ପ୍ରଥୁ ମହାତ୍ମାଙ୍କର ବିଶାଳ ଯଜ୍ଞ ସମୟରେ, ମାଗଧ ଓ ସୂତମାନେ ସେହି ମହାପୁରୁଷ ରାଜାଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରିଥିଲେ। ରାଜା ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ, ସୂତମାନେ ସୂତଙ୍କ ଅଞ୍ଚଳ ଓ ମାଗଧମାନେ ମାଗଧ ଅଞ୍ଚଳ ପାଇଁ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଲେ। ଏହି ଯଜ୍ଞ ସମୟରେ ଏକ ସୂତ ଜନ୍ମଗ୍ରହଣ କଲେ, ଯେଉଁଥିକି ଏହି ଲୋକରେ ‘ସୂତ’ ଭାବେ ପରିଚିତ। ଯେତେବେଳେ ଇନ୍ଦ୍ର-ଯଜ୍ଞ ଆରମ୍ଭ ହୁଏ, ବୃହସ୍ପତି ଗ୍ରହମାନେ ସହିତ ଯୁକ୍ତ ହୁଅନ୍ତି, ସେଠାରେ ବୃହସ୍ପତିଙ୍କ ଯଜ୍ଞରେ ଏହି ସୂତ ଜନ୍ମ ନେଲେ। ଏଠାରେ ଶିଷ୍ୟଙ୍କ ହାତରେ ଯାହା ଅର୍ପିତ ହେଲା, ତାହା ଗୁରୁଙ୍କ ଦାନକୁ ଅତିକ୍ରମ କଲା। ଉପର ଓ ତଳ ଧାରା ମିଶି, ଏହି ଜାତି ମିଶ୍ରଣ ହେଲା; ଯେଉଁଠି କ୍ଷତ୍ରିୟ ପିତା ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣୀ ମାଁଠାରୁ ଅନ୍ତସ୍ତ ଜନ୍ମ ହୁଏ। ପୂର୍ବପରି ଏହାର ଭିନ୍ନତା ବିବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଇଛି; ଏହି ହେଉଛି ସୂତଙ୍କ ମଧ୍ୟମ ଧର୍ମ, ଯିଏ କ୍ଷେତ୍ର ଜୀବିକା ଅନୁସରଣ କରେ। ପୁରାଣରେ, ମୋର ଅଧିକାର ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଏଠାରେ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ; ଧର୍ମ ଦେଖି, ତୁମେ ମୋତେ ପ୍ରଶ୍ନ କରିଛ। ଏହିପରି, ମୁଁ ପୃଥିବୀରେ ନିୟମରେ ପୁରାଣ କଥା କହିବି, ଯାହା ଋଷିମାନେ ସମ୍ମାନିତ କରନ୍ତି। ପୂର୍ବଜମାନଙ୍କ ମନସ୍ପୁତ କନ୍ୟା ବାସବଙ୍କ ପତ୍ନୀ ହେଲେ। ପୂର୍ବଜମାନେ ତାଙ୍କୁ ତ୍ୟାଗ କଲେ, ତାହା ମାଛର ଗର୍ଭକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ; ଅଗ୍ନି ପ୍ରଜ୍ୱଳନ ପାଇଁ ଯେପରି ଅରଣି, ସେପରି ନିର୍ମଳ ଜନ୍ମର କାରଣ ହେଲେ। ତାଙ୍କ ଗର୍ଭରେ ପରାଶରଙ୍କ ଶୁଦ୍ଧ ଆତ୍ମା ବଡ଼ ଋଷି ଜନ୍ମ ନେଲେ; ସେହି ଧନ୍ୟ, ସତ୍ୟବାଦୀ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତାଙ୍କୁ ମୁଁ ନମସ୍କାର କରେ। ପୁରାତନ ପୁରୁଷ, ବ୍ରହ୍ମବାଣୀକୁ ଅନୁସରଣ କରୁଥିବା, ମନୁଷ୍ୟ ରୂପ ଧାରଣ କରିଥିବା ବିଷ୍ଣୁ, ଯାହାଙ୍କ ପ୍ରଶଂସା କରାଯାଏ, ସେଉଁଠି। ଯେଉଁ ମହାପୁରୁଷଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ସମୟରେ ବେଦ ତାଙ୍କ ସାକା ସହିତ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲା; ତାଙ୍କ ବୁଦ୍ଧି ଦ୍ୱାରା ବେଦ ସମୁଦ୍ରକୁ ମଥି, ସେ ଜଗତରେ ଆଲୋକ ଓ ମହାଭାରତ ଚନ୍ଦ୍ରକୁ ଉତ୍ପନ୍ନ କଲେ। ଏହି ତିନି—ଭାରତ, ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଓ ବିଷ୍ଣୁ—ନଥାନ୍ତି, ତେବେ ଜଗତ ଅଜ୍ଞାନର ଅନ୍ଧକାରରେ ରୁହିଥାନ୍ତା। ଏହି କୃଷ୍ଣ ଦ୍ୱୈପାୟନ ବ୍ୟାସଙ୍କୁ ତୁମେ ନାରାୟଣ, ପ୍ରଭୁ ଭାବେ ଜାଣ। କର୍ଣ୍ଣକମଳାକ୍ଷ ବ୍ୟତୀତ ଅନ୍ୟ କିଏ ମହାଭାରତ ରଚନା କରିପାରିବ? ଏହିପରି, ମୁଁ ବ୍ରହ୍ମବାଦୀମାନଙ୍କଠାରୁ ପୁରାଣ ଶୁଣିଛି। ସମସ୍ତ ଜଗତରେ ସମ୍ମାନିତ, ସର୍ବଜ୍ଞ, ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ବ୍ୟକ୍ତିଠାରୁ ପୁରାଣ ଶୁଣିଛି; ପ୍ରଥମ ପୁସ୍ତକ ଭାବେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ସ୍ମୃତିରେ ଏହି ପୁରାଣ ଅଛି। ଏହା ସମସ୍ତ ଜଗତରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସମସ୍ତ ଜ୍ଞାନର ଭିତି, ଧର୍ମ, ଅର୍ଥ, କାମ ଉପଲକ୍ଷ୍ୟ ପାଇଁ ଉପାୟ, ଏବଂ ଏହି ଶତ କୋଟି ପଦ୍ୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବିସ୍ତୃତ। ସମସ୍ତ ଲୋକ ଶୂନ୍ୟ ହେଲାବେଳେ, କେଶବ, ଅଶ୍ୱ ରୂପେ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ବେଦକୁ ଉଦ୍ଧାର କଲେ। ଚାରି ବେଦ, ତାଙ୍କ ଅଙ୍ଗ, ପୁରାଣ ଓ ବିପୁଳ ଧର୍ମଶାସ୍ତ୍ର, ସମସ୍ତ ଶାସ୍ତ୍ର ଏକ ଅସୁର ଦ୍ୱାରା ହରଣ କରାଯାଇଥିଲା। କଳ୍ପର ଆରମ୍ଭରେ ମତ୍ସ୍ୟ ରୂପେ, ପ୍ରଭୁ ସମୁଦ୍ର ଜଳରେ ଏହାକୁ ଧରିଥିଲେ; ସେ ଜଳ ମଧ୍ୟରେ ରହି, ସମସ୍ତ ଶାସ୍ତ୍ର କଥା ଉଚ୍ଚାରଣ କଲେ। ଏହା ଶୁଣି, ଚତୁର୍ମୁଖ ବ୍ରହ୍ମା ଋଷିମାନେ ଓ ବେଦବିଦ୍ୟମାନଙ୍କୁ କହିଥିଲେ; ସେହି ସମୟରେ ସମସ୍ତ ଶାସ୍ତ୍ର ଓ ପୁରାଣର ଉତ୍ପତ୍ତି ହେଲା। ସମୟ କ୍ରମେ, ପୁରାଣ ଭଲରେ ରଖାଯାଉନଥିବା ଦେଖି, ପ୍ରଭୁ ବ୍ୟାସ ରୂପେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ்ଯୁଗରେ ସଂଗ୍ରହ ପାଇଁ ଅବତାର ନେଲେ। ପ୍ରତ୍ୟେକ ଦ୍ୱାପର ଯୁଗରେ, ସେ ଏହାକୁ ଚାରି ଲକ୍ଷ ପଦ୍ୟରେ କଥାହେଲେ; ପରେ ଏହାକୁ ଅଠରଟି ଭାଗରେ ବିଭାଜନ କରି, ଏହି ଲୋକରେ ପ୍ରକାଶ କଲେ। ଦେବଲୋକରେ ଏହା ଏଯାଁ ଏ ଶତ କୋଟି ପଦ୍ୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବିସ୍ତୃତ, କିନ୍ତୁ ଏଠାରେ ସଂକ୍ଷେପ ଭାବେ ଚାରି ଲକ୍ଷ ପଦ୍ୟ ରୂପେ ବିନ୍ୟାସ କରାଯାଇଛି। ଏବେ ମୁଁ ତୁମକୁ ବହୁ ପୁଣ୍ୟମୟ ପଦ୍ମ ପୁରାଣ କଥାହେବି, ଯାହା ପଞ୍ଚପ୍ରସ୍ଥାନ ଓ ପଚ୍ଚାନ୍ନ ପଞ୍ଚ ହଜାର ପଦ୍ୟରେ ରଚିତ। ଏଥିରେ ପ୍ରଥମେ ସୃଷ୍ଟିଖଣ୍ଡ, ତାପରେ ପୃଥିବୀଖଣ୍ଡ, ପରେ ସ୍ୱର୍ଗଖଣ୍ଡ, ତାପରେ ପାତାଳଖଣ୍ଡ ଅଛି। ପଞ୍ଚମ ଉତ୍ତରଖଣ୍ଡ, ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଖଣ୍ଡ; ଏହି ବଡ଼ ପଦ୍ମରୁ ସମସ୍ତ ଜଗତ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଛି। ଏହାର କଥାପାତ୍ର ପଦ୍ମ ଉପରେ ଆଧାରିତ ଥିବାରୁ, ଏହାକୁ ‘ପଦ୍ମ’ ବୋଲି କୁହାଯାଏ; ଏହି ପୁରାଣ ପବିତ୍ର, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ମହିମା ଦ୍ୱାରା ପବିତ୍ରିତ। ଦେବଦେବ ହରି ପୂର୍ବରୁ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ଯାହା କହିଥିଲେ, ଓ ବ୍ରହ୍ମା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ରୂପେ ମରୀଚିଙ୍କୁ ଯାହା କହିଥିଲେ— ଏହି ପଦ୍ମ ପୁରାଣ ବ୍ରହ୍ମା ଏହି ଲୋକରେ ପ୍ରକାଶ କରିଥିଲେ; ସମସ୍ତ ଜୀବର ଆଧାର ଥିବାରୁ, ବିଦ୍ୱାନମାନେ ଏହାକୁ ‘ପଦ୍ମ’ ବୋଲି କହନ୍ତି। ଏହି ପଦ୍ମ ପଞ୍ଚପ୍ରସ୍ଥାନ ଓ ପଚ୍ଚାନ୍ନ ପଞ୍ଚହଜାର ପଦ୍ୟରେ ବ୍ୟାସଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସଂକ୍ଷେପ ଭାବେ ରଚିତ। ପ୍ରଥମ ପ୍ରସ୍ଥାନ ପୌଷ୍କର, ଯେଉଁଠାରେ ବଡ଼ ବିରାଟ ଆପଣେ ଜନ୍ମିଥିଲେ; ଦ୍ୱିତୀୟ ତୀର୍ଥଖଣ୍ଡ, ଯେଉଁଠାରେ ସମସ୍ତ ଗ୍ରହମାଳା ଅଛି। ତୃତୀୟ ଖଣ୍ଡରେ ଦାନଶୀଳ ରାଜାମାନେ, ଚତୁର୍ଥରେ ବଂଶାବଳୀ ବିବର୍ଣ୍ଣନା ଅଛି। ପଞ୍ଚମ ଖଣ୍ଡରେ ମୋକ୍ଷ ତତ୍ତ୍ୱ ଓ ସମସ୍ତ ସତ୍ୟ ବିବେଚନା କରାଯାଇଛି। ପୌଷ୍କରରେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ନବଧା ସୃଷ୍ଟି ବିବର୍ଣ୍ଣନା ଅଛି। ଦେବ, ଋଷି, ପିତୃମାନେ କିପରି ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ, ଦ୍ୱିତୀୟ ଖଣ୍ଡରେ ପର୍ବତ ଓ ସପ୍ତଦ୍ୱୀପ ସମୁଦ୍ର ବିବର୍ଣ୍ଣନା, ତୃତୀୟରେ ରୁଦ୍ର ସୃଷ୍ଟି ଓ ଦକ୍ଷଙ୍କ ଶାପ, ଚତୁର୍ଥରେ ରାଜାଙ୍କ ଉତ୍ପତ୍ତି ଓ ସମସ୍ତ ବଂଶ କଥା ଅଛି। ଶେଷରେ, ଶେଷ ମାର୍ଗ ବିନ୍ୟାସ ଓ ମୋକ୍ଷ ଶାସ୍ତ୍ର ଶିକ୍ଷା ଅଛି; ଏସବୁ ମୁଁ ଏହି ପୁରାଣରେ ଦ୍ୱିଜମାନେ, ତୁମକୁ କହିବି। ଏହି ପୁରାଣ ପବିତ୍ର, କୀର୍ତ୍ତିର ଭଣ୍ଡାର, ପୂର୍ବଜମାନଙ୍କର ଅତି ପ୍ରିୟ; ଏହା ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଆନନ୍ଦ ପାଇଁ, ମଣିଷଙ୍କ ମହାପାପ ମୁଚାଇଦିଏ। ସୂତ କହିଲେ: ମୁଁ ସମସ୍ତ ଜଗତର ନାଥ, ବିଶ୍ୱେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରେ, ଯିଏ ପ୍ରକୃତି ଜାଣି, ସୃଷ୍ଟି ରୂପେ ଏହି ସମ୍ସାର ତିଆରି କରନ୍ତି। ସେ ଜଗତର ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ତାହାର ସାର ଜ୍ଞାନୀ, ଯୋଗରେ ନିଷ୍ଠା ଓ ପାରଙ୍ଗତ, ଚର ଅଚର ସମସ୍ତ ଜୀବକୁ ଉତ୍ପନ୍ନ କରିଥିଲେ।