ଏହି ଗଢ଼ିଆ ପରିଘଟନାରେ, ସେ ଉଚିତ ସମୟରେ ଏକ ଉଠିଆ ମୂଷାକୁ ବଧ କରିଦେଲେ । ମୂଷାର ଦେହ ରକ୍ତର ଧାରାରେ ଭିଜିଯାଇଥିଲା ଏବଂ ଦୁଃଖରେ ତାହାର ଇନ୍ଦ୍ରିୟଗୁଡ଼ିକ ଅଚେତନ ହୋଇ ଭୂମିକୁ ପଡ଼ିଗଲା । ଏହା ଦେଖି, ସେହି ଦୟାମୟ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଦୁଃଖର ଚିତ୍କାର କରି ଦ୍ରୁତ ଭାବେ ଉଠିଲେ । ନିଜ କାନରୁ ଏକ ଶୁଭ୍ର ତୁଳସୀ ପତ୍ର ନେଇ, ସେ ଏହି ପତ୍ରକୁ ମୂଷାର ମୁଁହ, ମୁଣ୍ଡ ଏବଂ କାନରେ ରଖିଲେ । ସେ ଭକ୍ତିଭାବରେ କହିଲେ: "ହେ ମା ତୁଳସୀ, ଗୋବିନ୍ଦଙ୍କୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଇଥିବା ଦେବୀ, ଏହି ପାପୀ ମୂଷା ପାଇଁ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଗତି ଦିଅ ।" ଏହିପରି କହି, ସେହି ଉତ୍ତମ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ସମସ୍ତ ଜଗତଙ୍କର ମଙ୍ଗଳକାମନା କରୁଥିବା, ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରରେ "ହରି, ନାରାୟଣ, ଅନନ୍ତ" ନାମ ଉଚ୍ଚାରଣ କଲେ । ତୁଳସୀ ଛୁଆଁରେ ମୂଷା ତାହାର ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ଲାଭ କଲା । ହରି ନାମ ଶ୍ରବଣ କରି ଜନ୍ମ-ବନ୍ଧନରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳିଗଲା । ଏହିପରି, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ଚିହ୍ନରେ ଶୋଭିତ ଦୂତମାନେ ଦ୍ରୁତ ଭାବେ ଦିବ୍ୟ ରଥ ନେଇ ଆସିଲେ ଏବଂ ଏହି ପାପମୁକ୍ତ ମୂଷାକୁ ନେଇଗଲେ । ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ଦୂତମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ସେହି ମୂଷା ଦିବ୍ୟ ରଥରେ ଚଢ଼ି ନାରାୟଣଙ୍କ ଆଶ୍ରମରେ କୋଟି-କୋଟି ବର୍ଷ ରହି, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତି କଲା । ସେଠି ଜ୍ଞାନ ଲାଭ କରି, ମୂଷା ମୋକ୍ଷ ପ୍ରାପ୍ତ କଲା । ଏଠାରେ ବ୍ୟାସଦେବ କହିଲେ: "ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତୁଳସୀ ଦେବୀଙ୍କର ମହିମା ତୁମକୁ କହିଦେଲି । ଏବେ, ହେ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ, ତୁମେ ଯାହା ଶୁଣିବାକୁ ଚାହୁଁଛ, ମୋତେ ପଚାର ।" ତାପରେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରାଯାଉଛି । ଚନ୍ଦ୍ରମା ପରି ଧଳା, ହାତୀ ଓ ମକର ଦ୍ୱାରା ଉତ୍କଳିତ ଝାଗ ଭରା, ନିୟମ ଓ ବ୍ରତରେ ନିଷ୍ଠାବାନ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ସେବନ କରୁଥିବା, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟିରେ ପବିତ୍ର ହୋଇଥିବା, ଶୋଭା ଓ ଆନନ୍ଦରେ ଅଲଙ୍କୃତ, ଅସୁଭ କୁ ଦୂର କରୁଥିବା, ସେହି ପୁଷ୍କର ଜଳ ତୁମକୁ ପବିତ୍ର କରୁ । ଏହି ସମୟରେ ବ୍ୟାସଙ୍କର ଶିଷ୍ୟ, ଜଣେ ପ୍ରଖ୍ୟାତ ଉଗ୍ରଶ୍ରବା ନାମକ ଲୋମହର୍ଷଣ, ସୂତ ଭାବେ ଅଲଗା ବସିଥିଲେ । ସେ ଋଷିମାନଙ୍କ ଆଶ୍ରମକୁ ଯାଇ, ଧର୍ମ ବିଷୟରେ ବିସ୍ତୃତ ପ୍ରଶ୍ନ କରି, ଯାହା ଶୁଣିଥିଲେ ତାହା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଉପସ୍ଥାପନ କରିବାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଲେ । ବ୍ୟାସଦେବ କହିଲେ, "ପୁତ୍ର, ସମସ୍ତ ପୁରାଣ ଓ ମୋର ଉପଦେଶ ତୁମକୁ ଦିଆଯାଇଛି; ଏହି ସମସ୍ତ କଥା ଋଷିମାନଙ୍କୁ ବିସ୍ତୃତ ଭାବେ କୁହ ।" ପ୍ରୟାଗରେ, ଯେଉଁଠାରେ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ଋଷିମାନେ ସ୍ୱୟଂ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କରିଥିଲେ, ଏବଂ ଧର୍ମ ଜ୍ଞାନ ଲାଗି ଶୁଭ୍ର ଭୂମି ଖୋଜିଥିଲେ, ସେହି ପ୍ରଭୁ ସେମାନୋଁକୁ ଦିବ୍ୟ ରୂପୀ, ସତ୍ୟବାନ ଓ ମଙ୍ଗଳଶୀଳ ସୁନାଭକୁ ନେଇଯିବା ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଦେଲେ । ପ୍ରଭୁ କହିଲେ, "ଏହି ଅଦ୍ୱିତୀୟ ଚକ୍ରକୁ ଅନୁସରଣ କର; ଯେଉଁଠି ଧର୍ମ ଚକ୍ରର ଧାର ଭଙ୍ଗ ହେଉନାହିଁ, ସେଠାକୁ ପବିତ୍ର ମନିବା ।" ପ୍ରଭୁ ଏହିପରି କହି ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲେ; ଚକ୍ରର ଧାର ଗଙ୍ଗା ଧାରା ଯେଉଁଠି ଏକତ୍ରିତ ହେଉଥିଲା ସେଠି ଭଙ୍ଗିଗଲା । ତାପରେ ନୈମିଷାରଣ୍ୟରେ ଋଷିମାନେ ଦୀର୍ଘ ଯଜ୍ଞ କଲେ । ଉଗ୍ରଶ୍ରବା ସେଠାକୁ ଯାଇ, ଉତ୍ତମ ଋଷିମାନଙ୍କ ଆଗରେ ନମସ୍କାର କଲେ । ତାଙ୍କର ଆଦର ଓ ନମ୍ରତାରେ ସମସ୍ତ ଋଷିମାନେ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ; ସେମାନେ ସମ୍ମିଳିତ ହୋଇ ଉଗ୍ରଶ୍ରବାଙ୍କୁ ଯଥାଯୋଗ୍ୟ ସମ୍ମାନ ଦେଲେ । ଋଷିମାନେ ପଚାରିଲେ, "ହେ ସୂତ, କେଉଁଠାରୁ ଆସିଛ? କେଉଁ ଭୂମିରୁ ଏଠାକୁ ପହଞ୍ଚିଛ?" ସୂତ କହିଲେ, "ମୋ ବାପା, ବ୍ୟାସଙ୍କର ଶିଷ୍ୟ, ମୋତେ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଦେଇଥିଲେ—ଋଷିମାନଙ୍କୁ ଯାଅ, ସେବା କର, ଏବଂ ସେମାନେ ଯାହା ପଚାରିବେ ତାହା କୁହ ।" ଏଠାରେ, ପୁରାଣ ଶୁଣିବାକୁ ସମସ୍ତଙ୍କ ମନରେ ଇଚ୍ଛା ଜାଗ୍ରୁତ ହେଲା । ସେଠାରେ ବନ ଗୁରୁ ଓ ସମସ୍ତ ଶାସ୍ତ୍ରର ଅନୁଭବୀ, ଶୌନକ ନାମକ ବୃଦ୍ଧ ଋଷି ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲେ । ସେ ଧର୍ମ ଅନ୍ୱେଷୀ ଉଗ୍ରଶ୍ରବାଙ୍କୁ ସମ୍ବୋଧନ କରି କହିଲେ, "ହେ ସୂତ, ତୁମେ ବ୍ରହ୍ମ ଜ୍ଞାନରେ ପ୍ରବୀଣ । ବ୍ୟାସଦେବ ତୁମକୁ ଶୁଦ୍ଧ ମନ ଦେଇଛନ୍ତି, ତୁମେ ପୁରାଣର ଅର୍ଥ ଅନୁସନ୍ଧାନ କର । ଏଠାରେ ସମସ୍ତ ପ୍ରଧାନ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଏବେ ପୁରାଣ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହୁଁଛନ୍ତି, ତୁମେ ସେମାନଙ୍କୁ ଏହି କଥା କୁହ ।" "ଏହି ଦୀର୍ଘ ଯଜ୍ଞ ଅବସରରେ, ତୁମେ ପଦ୍ମ ପୁରାଣ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଉପସ୍ଥାପନ କରିବା ଦାୟିତ୍ଵ ନିଅ । କମଳ କିପରି ଉଦ୍ଭବ ହେଲା, ବ୍ରହ୍ମା କିପରି ତାହାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ, ସୃଷ୍ଟି କେମିତି ହେଲା—ସତ୍ୟ ସତ୍ୟ କୁହ ।" ଏପରି ପ୍ରଶ୍ନ ହେଲାପରେ, ଲୋମହର୍ଷଣ ଶୁଭ୍ର ଶବ୍ଦରେ ଉତ୍ତର ଦେଲେ, "ମୁଁ ତୁମେମାନେ ଧର୍ମରେ ନିଷ୍ଠାବାନ ଓ ପୁରାଣ ଜ୍ଞାନୀ ଥିବାରୁ ଗର୍ବିତ ଓ ପ୍ରସନ୍ନ । ଯାହା ଶୁଣିଛି ଓ ଜଣାଛି, ତାହା ଏଠି କହିବି; ଏହି ହେଉଛି ସୂତଙ୍କର ଶାଶ୍ୱତ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ । ଦେବ, ଋଷି ଓ ରାଜାମାନଙ୍କର ବଂଶର ରକ୍ଷା ଓ ମହାପୁରୁଷଙ୍କର ଗୁଣଗାନ କରିବା ଆବଶ୍ୟକ । ପୁରାଣ ଓ ଇତିହାସରେ ବ୍ରହ୍ମ ବିଶାରଦମାନେ ଦେଖାଯାନ୍ତି; କିନ୍ତୁ ବେଦରେ କୌଣସି ସୂତଙ୍କୁ ଅଧିକାର ନାହିଁ ।" ଏଭଳି ଉତ୍ତର ଓ ଦିବ୍ୟ ଉପାଦାନରେ, ଏହି ପବିତ୍ର କଥା ଆରମ୍ଭ ହେଲା ।