ମୁଁ ସମସ୍ତ ଜଗତର ନାଥ, ବିଶ୍ୱର ନାୟକଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରେ, ଯିଏ ଆଦି ପ୍ରକୃତିକୁ ଜାଣି, ସୃଷ୍ଟିର ରୂପରେ ଏହି ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ଉତ୍ପନ୍ନ କରନ୍ତି। ସେଇ ଜଗତ୍ ସୃଷ୍ଟିକାରୀ, ତାଙ୍କର ସ୍ୱରୂପକୁ ଜାଣନ୍ତି, ଯୋଗରେ ନିପୁଣ ଏବଂ ସେଇ ଚଳ-ଅଚଳ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀକୁ ସୃଷ୍ଟି କରିଥିଲେ। ଏହି ଅଜନ୍ମା, ବିଶ୍ୱ ନିର୍ମାତା, ଚେତନାର ନାଥ, ଜଗତର ସାକ୍ଷୀ, ପ୍ରାଚୀନ କଥା ଜାଣିବାକୁ ଆମେ ତାଙ୍କୁ ଶରଣାଗତ ହେଉଛୁ। ମୁଁ ଶ୍ରଦ୍ଧାଭରିତ ମନେ ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ, ଶିବ, ଇନ୍ଦ୍ର, ଲୋକପାଳ ଓ ସବିତୃଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରି ନମସ୍କାର କରେ। ବୃହତ୍ ସ୍ଵଭାବର ବସିଷ୍ଠ, ତପସ୍ୱୀ ଜାତୂକର୍ଣ୍ଣ, ଏବଂ ଆକ୍ଷୁଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଶ୍ରଦ୍ଧାଞ୍ଜଳି ଦେଉଛି। ଏହି ପବିତ୍ର ବ୍ୟାସ, ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ଆଦିପୁରୁଷ, ଭୃଗୁବାଣୀକୁ ଅନୁସରଣ କରୁଥିବାଙ୍କୁ ମୁଁ ପ୍ରଣାମ କରେ। ଏହିପରି ମୁଁ ସମସ୍ତ ଲୋକରେ ପୂଜିତ, ସର୍ବଜ୍ଞ, ଦୀପ୍ତିମାନ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଋଷିଠାରୁ ପୁରାଣ ଶୁଣିଛି। ଅବ୍ୟକ୍ତ, ଶାଶ୍ୱତ, ସତ୍ ଓ ଅସତ୍ ଦ୍ୱାରା ଗଠିତ, ମହାତ୍ତତ୍ତ୍ୱରୁ ବିଶେଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏହି କାରଣ ସମସ୍ତ ଜିନିଷ ଉତ୍ପନ୍ନ କରେ। ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଡିମ୍ବରେ ପ୍ରଥମେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଉତ୍ପତ୍ତି ହେଲା; ଏହି ଡିମ୍ବକୁ ପାଣି, ପଞ୍ଚ ଭୂତ ଏବଂ ତେଜ ଢାକିଥିଲା। ବାୟୁ ଦ୍ୱାରା ଏହି ଡିମ୍ବ ଆବୃତ ହେଲା, ତାହାରୁ ଆକାଶ, ପଞ୍ଚ ଭୂତ ଏବଂ ମହାତ୍ତତ୍ତ୍ୱ ଦ୍ୱାରା ଆବୃତ ହେଲା, ଏବଂ ମହାତ୍ତତ୍ତ୍ୱ ଅବ୍ୟକ୍ତ ଦ୍ୱାରା ଆବୃତ ହେଲା। ଏହି ଡିମ୍ବ ମଧ୍ୟରେ ବିଶ୍ୱର ଉତ୍ପତ୍ତି ବର୍ଣ୍ଣିତ, ଏପରି ନଦୀ ଓ ପାହାଡ଼ର ଉତ୍ପତ୍ତି କଥା ମଧ୍ୟ ରହିଛି। ମନ୍ବନ୍ତର ଏବଂ କଳ୍ପର ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ବର୍ଣ୍ଣନା, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ନିବାସ, ତାଙ୍କର ସନ୍ତାନମାନଙ୍କର ସୃଷ୍ଟି ମଧ୍ୟ ଏଠି କହାଯାଇଛି।